بۇل – بيلىكتى بەلسەندى ءىس-قيمىلعا تارتۋ ءتاسىلى
«قازاقستان ايەلدەرىنىڭ وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا حات جولداپ, قازاقستاننىڭ ايەلدەر وداعى مەملەكەت باسشىسىنا گەندەرلىك تەڭدىك ساياساتىن ىلگەرىلەتۋدەگى ەرەكشە قامقورلىعى ءۇشىن وزدەرىنىڭ ريزاشىلىقتارىن بىلدىرەدى جانە پرەزيدەنت قابىلداعان رەفورمالار باعىتىن تولىقتاي قولدايتىندىقتارىن اتاپ كورسەتەدى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ەلدى جاڭعىرتۋ ءۇشىن قاجەتتى بازا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاننىڭ ايەلدەرى ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى بولىسۋگە جانە رەفورمالاردى ءارى قاراي ىلگەرىلەتۋگە وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن قوسۋعا دايىن», دەلىنگەن حاتتا.
الەمدىك رىنوكتاردىڭ تۇراقسىزدىعى مەن جاھاندىق سىرتقى سىن-قاتەرلەر داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارشانىڭ بارىنشا توپتاسۋىن تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, قازاقستان ايەلدەرى وزدەرىنىڭ پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا كەزەكتەن تىس سايلاۋلار وتكىزۋ تۋرالى باستامانى قولدايتىندىقتارىن بىلدىرەدى. بۇل جاڭارعان پارلامەنتتىك رەفورما قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. كەزەكتەن تىس سايلاۋلار وتكىزۋ سايلاۋ تسيكلىن ۇزاققا سوزباي, بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىن بەلسەندى ءىس-قيمىلعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىز. سوندىقتان سىزدەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋىڭىزدى وتىنەمىز.
باستامانى قولداعان ءجون
قازاقستاننىڭ كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا حات جولدادى. وندا كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرىپ كەلە جاتقان باعىتىن قولدايتىنى كولدەنەڭ تارتىلادى. «ءبىز ءسىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋداعى كەزەكتى تاريحي ۇلەسىڭىز پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىمىڭىز بولادى دەپ سانايمىز», دەلىنگەن حاتتا.
كاسىپوداقتاردىڭ جولداۋىندا, سونداي-اق, جاھاندىق سىندار مەن قاتەرلەر الدىندا قازىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەڭ اۋقىمدى رەفورمالارى مەن جاڭارۋلارىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاسۋدىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنى اتاپ كورسەتىلەدى. «ءسىز ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى ەلدى جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى ستراتەگياسىنىڭ شەشۋشى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى. الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا ول وتاندىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, جوعارى الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدى ۇسىنادى», دەلىنگەن حاتتا.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى شەشۋشى داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىلدار كەزەڭىندە الداعى سايلاۋدى زاڭ شىعارۋشىلىق جانە جەرگىلىكتى وكىلدى بيلىككە جالپىۇلتتىق سەنىمدى قۋاتتاۋعا قابىلەتتى قادام رەتىندە قاراستىرادى. «ءبىز داعدارىستى جەدەل ەڭسەرۋگە ۇمتىلىستا جانە ءوسىم ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەستىرۋدە بىرگەمىز. سوندىقتان ءسىزدى دەپۋتاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋعا شاقىرامىز», دەيدى كاسىپوداقتار ۇيىمىنىڭ وكىلدەرى.
حالىقتىڭ ۇدەسىنەن شىعاتىن سايلاۋ بولماق
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا «تاۋ-كەن ءوندىرىسى مەن تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى كاسىپورىندارى رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى» حات جولدادى. وندا بىلاي دەلىنەدى: «تاۋ-كەن ءوندىرىسى مەن تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى قاۋىمداستىعى جانە ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ اتىنان سىزگە مەملەكەتتى تولىققاندى دامىتۋعا جاعدايلار جاساعانىڭىز ءۇشىن شىن كوڭىلدەن شىققان ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋداعى تاريحي كەزەڭ پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ جاڭا پارلامەنتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن العىشارت جاساپ, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وكىلەتتى ورگانداردىڭ قۇرامىن دا جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».
سونداي-اق, دەپۋتاتتار مەن ساراپشىلاردىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋستى جاڭارتۋ ەلدىڭ جاڭا رەفورمالار مەن جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا شەشۋشى ءىس-قيمىلدارعا دايىن ەكەنىن قۋاتتايدى دەگەن پىكىرىمەن تولىق كەلىسەتىنىن مالىمدەيدى. الداعى سايلاۋلار رەفورمالاردى ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى زاڭ شىعارۋشىلىق جانە وكىلدى بيلىكتىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنە سەنىمدى نىعايتاتىنىنا سەنىمدىمىز. وسىعان بايلانىستى سىزدەن دەپۋتاتتاردىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىن تاراتۋ تۋرالى شەشىمىن قولداۋدى سۇرايمىز, دەلىنگەن حاتتا.
ەلەكتوراتتىق تسيكلعا ەرتە باستان كىرىسكەن ۇتىمدى
ەلباسىنا ونەركاسىپشىلەر مەن كاسىپكەرلەر وداعىنىڭ «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يندۋستريالىق پالاتاسى» حات جولدادى. وندا قازاقستاننىڭ ونەركاسىپشىلەرى ەلباسىنىڭ داعدارىسقا قارسى رەفورمالارىن تولىقتاي قولدايتىندىقتارىن مالىمدەدى. ويتكەنى, ولار رەفورمالار ۋاقىت رۋحىنا جاۋاپ بەرەدى جانە ىقتيمال تاۋەكەلدەردى قاپەرگە الىپ, وزگەرمەلى جاھاندىق قيىندىقتاردان شىعۋعا جاعداي تۋعىزادى دەپ ەسەپتەيدى.
«سىزگە دەپۋتاتتاردىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى باستامانى قولداۋ وتىنىشىمەن قايىرىلامىز. بولاشاقتا ەلەكتوراتتىق تسيكلعا قايتا ورالماۋ ءۇشىن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزىپ, ەلدى ينستيتۋتتىق جاڭعىرتۋ مەن داعدارىستى قۇبىلىستاردى ەڭسەرۋ جونىندەگى ۇلت جوسپارىنىڭ مىندەتتەرىن بىردەن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ كەتكەن ورىندى بولماق», دەلىنەدى ونەركاسىپشىلەر مەن كاسىپكەرلەردىڭ جولداۋىندا.
