مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ 5-ءشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىن تاراتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋىنا, سونداي-اق قر پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋعا بايلانىستى حالىققا ۇندەۋى

بۇكىل قازاق­ستان­دىقتاردى, قوعامنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىن ۋاقىت تالاپ ەتكەن شەشىمدى قولداۋعا ۇندەيمىن. بارشاڭىزدى سايلاۋعا بەلسەنە قاتىسۋعا, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جولىنداعى تۇتاستىعىمىز بەن بىرلىگىمىزدى تاعى دا تانىتۋعا شاقىرامىن.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

مەن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ جانە جاڭا سايلاۋ تاعايىنداۋ تۋرالى ۇسىنىسىن تالداپ قارادىم. بۇل كۇندەرى مەنىڭ اتىما باستاماعا قولداۋ كورسەتكەن كوپتەگەن حاتتار مەن جەدەلحاتتار كەلىپ ءتۇستى. كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى پىكىردى سايا­سي پارتيالار مەن كاسىپ­وداقتار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, كاسىپورىنداردىڭ, مەكەمەلەر مەن وقۋ ورىندارىنىڭ ەڭبەك ۇجىمدارى قۇپتادى. سونداي-اق, وعان ارداگەرلەر مەن جاستاردىڭ ۇيىمدارى, بيزنەستىڭ, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيا­لى قاۋىمنىڭ وكىلدەرى, كوپتەگەن جەكە ازاماتتار قولداۋ ءبىلدىردى. مەنىڭ اتىما كەلىپ تۇسكەن بۇل ۇندەۋلەردە كەلتىرىلگەن بارلىق دالەل-دايەكتەمەلەر ماعان تۇسىنىكتى. ولاردا ەلگە دەگەن قامقورلىق, ساياسي ناۋقاندى تەزدەتىپ اياقتاۋعا جانە قويىلعان مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا كىرىسۋگە دەگەن قاجەتسىنۋ بار. بۇگىندە ءبىزدىڭ ەل كۇردەلى جاھاندىق ساياسي جانە ەكونو­مي­كالىق ۇدەرىستەرگە تارتىلىپ وتىر. ەنەرگيا قۋاتىن بەرە­تىن ونىمدەر باعاسىنىڭ قۇلدى­راۋى ناتيجەسىندە كوپتەگەن ەل­دەردى جايلاعان ەكونوميكالىق داعدارىس بۇكىل الەمدىك ەكونو­ميكاعا جانە ونىڭ اجىراماس ءبولى­گى رەتىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە ەلەۋلى ىقپال ەتۋدە. وسى ءبىر قيىن ۋاقىت ەل الدىنا وتە كۇردەلى ءمىن­دەتتەر مەن سىن-قاتەرلەردى توسىپ وتىر. حالىقارالىق احۋال دا كۇر­دەلىلەنە ءتۇستى. جەتەكشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قايشىلىقتار ۇلعايىپ, ولاردىڭ سانكتسيالىق تەكە­تىرەسى كۇشەيە تۇسۋدە. سا­راپ­شى­لاردىڭ كوپشىلىگى الەم­دىك دەرجاۆالار اراسىنداعى كەلى­س­پەۋشىلىك «قىرعيقاباق سوعىس» اياقتالعاننان بەرى ءدال قازىر­گى­دەي ۋشىعۋعا جەتپەگەن ەدى دەگەن پىكىردە. وسىنداي جاعداي­دا وڭىرلىك جانجالداردىڭ جاڭا وشاق­تارى پايدا بولۋدا. تەر­رورلىق قاتەر دە ۇلعايىپ كەلەدى. بوسقىنداردىڭ جاھان­دىق تولقىنى پلانەتانىڭ جاڭا ءوڭىر­لەرىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن باسىپ قالۋدا. الەمدىك ساۋدا كولە­مى تومەندەپ, قور نارىق­تارى قۇلدىراۋدا. ءىس جۇزىندە الەم­نىڭ بارلىق ۆاليۋتالارى دەۆالۆاتسياعا ۇشىرادى. وسى­نىڭ ءبارى وڭىرلىك جانە ۇلتتىق ەكونوميكالارعا تەرىس ىقپالىن تيگىزەدى. الەمنىڭ جاڭا بەت-بەينەسى قالىپتاسىپ كەلەدى, ول ءجونىن­دە مەن حالىققا تاياۋداعى جول­داۋىمدا ايتتىم. بۇل دەگەنىمىز يندۋستريالاندىرۋدى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى بەلسەندى جالعاستىرا وتىرىپ, شيكىزات باعاسى تومەن جاعدايدا ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەلۋدى ءبىلدى­رەدى. وسى ءبىر كۇردەلى احۋالدا ءبىزدىڭ ءبارىمىز ءۇشىن ەڭ ماڭىز­دىسى – ىسىراپسىز ءومىر ءسۇرۋ, رەسۋرس­تاردى ۇنەمدەۋ, جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ ەكەنىن ءتۇسىنۋ. ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە بۇل جاعدايدا بىرلەسىپ, جيناقى جۇمىس ىستەپ, جەدەل شەشىم قابىل­داۋ قاجەت. ءبىزدىڭ حالقىمىزعا بۇرىنعىشا بىرىگىپ, وسى كۇردەلى ۋاقىتتا كەز كەلگەن ىقتيمال اران­دا­تۋ­لارعا, قاجەت بولسا, زاڭنا­ما­لىق تۇرعىدان تويتارىس بەرۋ كەرەك. ول جاعدايدىڭ ناشار­لاۋىنا كىنالىلەردى ىزدەپ, سايا­سيلاندىرعىسى كەلەتىندەرگە دە قاتىستى. بۇل – جاھاندىق ۇدەرىس, وعان بىردە-ءبىر ەل, سونىڭ ىشىندە قازاقستان دا ىقپال ەتە العان جوق. سوندىقتان ءبارىمىز توپتاسىپ, ءبىر-بىرىمىزگە كومەكتەسۋىمىز كەرەك. قازىر ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پاتريوتتىعى سىنعا تۇسۋدە. بىزدە تاعدىرعا مويىنسۇنىپ, ايتەۋىر ءبىر ۋاقىتتارى ءبارى ور­نىنا كەلەتىنىنە, مۇناي باعا­سى كوتەرىلىپ, جاعدايدىڭ جاقسا­را­تىنىنا ۇمىتتەنىپ وتىرۋعا ۋاقىت جوق. بۇگىندە كەز كەلگەن جاھاندىق سىن-قاتەرگە ۇنەمى جۇيەلى ءارى الدىن الا جاۋاپ بەرۋ جانە ءتيىستى شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى. بىزگە «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىنىڭ باعىتىن جالعاس­تىرىپ, داعدارىسقا قارسى باع­دار­لامانى ىسكە اسىرۋ, ۇلت جوس­پارىن ورىنداۋ كەرەك. مىڭداعان ازاماتتارىمىزعا جۇمىس بەرە وتىرىپ, «نۇرلى جول» باع­دار­لاماسىن بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ۇكىمەت, مينيسترلەر مەن بارلىق دەڭ­گەيدەگى اكىمدەر بۇرىنعى داع­دارىس تاجىريبەسى مەن ينفرا­قۇ­رىلىمدىق قۇرىلىس مۇمكىن­دىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, جۇمىس ورىندارىن ۇسىنۋ ار­قىلى شىعىنداردى قىسقارتۋ, اپپاراتتى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن رەزەرۆتەر ىزدەستىرۋى ءتيىس. حالىققا جولداۋدا مەم­لەكەتتى, ەكونوميكا مەن قوعامدى تەرەڭ جاڭعىرتۋ, بيۋدجەت ساياساتىن ۇنەمدەۋ, ۇسىنىقتىلىق جانە قايتارىمدىلىق قاعيداتتارى نەگىزىندە وڭتايلاندىرۋ جونىندە اۋقىمدى مىندەتتەر قويىلدى. پارلامەنتتىڭ قازىرگى قۇرامى ۇلت جوسپارىنا سايكەس, ءونىمدى جانە اۋقىمدى زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن اتقاردى. ەندىگى جۇمىس ۇكىمەت پەن ەلدىڭ بارلىق اتقارۋشى ورگاندارىنا, سونداي-اق, بيز­نەس-قوعامداستىققا تيەسىلى. داع­دارىسقا قارسى شارالار مەن ۇلت جوسپارىن دەر كەزىندە جانە ساۋات­تى جۇزەگە اسىرۋ سولاردىڭ ءتيىمدى جۇمىسىنا بايلانىس­تى بولادى. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدى الەمدىك قوعامداستىق الدىندا تاعى دا بيىكتەتىپ, ينۆەستيتسيا تارتادى, ەلىمىزگە دەگەن سەنىمدى نىعايتادى. ءبىز مۇنى جاساۋعا ءتيىسپىز. قازىر ءبىزدىڭ قوعامىمىز 1991 جىلى مۇلدەم بەيتانىس احۋال­عا تاپ بولعان كەزدەگىدەي ابدى­راعان ادامدار توبى ەمەس. ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىر­عا جۋىق ابىرويلى جولىن ءجۇرىپ وتتىك. ءبىز جاسامپاز ەڭبەك­تە شىڭدالىپ, تابىستى, قالىپ­تاس­قان جانە الەمگە سىيلى مەملەكەت قۇرعان ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدىق. مەن دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىن قازاقستان مەن قازاقستاندىقتاردىڭ تاعدىرىنا وتانشىلدىق تۇرعىدان قام­قور­لىق تانىتۋدىڭ كورى­نىسى دەپ قابىلدايمىن. ءماجى­لىس­تىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى (ونىڭ ىشىندە قازاقستان حال­قى اس­سام­بلەياسىنىڭ دا دەپۋ­تاتتارى بار) جانە وڭىرلىك ءماسليحاتتاردىڭ كە­زەكتى سايلاۋى بىرگە ءوتۋى ۋا­­قىتتى دا, قارجىنى دا ۇنەم­دەيدى. بار­شا دەپۋتاتتارعا مەم­لە­كەتشىل ۇستانىمى مەن اسا جو­عارى تاريحي جاۋاپكەرشىلىك تانىت­قانى ءۇشىن العىسىمدى ايتامىن. ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس, مەن پارلامەنت پالاتالارى توراعالارىمەن, پرەمەر-مينيسترمەن جانە كونس­تيتۋتسيالىق كەڭەس توراعا­سىمەن كەڭەستىم. اقىلداسا كەلىپ دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىن قولداۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داندى. بيلىك سالاسى وكىلدەرى قۇرامىنىڭ جاڭارتىلۋى ەلىمىز بەن حالقىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىندىگىنە سەنىمىم كامىل. ساياسي پارتيالار كۇن ءتارتى­بىندەگى مىندەتتەردى تۇسىنە بىلەتىن ساۋاتتى, ىسكەر جانە ەل مۇددە­سىنە ادال كانديداتتاردى ۇسىنۋعا ءتيىس. بۇگىن مەن بەسىنشى شاقىرى­لىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدىم. ءماجىلىستىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا بەلگىلەندى. بۇكىل قازاقستاندىقتاردى, قوعامنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىن ۋاقىت تالاپ ەتكەن شە­شىمدى قولداۋعا ۇندەيمىن. بارشاڭىزدى سايلاۋعا بەلسەنە قاتىسۋعا, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جولىنداعى تۇتاستىعىمىز بەن بىرلىگىمىزدى تاعى دا تانىتۋعا شاقىرامىن. كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا جانە بارلىق وكى­لەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ال­داعى سايلاۋدا زاڭدىلىقتى, اشىقتىقتى جانە ادىلەتتىلىكتى قام­تاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. داۋىس بەرۋ ناۋقانى جانە ساي­لاۋ كۇردەلى كەزەڭدە ۇلتتى ۇيىس­تىرىپ, ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە الىپ شىعۋعا كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىن. بارشامىزدىڭ ءبىر عانا ماقساتىمىز بار, ول ماقسات – حالىق پەن ەلدىڭ يگىلىگى! ءبارىمىز قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىندا ەڭبەك ەتىپ, بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايمىز. ءبىز بىرلەسە وتىرىپ, بۇگىنگى زامان الدىمىزعا توسىپ وتىرعان بارشا قيىندىقتار مەن سىن-قاتەرلەردى مىندەتتى تۇردە ەڭسەرەتىن بولامىز. مەن بارشا قازاقستاندىقتاردى, بارلىق ساياسي پارتيالاردى ءبىزدىڭ ورتاق شاڭىراعىمىزدىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتى قاراۋعا جانە وتانشىلدىعىمىزدى نىعايتا تۇسۋگە شاقىرامىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيلى بەلەسىن مىزعىماس بىرلىكپەن قارسى الايىق! استانا, اقوردا, 2016 جىلعى 20 قاڭتار