ولاردىڭ پىكىرلەرىنشە, كەزەكتەن تىس سايلاۋلاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پارلامەنت پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ جاڭا قۇرامىنا بىرىككەن ساياسي پارتيالار ەلدى دامىتۋ جونىندەگى جاۋاپتى جۇمىسقا دايىن بولادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپ الەۋەتى جوعارىلاپ, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ مەن كەڭ اۋقىمدى يندۋستريالاندىرۋدى دامىتۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
ساياسي كۇشتەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى حات جولدادى. بۇل حاتتا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25-ءشى جىلىندا ءوزىمىزدىڭ الەمگە قۋاتتى مەملەكەت جانە جۇدىرىقتاي جۇمىلعان ۇلت ەكەنىمىزدى ماقتانىشپەن ايگىلەپ وتىرعانىمىز اتاپ كورسەتىلەدى. «جاھاندىق داعدارىستىڭ قيىندىقتارىنا قاراماستان, ءسىزدىڭ دانا باسشىلىعىڭىزبەن قازاقستان العا قاراي سەنىمدى ىلگەرىلەپ كەلەدى جانە جاڭا مىندەتتەردى شەشۋگە دايىن», دەلىنگەن.
قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى, ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ باسىن بىرىكتىرە وتىرىپ, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايتىنىن مالىمدەيدى. بۇل ءسىزدىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا بەلگىلەگەن كەڭ اۋقىمدى ينستيتۋتتىق جاڭعىرتۋلاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
حاتتا, سونداي-اق, قازىرگى گەوساياسي احۋال سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە شۇعىل جاۋاپ بەرۋدى قاجەت ەتەتىنى كولدەنەڭ تارتىلادى. سوندىقتان ەلباسى ۇسىنعان داعدارىستى ەڭسەرۋ شارالارى, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل تاجىريبەسى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەنى اتاپ كورسەتىلەدى. تاريحىمىزداعى وسىناۋ جاۋاپتى ساتتە كەزەكتەن تىس سايلاۋ جەتەكشى ساياسي كۇشتەرگە وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى مويىندارىنا الۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەۋگە تاماشا مۇمكىندىك بولىپ تابىلادى.
سىن ساعاتتا سىر بەرمەۋگە ءتيىسپىز
قازاقستان ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعى دا ەلباسىنا حات جولداپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ ءاربىر داعدارىستان السىرەپ قالماي, كەرىسىنشە, جاڭعىرعان, قۋاتتى ەل بولىپ شىعاتىنىن ايتادى. الەمدى جۇمىسسىزدىق ناۋبەتى جايلاعاندا, ەلىمىزدە بىرەگەي ءوندىرىس وشاقتارى قۇرىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى, بيزنەس سالاسىنىڭ تىنىسى كەڭەيىپ, ايەلدەر قاۋىمىنا ىسكەرلىكپەن اينالىسۋ ءۇشىن بارلىق قولايلى جاعدايلار جاسالدى. وسى ءۇشىن سىزگە العىس بىلدىرگىمىز كەلەدى.
سونداي-اق, كۇنى كەشە پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءماجىلىستى تاراتۋ جانە ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنىن, ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى ونى زور ىقىلاسپەن قابىلداپ, قولداۋ بىلدىرەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. «سەبەبى, قازىرگى پارلامەنتىمىز 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى زاڭنامالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جەمىستى جۇمىس ىستەپ, ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن ورىندادى. ەندى ەلىمىز قازاقستاندى جاڭعىرتۋ رەفورمالارىن ناقتى جۇزەگە اسىراتىن ەڭ شەشۋشى كەزەڭگە اياق باستى. جاۋاپتى ساتتە حالقىمىزدىڭ جىل بويىنا سوزىلاتىن سايلاۋ ناۋقانىنا الاڭداماي, حالىق قالاۋلىلارىنا بارىنشا قىسقا مەرزىم ىشىندە سەنىم مانداتىن بەرۋى ايرىقشا ماڭىزدى», دەلىنگەن حاتتا.
سونىمەن قاتار, الدىمىزدا بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى, جاۋاپتى جانە كۇردەلى كەزەڭ تۇرعانىن اتاپ وتىلەدى. وسىناۋ سىن ساعاتتا حالقىمىز ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ ءۇشىن بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن ساقتاپ, ءونىمدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك ەكەنىنە نازار اۋدارادى. سوندىقتان, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسى ۋاقىت تالابى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتا كەلە, الەمدىك ەكونوميكا الاساپىران كۇيگە تۇسكەن قازىرگى جاعدايدا قازاقستاننىڭ داعدارىسقا قارسى شارالار مەن مەملەكەتتى جاڭعىرتۋ رەفورمالارىن ءبىر ساتكە دە كەشىكتىرۋگە قاقىسى جوق ەكەنىن مالىمدەيدى. «سول سەبەپتى, سىزدەن پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىن قولداپ, ەلىمىز ءۇشىن اسا تاعدىرلى ماسەلەگە بايلانىستى وڭ شەشىم قابىلداۋىڭىزدى وتىنەمىز».
سەنىم مەن سەرگەكتىك
ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋى ريزاشىلىعىمدى تۋعىزدى. مەن بۇل باستامانى قۇپتايمىن, ويتكەنى, ول قازىرگى الەمدىك گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق وزگەرىستەر سالدارىن جەڭىلدەتەتىن جانە ءالى دە كەلۋى مۇمكىن ىقتيمال قيىندىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەلگە, مەملەكەتكە شىن جاناشىرلىقتى قادام دەپ ەسەپتەيمىن. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ حالىقارالىق جاعدايلاردى الدىن الا ەلەپ-ەكشەپ, باعامداي كەلە قازاقستاننىڭ ىنتىماعى مەن ىرىسىن قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتەتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋدى تاپسىردى, ارنايى ۇلت جوسپارى قابىلداندى, ول ءتيىستى زاڭنامالارمەن بەكىتىلدى. قازاقستاننىڭ ىشكى الەۋەتىن, سىرتقى كەلبەتىن نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن اتقارىلاتىن قىرۋار جۇمىستار قاي سالادا, قاي قۇرىلىمدا بولماسىن, ءتىپتى, ەڭ كىشكەنتاي دەگەن ۇجىمنىڭ وزىنەن تەمىردەي تارتىپپەن بىرگە بەلدى دە بەلسەندى, ساۋاتتى دا ساليقالى, كاسىبي قىزمەتتى تالاپ ەتەدى. وزدەرىنە بەرىلگەن مەرزىم ىشىندە ەل كوڭىلىنەن شىعاتىن جۇمىس اتقارا بىلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇندەۋ جاساۋى تەگىننەن تەگىن ەمەس, ول الەمدەگى وزگەرىستەر مەن قۇبىلىستاردى سەزىنە وتىرىپ, ونىڭ قازاقستانداعى اسەرلەرىنە سەرگەك قاراۋ, سونداي-اق وعان بەيجايلىق تانىتپاي, دەر كەزىندە شەشىم قابىلداۋى دەپ بىلەمىن.
قازاقستاندى مەكەن ەتكەن كوپ ۇلتتاردىڭ ءبىرىنىڭ وكىلىمىن, وسى ەلدىڭ ازاماتىمىن. كيەلى ماڭعىستاۋ جەرىندە جەرگىلىكتى حالىقپەن قويان-قولتىق ارالاسىپ تىرلىك ەتۋدەمىز. بىزگە تىنىشتىق قىمبات, بەيبىتشىلىك – باعا جەتپەس بايلىق. بىرقاتار ەلدەردە بولىپ جاتقان زۇلماتتاردان ساباق الۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قاۋىپسىز بولۋىنا, مامىراجاي تىرلىگىنىڭ قايماعى بۇزىلماۋىنا ءمۇددەلىمىز. قازاقستاننىڭ ورتاق شاڭىراعىنا ۋىق بولىپ قادالعان حالقىمىزدىڭ اسسامبلەياسى قاشاندا وسى بىرلىككە, تاتۋلىققا ءۇن قوسىپ كەلەدى. اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە پارلامەنت تورىنەن ورىن بەرىلىپ, ولاردىڭ ءۇنى شىرقاۋ بيىكتەردەن ەستىلۋدە. ءبىز بۇعان ريزامىز. ءماجىلىس پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋدىڭ ءبىزدىڭ ءومىرىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمىن.
سەرگەي مارتىن,
«ۆيدەرگەبۋرت» نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
جاڭا پارلامەنتكە ءۇمىت زور
ەلباسىنىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» باعدارلاماسىمەن جاقىن تانىسىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ءماڭگىلىك ەل حاقىنداعى جۇزەگە اسىرۋعا تالپىنىپ جاتقان جوسپارلارىنىڭ ءساتتى ورىندالۋىنا ءتىلەكتەستىك بىلدىرۋدەمىز. قازاقستان اتتى الىپ مەملەكەتتىڭ ءبىر ءبولشەگى بولعاندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا بارشامىز مۇددەلىمىز. سوندىقتان, الەمدەگى داعدارىس تولقىندارىن ەلىمىزدە جەڭىل وتكىزۋ ماقساتىندا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ ءجونىندەگى ۇندەۋىن جۇرتشىلىق دۇرىس شەشىم دەپ قابىلدادى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا قازاقستاندىق ارمان تۋرالى ويىن «ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 25-ءشى جىلدىعىنا جاڭا قازاقستاندىق ارمانمەن اياق باستىق, ونىڭ باستى ماقساتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «2050» ستراتەگياسىمەن بارا-بار.
ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ءبىز قازاقستاننىڭ الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قول جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
بۇل 2015 جىلدىڭ ساۋىرىندە ءوتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قولداۋ كورسەتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ بارىسىندا پايدا بولعان بۇكىلحالىقتىق ارمانعا اينالدى.
شىن مانىندە, وسى بۇكىلحالىقتىق سەنىم كەپىلى ءبىزدىڭ بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت تۋىنداۋىنداعى تاريحي اكت بولدى» دەپ تۇيىندەدى.
ءبىز بيىك ماقساتتارعا قول سوزعان ەلمىز. مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 25 جىلدان ەندى اسسا دا ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بيىك بەلەستەردى باعىندىردىق. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا العاش رەت قازاق ءتىلى تورگە شىعىپ, الەم قاۋىمىنا تورەلىگىن ايتتى.
«قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرى توپتاسقان حالىقتىڭ عانا دامۋدىڭ تاڭعاجايىپ شىڭدارىنا جەتە الاتىندىعىن كورسەتىپ بەردى» دەدى ەلباسى.
وسىنداي بيىك ماقساتتارعا ءوز مۇددەسىنەن مەملەكەت بەدەلىن بيىك قوياتىن جاڭا كاسىبي پارلامەنت كەرەك. الەمدىك داعدارىستان امان-ساۋ وتۋگە باعىتتالعان وسى شەشىمدى ەل ەرتەڭىن ويلايتىن بارشا قازاقستاندىقتار قولداپ وتىر.
سايرا ەلشيەۆا,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ دوتسەنتى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ
كانديداتى.
شىمكەنت.
ناعىز دەموكراتيالىق قادام
بۇگىندە زىمىرانداي زۋلاعان ۋاقىتتىڭ تەگەرشىگى قاس-قاعىم ساتتەگىدەي جىلدام اينالىپ بارادى. اسىلىندا, الەمدەگى ورىن الىپ جاتقان بارلىق فاكتورلار ءبىزدىڭ دە جاڭا كەزەڭنىڭ توسىن تالاپتارىنا ساي بولۋىمىزدى كوكسەيدى. ال قوعامدىق جاڭارۋلاردىڭ اعىمىنا ىلەسۋ, سول ىرعاقتان قالىسپاۋ تىڭ ىزدەنىستەر مەن جىگەرلى تالپىنىستاردى تالاپ ەتەدى. ءبارىمىز سوعان ساي بولۋىمىز شارت.
وسى ورايدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قازاقستان حالقى مەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءوزىن-ءوزى تاراتۋ جونىندە ۇندەۋ جولداعانىن كوردىك, ەستىدىك, بىلدىك. بۇل رەتتە دەپۋتاتتار وسى ءبىر ۇسىنىستى ايتۋ ءۇشىن جەتى رەت ويلانىپ, ءبىر رەت پىشكەنى ەشقانداي دا كۇمان تۋدىرمايدى.
اقيقاتىن ايتايىق, بۇل دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ورىندى باستاما بولعانى انىق. ارينە, سونىمەن بىرگە, دەپۋتاتتاردىڭ دا قىراعىلىعىن بايقاتسا كەرەك. ەلباسى ىلگەرىدە: «الدىمەن ەكونوميكا, ودان كەيىن ساياسات» دەگەن ەدى عوي. جالپى العاندا, ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلارعا دا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. شىنى كەرەك, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى بۇل جولعى قارجىلىق داعدارىستىڭ دا سالقىنى وڭاي تيمەيتىنىن ايتىپ وتىر. جاي عانا تىلگە تيەك ەتپەي, توتەننەن كەلگەن داعدارىستى ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ ەڭسەرۋدىڭ ناقتى جولدارىن دا سان سالا بويىنشا تالداپ, جىكتەپ, تارازىلاپ بەردى. الايدا, «جالعىز اعاش ورمان بولماس» دەگەندى ەسكەرسەك, ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ نۇسقاعان جوسپارلارىن «ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي» بىرىگىپ جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. «ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيتىنىن» ءتۇيسىنگەن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءوزىن-ءوزى تاراتۋى – جاڭاشىل, باستاماشىل جاندارعا دا اشىلعان داڭعىل جول. بۇرىنعى دەپۋتاتتاردىڭ جاڭاشا ويلاۋىنا بەرىلگەن مۇمكىندىك ءارى ناعىز دەموكراتيالىق قادام دەپ ايتا الامىن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ۇتىمدى ۇسىنىستى قولدايمىن. قاي دەڭگەيدەگى دەپۋتات بولسا دا بۇل باستاماعا قوس قولىن كوتەرىپ قولداۋ بىلدىرەتىندىگىنە سەنىمىم كامىل.
سادات بيسەمباەۆ,
ت. رىسقۇلوۆ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى,
«نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى.
جامبىل وبلىسى.
ەلدى تابىستى دامىتۋدىڭ العىشارتى
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «ارداگەر» قوعامدىق بىرلەستىگى حات جولداپ, ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاندى دامىتۋ باعىتىن قولدايتىندىقتارىن بىلدىرەدى. «ءسىزدىڭ ۇلت جوسپارىڭىز جاڭا قازاقستاندىق ارمانعا باستار جولدا شەشۋشى باعدار قىزمەتىن اتقاراتىن بولادى. ءسىز ۇسىنعان ەلدى دامىتۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن وڭتايلى جاعدايلار جاساۋدىڭ «100 ناقتى قادامى» وسە ءتۇسىپ وتىرعان الەمدىك داعدارىس قاتەرلەرىنە قاراماستان, جوعارى قارقىندى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز», دەلىنگەن وندا.
سونىمەن قاتار, وسىنداي جاعدايدا وزدەرىنىڭ پارلامەنتشىلەردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن تولىقتاي قولدايتىندارىن بىلدىرەدى. كەزەكتەن تىس سايلاۋ ۇلت جوسپارى مەن داعدارىسقا قارسى ساياسات مىندەتتەرىن ورىنداۋدا باسەكەگە قابىلەتتى كۇشتەردى تارتۋدىڭ مۇمكىندىگى ەكەنىن اتاپ كورسەتەدى. «ءبىز بۇگىنگى جاعدايدا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار قۇرامدارىن جاڭارتۋ مەملەكەتتى ءارى قاراي تابىستى دامىتۋ ءۇشىن جوعارى ماڭىزعا يە بولاتىنىنا سەنىمدىمىز», دەيدى قوعامدىق بىرلەستىك وكىلدەرى.
بەلسەندىلىگىمىزدى ارتتىرۋعا جاردەمدەسەدى
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جولداۋىندا «قازاقستان جاستار كونگرەسى» ەلباسىنىڭ دايەكتى باعىتىنىڭ ارقاسىندا جاستارمەن جۇمىس قازاقستاندا ەرەكشە ورىن الاتىنىن اتاپ وتەدى. «ءسىزدىڭ جاستارعا قامقورلىعىڭىزدى قاپەرگە الا وتىرىپ, ءبىز دەپۋتاتتاردىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋگە قولداۋ كورسەتۋىڭىزدى ءوتىنىپ, قايىرىلامىز. بۇل باستاما ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ, بارلىق كونسترۋكتيۆتى قوعامدىق كۇشتەردى ءسىز جاريالاعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورما – ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىستەرىنە تارتۋعا جاعداي تۋعىزادى», دەلىنگەن حاتتا.
سونداي-اق, بەسىنشى شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇلت جوسپارى مەن مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارعانى اتاپ كورسەتىلەدى. «ونىڭ ۇستىنە, ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, ءسىزدىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى شەشىمىڭىز يدەيالار باسەكەلەستىگى مەن ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ جاڭا قۇرامىن قالىپتاستىرۋعا وڭ ىقپال ەتىپ قانا قويماي, داعدارىسقا قارسى ءتيىمدى كۇرەس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان, سىزدەن كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستامانى قولداۋدى سۇرايمىز», دەيدى جاستار كونگرەسى مۇشەلەرى.
جاسامپاز رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋدىڭ جولى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «جاس قىران» اسكەري-پاتريوتتىق بىرلەستىكتەردى دامىتۋ ورتالىعى حات جولدادى. وندا «جاس قىران» اسكەري-پاتريوتتىق بىرلەستىكتەردى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ەلباسىنان دەپۋتاتتاردىڭ ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىمىن قولداۋ وتىنىلەدى. «ۇيىمىمىزدىڭ اتىنان سىزگە قازاقستان جاستارىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن باعا جەتكىزگىسىز ۇلەس قوسىپ وتىرعانىڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. سونداي-اق, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىنداعى ستراتەگيالىق رەفورمالاردىڭ تابىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىمىزدى مالىمدەيمىز», دەلىنگەن.
سونىمەن قاتار, ەلىمىز ءۇشىن وسىنداي جاۋاپتى كەزەڭدە الەمدىك داعدارىستىڭ تەرىس قۇبىلىستارىن ەڭسەرۋ بويىنشا جاسامپاز رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ قازاقستاندى دامۋدىڭ جاڭا سوقپاعىنا تۇسىرەدى, دەپ ەسەپتەيدى ورتالىق. «سايلاۋ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا سەنىمنىڭ جاڭا مانداتىن الىپ, رەفورمالاردى ءارى قاراي جۇرگىزۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان, سىزدەن دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىن قولداۋدى وتىنەمىز», دەيدى «جاس قىران» ورەندەرى.
حالىق سەنىمىنە يە بولۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك
جاستاردىڭ «جاسىل ەل» ەڭبەك جاساقتارى رەسپۋبليكالىق شتابى وزدەرىنىڭ حاتىندا ەلباسىنا قۋاتتى دا سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت قۇرۋعا باعا جەتكىزگىسىز ۇلەس قوسقانى ءۇشىن وزدەرىنىڭ شىن جۇرەكتەن شىققان ريزاشىلىقتارىن بىلدىرەتىنىن اتاپ كورسەتەدى. «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاس ۇرپاعى – بىزدەرگە ءسىز بەلگىلەپ بەرگەن ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن كۇردەلى جاعدايلار كەزەڭىندە دە جوعارى قارقىندى ساقتاپ قالۋعا قولداۋ كورسەتۋ اسا ماڭىزدى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدا تالماي ەڭبەكتەنۋ قاجەت ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. بۇل ارادا جان-جاقتان قىسپاققا الا باستاعان داعدارىسقا مويىماۋ دا اسا ماڭىزدى. وسى ورايدا, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇندەۋىنە تولىقتاي قوسىلامىز», دەيدى ولار.
سونىمەن بىرگە, بەسىنشى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتار كورپۋسى بارلىق ماڭىزدى سالالاردى كەڭ اۋقىمدى رەفورمالاۋ ءۇشىن قاجەتتى زاڭنامالىق بازا قالىپتاستىرىپ, وزدەرىنىڭ تاريحي ميسسياسىن تابىستى ورىندادى دەپ سانايتىندارىن جەتكىزەدى. «كەزەكتەن تىس سايلاۋلار – رەفورمالاردى پراكتيكالىق جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە حالىق سەنىمىنە يە بولۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى», دەپ ەسەپتەيدى «جاسىل ەل» ەڭبەك جاساقتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق قوزعالىسى مۇشەلەرى.
بىرلىگىمىز بەرەكەلى بولسىن دەسەك
ءبىز, قازاق جەرىن كيەلى مەكەنىمىزگە بالاعان وزگە ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى, قازاقستانداعى تاتۋلىق پەن دوستىقتىڭ بەرىك بولۋىن, ەكونوميكانىڭ كەڭ قۇلاش جايا وركەندەپ, ەلىمىزدىڭ قۋاتتى مەملەكەتكە اينالۋىن قالايمىز. سەبەبى, الەم ەلدەرىندەگى داعدارىس پەن قاقتىعىستاردىڭ تەك ەكونوميكاعا عانا ەمەس, الدىمەن, ادامزاتقا تيگىزەر زاردابىنىڭ اۋىر بولاتىنىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان جاھان جۇرتىن ءبىر جاعىنان قارجى داعدارىسىنىڭ, ەكىنشى جاعىنان مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنان جۇمىسسىزدىقتىڭ شەڭگەلى قىسىپ بارا جاتقان تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان داعدارىستىڭ الدىن الۋ شارالارىن ودان ءارى قولداۋىمىز قاجەت.
وسى ورايدا ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىقتى تومەندەتۋ باعىتىندا ءتۇرلى باعدارلامالار ىسكە اسىرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بىزدەگى سان الۋان كاسىپورىنداردا جۇمىس ورىندارى ازىرگە قىسقارا قويعان جوق. قاي ەلدە دە حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن جۇمىسسىزدار قۇرايتىنى جازىلماعان زاڭدىلىق دەسەك تە, قازاقستانداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى الەمدەگى, سونىڭ ىشىندە تمد مەملەكەتتەرىندەگى كورسەتكىشتەردەن الدەقايدا تومەن ەكەندىگى داۋ تۋدىرماس شىندىق. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «الدىمەن – ەكونوميكا» قاعيداسىمەن وتاندىق وندىرىستەردى كوپتەپ اشىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ارقىلى جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. بۇل – ءبىر.
ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ باستى تابىسىمىز – تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق. بۇل كوپتەگەن ەلدەردىڭ كۇنى-ءتۇنى اڭسايتىن, قانشا تىرىسسا دا قول جەتكىزە الماي جۇرگەن ماڭگىلىك ارمانىنا اينالدى. ال بىزدە شە؟ بىزدە, قۇدايعا شۇكىر, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ تۋى جىعىلعان, بەرىكتىگىنە سىنا قاعىلعان ەمەس. الداعى جىلداردا دا ورتاق وتانىمىز – قازاقستانداعى بىرلىكتىڭ بۋىنى بۇگىنگىدەن بەرىك بەكىپ, تاتۋلىعىمىز بەن تۇراقتىلىعىمىز ماڭگىلىك بولۋىنا ءبارىمىز دە مۇددەلىلىك تانىتامىز. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەلدىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعىن, بولاشاقتاعى ەكونوميكالىق وركەندەۋىن ويلاپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. وتە دۇرىس شەشىم, قولداۋعا تۇراتىن وڭدى قادام. بۇل ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن باياندى ەتۋ ءۇشىن قاجەت.
الەكساندر دۋملەر,
«ۆيدەرگەبۋرد» نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى,
وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى.
اتىراۋ وبلىسى.
باياندى بولاشاق باستاۋى
پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋى ەل مۇددەسى ءۇشىن قابىلدانعان دۇرىس باستاما دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى, جاھاندىق داعدارىس الەم ەلدەرىنىڭ بارلىعىن قىسىلتاياڭ كەزەڭگە تىرەپ وتىر. مىنە, وسى ساتتە دەپۋتاتتار تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىرىپ, دۇرىس ءارى ۇتىمدى شەشىمدەر قابىلدانۋعا ۇيىتقى بولۋى ءتيىس...
تۇركىستان قالالىق ءماسليحاتى وڭىردەگى يگى ىستەردىڭ ەسەلەنە تۇسۋىنە بارىنشا اتسالىسىپ كەلەدى. ونىڭ ناتيجەسى دە جامان ەمەس. كيەلى وڭىردەگى حالىق قالاۋلىلارىنىڭ اتسالىسۋىمەن الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى. سونداي-اق, ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن قاتار, ونەركاسىپ سالالارىندا كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. ماسەلەن, وتكەن ءبىر جىلدا تۇركىستاندا 30-عا جۋىق جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلدى. وسىدان نەبارى 5-6 جىل بۇرىن تۇركىستاندىقتاردىڭ 46 پايىزى عانا تازا اۋىز سۋ تۇتىنسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 86 پايىزدان استى. قالاعا قاراستى 35 ەلدى مەكەننىڭ 27-سىنە جاڭادان ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇيەسى تارتىلدى. تۇرعىندارىمىزدىڭ كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورەتىن كەزى دە جاقىن. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇركىستاندا 30-دان استام جاڭا مەكتەپ عيماراتى سالىنعان بولسا, سونىڭ جيىرماشاقتىسى سوڭعى جىلداردىڭ ەنشىسىندە. قازىر بۇلدىرشىندەردى بالاباقشامەن قامتۋ 80 پايىزعا جەتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اۋىسىمىنا 500 ادام قابىلدايتىن ەمحانا جانە ءتورت بىردەي اۋدانعا قىزمەت كورسەتەتىن 200 توسەككە ارنالعان بالالار اۋرۋحاناسى ىسكە قوسىلدى.
ونەركاسىپ سالاسىندا ايتۋلى ءتىرلىكتەردىڭ ءبىرى تۇركىستاندا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلدى. قازىر مۇندا ءوندىرىس ورىندارى ورنالاستىرىلىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. سول سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قايتا وڭدەۋ ماسەلەلەرى قولعا الىنىپ, جاقىندا عانا ءسۇت ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەپ, ءسۇت, قايماق, ايران, سۇزبە شىعاراتىن زاۋىت اشىلدى. ايتا بەرسەك, وسى شارالاردى ىسكە اسىرۋعا قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ۇلەسى بار دەۋىمە تولىقتاي نەگىز بار.
قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋ جولىنداعى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە الەمدى شارپىعان داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلۋى ءبىرىنشى رەت ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن الدىمىزدان كەزدەسكەن قيىندىقتاردىڭ بارلىعىنا ءوز دەڭگەيىندە تويتارىس بەرىپ, كەرىسىنشە, دامۋعا قاراي بەت الىپ, وزگە مەملەكەتتەرگە قيىن كەزدە جۇدىرىقتاي جۇمىلۋدىڭ, ءتيىمدى باسقارۋدىڭ ۇلگىسىن تانىتتىق. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ءاربىر كۇردەلى كەزەڭدەردە ۇتىمدى شەشىم قابىلداپ, قۋاتتى ەلگە اينالا الدى.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە باعىتتالعان جوسپارى ايقىن. ەلباسى سالعان سارا جولدىڭ ارقاسىندا ۇلى دالامىزدىڭ تەك الەمدىك داعدارىسقا قارسى تۇرۋ جونىندە عانا ەمەس, جاڭا دامۋعا باستايتىن ستراتەگياسى مەن ناقتى ۇلت جوسپارى بار.
وسى ورايدا, ۋاقىت ۇتتىرماي حالىق قالاۋلىلارىن جاساقتاپ, ناقتى ىسكە كىرىسۋ قاجەت ەكەندىگى ايدان انىق. ويتكەنى, الدىمىزدا سىندارلى ءسات تۇر. ءىس جۇزىندە تۇتاس ءبىر جىلدى جوعالتپاي, داعدارىسقا قارسى شارالار مەن مەملەكەتتىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ جونىندەگى جاڭا رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قازىردەن باستاپ كىرىسۋ قاجەت. بۇقارا حالىق, قاراپايىم جۇمىسشىلار, ەڭبەك ادامدارى بىزگە قاراپ وتىر. دەمەك, جاڭا تاريحي كەزەڭگە اياق باسىپ, پرەزيدەنت رەفورمالارىن بارلىق باعىتتار بويىنشا ناقتى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن تۇستا پارتيالار سايلاۋشىلاردىڭ جاڭا سەنىم مانداتىن الۋى ايرىقشا ماڭىزدى. تۇپتەپ كەلگەندە, داعدارىسقا قارسى شارالاردى بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ۇيىسۋى قاجەت. الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكاداعى قولايسىز جاعدايلارعا توتەپ بەرۋ كەزىندە «100 ناقتى قادامدى» ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا پارلامەنت ءماجىلىسى, جاڭادان جاساقتالعان ءماسليحاتتاردىڭ بولۋى زاڭدىلىق.
وسىناۋ جاۋاپتى ساتتە داعدارىسقا قارسى شارالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق بىرىگۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋدارا كەلىپ, داعدارىس جاعدايىندا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنىس ورىندى كوتەرىلىپ وتىر دەپ سانايمىن.
عاپپار سارسەنباەۆ,
تۇركىستان قالالىق
ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءازىرمىز
پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى دەپۋتاتتارىنىڭ ۇندەۋى ولاردىڭ پاراساتتى پايىمى مەن كەسكىندى كەلبەتىن كورسەتەدى. بۇل ۇندەۋ بەسىنشى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتاردىڭ ەلدىڭ بولاشاعى مەن ونىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەلسوق قاراي المايتىنىنىڭ ءبىر دالەلى دەۋگە بولادى. ەلدىك مۇددەنى جەكە مۇددەدەن ءسال دە بولسا جوعارى قويا ءبىلۋ ناعىز ەلدىك پەن مەملەكەتتىلىكتى كوكسەيتىن تۇلعالارعا ءتان بولسا كەرەك-ءتى. وسىنداي ءمارت قاسيەتتەر قازىرگى پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنا دا ءتان بولىپ كەلگەنىنە دە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.
ءبىزدىڭ پارتيانىڭ وبلىستاعى فيليالىنىڭ مۇشەلەرى بۇل ۇندەۋدى تولىعىمەن قولدايتىنىن باس باسىلىم وقىرماندارىنىڭ قاپەرىنە سالعىم كەلەدى. وسى ورايدا V شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا ريزاشىلىقتان باسقا ايتارىمىز جوق. ويتكەنى, ولار وسى كەزگە دەيىن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي-مادەني تۇرعىدا دامۋىنا العىشارتتار قالايتىن كوپتەگەن زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا وزدەرىنىڭ بۇعان دەيىن جيناقتاعان تاجىريبەسىن مولىنان جۇمسادى. كاسىبي دەڭگەيلەرى مەن داعدىلارىن كوتەرۋدە دە ىقتياتتىلىق تانىتتى. ولاردىڭ بۇل تۇرعىداعى ەڭبەكتەرى وڭ باعا بەرۋگە ابدەن لايىقتى. وسىلايشا پارلامەنت مۇشەلەرى ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ پراكتيكالىق تۇرعىدان جۇزەگە اسۋىنا تۇرتكى بولا ءبىلدى.
دەگەنمەن, قوعامدىق ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ول ۇنەمى العا قاراي دامۋ, قوزعالۋ ۇستىندە. بۇل وي-پىكىرىمنىڭ ەل پارلامەنتاريزمىنە دە تىكەلەي قاتىسى بار. پارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ ساپالىق جانە كاسىبي تۇرعىدان جاڭعىرتىلا ءتۇسۋى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىر تۇتقاسى بولىپ قالا بەرمەك. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اتالعان رەفورمالاردىڭ زاڭنامالىق نەگىزى قالانعان. ەندى ونى پراكتيكالىق تۇرعىدان جۇزەگە اسىرۋ ءىسى باستالىپ وتىر. قازاقستان كوممۋنيستىك حالىق پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ مۇشەلەرى بۇل ىسكە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا ءازىر دەمەكپىن. ال, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە ەل تۇرعىندارىنىڭ ودان ءارى توپتاسا تۇسۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن. ءبىزدى دامۋدىڭ جاڭا بەلەستەرى كۇتىپ تۇرعانى انىق. ونى باعىندىرۋدا ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ ەڭبەك ەتە بەرەيىك, قادىرلى وتانداستار!
سۇلتانبەك سۇلتانعاليەۆ,
قازاقستان كوممۋنيستىك حالىق پارتياسى باتىس قازاقستان
وبلىستىق فيليالىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى.
ورال.
دامۋدا داڭعىل جول سيرەك كەزدەسەدى
تاريحقا كوز سالىپ, بۇگىندە ەڭ دامىدى دەگەن مەملەكەتتەردىڭ وتكەن جولىنا قاراساق, ءبارى بىردەي كەدەرگىسىز داڭعىل جولعا ءتۇسىپ الىپ, دامۋدىڭ بيىگىنە بىردەن شىعىپ كەتە الدى دەي المايمىز. ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قيىندىقتاردى باستان وتكەرىپ, وسى تار جولداردا ءپىسىپ-جەتىلىپ بۇگىنگى دەڭگەيلەرىنە قول جەتكىزدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز – تاۋەلسىز قازاقستان ءوزى تالپىنعان الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا جەتۋ ءۇشىن, وسى مەملەكەتتى مەكەن ەتەتىن سان ۇلت وكىلدەرى ۇرپاقتارىنىڭ باقۋاتتى تۇرمىسى ءۇشىن كەزدەسكەن قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ, كەزدەسۋى ىقتيمال جاعدايلارعا الدىن الا قام جاساپ كەلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءۇندەۋى قازىرگى تاڭدا الەمدە تۋىنداپ تۇرعان احۋالدارعا قاراپ وي مەن بوي تۇزەپ, قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قابىلدانعان شەشىم دەپ ويلايمىن. ەلباسى ۇسىنعان ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كاسىبي ساۋاتتىلىق قاجەت-اق. بىرنەشە زاڭنامالاردىڭ قابىلدانۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسقان بۇگىنگى ماجىلىسمەندەردىڭ ۇندەۋىنىڭ باستاۋى وسى مەملەكەتتىك مۇددەدەن تۋىنداپ وتىر. الەمدىك احۋالدارعا قاراپ جاڭاشا قيمىلداپ, جاڭاشا ويلاي بىلەتىن ارىپتەستەرىن ورتاعا شاقىرىپ, ورىن ۇسىنۋى – ەل تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ.
گەوساياسي ماسەلەلەردەن تۋىنداعان الەمدىك قاۋىپسىزدىك جانە قۇبىلمالى نارىق ماسەلەسىنە ءبىز كوز جۇما قاراۋعا ءتيىستى ەمەسپىز. بىرنەشە شەتەلدەرمەن ىقپالداسا بولاشاققا قادام باسقان قازاقستان ەكونوميكاسىنا مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسۋى سىندى قۇبىلىستار ءوز اسەرىن تيگىزەدى. ءبىز مۇنداي قاتەرلەرگە تىڭ وي, تىڭ كۇش, تىڭ يدەيا يەلەرىنىڭ پىكىرى مەن كۇش-قۋاتىن پايدالانۋ ارقىلى قارسى تۇرا الامىز. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سايلاۋىنىڭ كەزەكتەن تىس وتكىزىلۋى بىزگە ءوز بولاشاعىمىزعا قاتىستى اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى.
ايراپەت كۋردوگليان,
«ەحپايرۋتيۋن» ارميان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
قوعامدىق بىرىگۋدىڭ ۇلگىسى
قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ شەشىمى ۋاقىت ۇنىنەن تۋىنداعان دۇرىس قادام دەپ ەسەپتەيمىن. وسىناۋ جاۋاپتى ساتتە داعدارىسقا قارسى شارالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق بىرىگۋ قاجەت. تەك بىرلىك پەن ۇيلەسىمدى ءىس-ارەكەتتەر عانا بىزگە جاڭا ەكونوميكالىق سوققىلارعا قارسى تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءباسپاسوز بەتتەرىندە جۇرتشىلىقتىڭ جاپپاي ءۇن قوسىپ, پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ تالدامالىق نەگىزدەگى پىكىرلەر ءبىلدىرىپ جاتۋى ەل بولاشاعىنىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرىن ايشىقتاي تۇسەدى. وسى رەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعى حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ءماجىلىستى تاراتىپ, پارلامەنت پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلارىن تاعايىنداۋ تۋرالى باستاماسىن قولداعان مالىمدەمەسىنە ءبىز دە قوسىلامىز.
ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنىڭ وكىلدەرى قوعامدىق پىكىردىڭ ورتاقتىعىن العا تارتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ 25 جىلىندا قازاقستان مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ ەڭ جاۋاپتى كەزەڭىنە اياق باسىپ, «بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ» ۇلت جوسپارىن ناقتى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. بۇل بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ بىرىگىپ, اۋقىمدى جۇمىستى تىڭ قارقىنمەن قولعا الۋىن قاجەت ەتەدى. ساياسي ناۋقان بولاشاعى ءبىرتۇتاس ەلىمىزدى بىرلىككە باستاپ, بيىك ماقساتتار اياسىندا تۇتاسا تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن بىرگە, كۇللى الەمدى قۇردىمعا تارتقان تولاسسىز جاھاندىق داعدارىستىڭ كەزەكتى تولقىنى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن بارشامىز كورىپ وتىرمىز. اسىرەسە, مۇنايدىڭ باعاسى باررەلىنە 28 دوللارعا دەيىن تومەندەۋى ءبىرشاما الاڭداتادى. بۇل الەمدىك نارىقتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان قازاقستانعا دا زاردابىن تيگىزبەي قويمايدى. دەگەنمەن, ەكونوميكاسى نىعايىپ, اياعىنان نىق تۇرا قويماعان كەزدەردىڭ وزىندە الاپات داعدارىستارعا لايىقتى تويتارىس بەرگەن قازاقستان بۇل قيىندىقتاردان دا ابىرويمەن وتەرىنە سەنەمىز. تەك ساياسي ناۋقاندارعا, ياعني سايلاۋعا ۋاقىت ۇتتىرماي, تەزىرەك كىرىسۋىمىز قاجەت.
ءيا, قازاقستاننىڭ يگى نيەتتەرى مەن ارماندارى ۋاقىتتىڭ سەرپىندىلىگىنە تاۋەلدى. سوندىقتان, تاعدىرشەشتى قادامدارعا تەزىرەك كىرىسۋىمىز كەرەك. سايلاۋعا پارتيالار مەن قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ كوبىرەك قاتىسۋى «ماڭگىلىك ەل» ۇستىندارىن بەكەمدەي تۇسپەك.
ايدار قوجاباەۆ,
ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ
مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى.
اقمولا وبلىسى.
حالىققا كەرەگى دە وسى
قازاقتىڭ دالاسىنىڭ دارقاندىعى, جەرىنىڭ بايلىعى, ءومىرىنىڭ مامىراجايلىعى – ءبارى-ءبارى ءبىر پەيىلىنە بىتكەن. راس, جاڭالىقتىڭ ءبارى جاعىمدى بولا بەرمەيتىنى زاڭدىلىق. بىراق, تىرشىلىكتىڭ تاعى ءبىر تاماشا زاڭدىلىعى – كەز كەلگەن ءۇردىستە جاعىمدى-جاعىمسىز جاڭالىقتار الماسىپ كەلىپ, ءتۇبىندە ەكشەلىپ ناتيجە بەرەدى.
قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا نەبىر قيلى زامان كوشىنىڭ ءىزى جاتىر. بۇگىندە تۇعىرلى تاۋەلسىزدىگىمىز بار. اڭساعان ارماندارعا قول جەتتى. الەم داعدارىس دەرتىمەن بەتپە-بەت كەلىپ تۇرعان قازىرگى اۋمالى-توكپەلى ۋاقىتتا دا ءبىزدىڭ ەلىمىز باعىتىنان جاڭىلىپ وتىرعان جوق. جاھاندىق داعدارىستىڭ جاڭا تولقىنىنا قارسى قارۋىمىز – ەلباسىنىڭ ۇتىمدى ساياساتى. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ دۇنيەجۇزىندە ورىن الىپ وتىرعان احۋال جاعدايىندا جاڭا ستراتەگياسىن ۇسىندى. ول ستراتەگيا تەك داعدارىسقا قارسى تۇرۋ شارالارىمەن عانا شەكتەلمەي, دامۋ جولىن جاڭعىرتا ءتۇسۋدى دە كوزدەيدى. ول – ناقتى رەفورمالارعا نەگىزدەلگەن «100 ناقتى قادامدى» قامتيتىن ۇلت جوسپارى.
بيىل مەملەكەتىمىز تاريحتىڭ سىناقتى جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. بۇل ۋاقىت سەرگەكتىكتى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى, مۇنايدىڭ «برەنت» ماركالى ءتۇرىنىڭ باعاسى 28 دوللاردان دا ءتۇسىپ كەتتى. مۇنىڭ ەلدىڭ جاعدايىنا اسەرى بولماي قويمايدى. سوندىقتان وسىنداي كۇردەلى كەزەڭ كەلە جاتقان تۇستا ونى كۇتىپ وتىرماي, كەزەكتەن تىس ءماجىلىس جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن وتكىزىپ ۇلگەرگەن ءجون. وسى ورايدا, پارلامەنت فراكتسيالارىنىڭ ءماجىلىس جانە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ جونىندەگى ەلباسىنا جولداعان ۇندەۋى وتە قۇپتارلىق شەشىم ەكەندىگىن جۇرەگىمىزبەن سەزىپ, تۇيسىگىمىزبەن ءتۇسىنىپ وتىرمىز. پارلامەنت وسى ۋاقىتقا دەيىن ماڭىزدى جوبالار مەن باعدارلامالاردى ومىرشەڭ ەتۋگە قاجەتتى 80-نەن استام زاڭ قابىلداپتى. بۇل دەموكراتيالىق قادامدارى ارقىلى ولار ءوز ءمىندەتتەرىن ويداعىداي ورىنداپ شىققاندىعىن كورسەتتى. قوعام قاعيداتتارىن جاعدايلار وزگەرتەدى. تەك وعان جەدەل ءارى ۇتىمدى يكەمدەلە ءبىلۋ كەرەك. مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ جاعدايىندا وسىنداي قارقىندى پايدالانۋ – ۇلتتىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ كەپىلى.
بۇگىندە الەم الدىندا الىپ كەدەرگى, كۇرمەۋى قيىن ۇلكەن پروبلەما تۇر. ماسەلە ورتاق بولعانمەن, ودان سىتىلىپ شىعۋدىڭ جولدارىن ءار ەل وزىنشە قاراستىرادى. ال ءبىز بۇل جولدا ءبىرىنشى قادامعا اياق باستىق. جوسپارىمىز دايىن. ال جاڭا ءماجىلىستىڭ تورلەتۋى – ونى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العىشارتى دەسەك تە بولادى. سەبەبى, باستامانىڭ باياندىلىعى تىڭ سەرپىندى قاجەت ەتەدى. جاڭا ادامدار جاڭاشا وي, جاڭاشا كوزقاراسپەن كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, جاۋاپتى كەزەڭدەگى بۇل سايلاۋ پارتيالاردىڭ ساياسي مۇمكىندىكتەرىن تانىتۋعا جول اشاتىنى انىق.
ءماجىلىستىڭ جاساقتالعان جاڭا قۇرامىنىڭ الدىندا زور جاۋاپكەرشىلىك تۇرادى. سوندىقتان, ەلدىڭ جايىن بىلەتىن, ۇتقىر ويلى, ساياساتتىڭ قىر-سىرىنان حابارى بار بىلىكتى دە ءبىلىمدى ازاماتتاردىڭ قاتارعا قوسىلۋى اۋاداي قاجەت. حالىققا كەرەگى دە وسى.
نايمان سۇلتانباەۆ,
جاڭاقوعام اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى.
جامبىل وبلىسى,
شۋ اۋدانى.
ءبىز جاستارعا سەنە