ۇلى دالا ەلى – ۇلى ارمان جولىندا
وتانداستارىمىز ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى جاڭا ەڭبەگىن قىزۋ قولداۋدا
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» دەگەن تاقىرىپپەن باعدارلامالىق ماقالاسى جارىق كورگەن بولاتىن. بۇعان سەبەپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالعان ەدى. شىن مانىندە, بىزگە تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمداعى ۇلتتىق زاڭناماعا وزگەرىستەردى باعامداۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە, ولار ءبىزدى قازاقستاندىق ارمانىمىز – وسى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ارمانىمىزعا جەتەلەيتىنى انىق. سوندىقتان, گازەت جارىق كورىسىمەن قازاقستاندىقتار ەلباسىنىڭ ەلدىگىمىزدىڭ ەرتەڭىنە ەرەكشە باعدار بەرەتىن ماقالاسىمەن تەك تانىسىپ قانا قويماي, وزدەرىنىڭ جۇرەك تۇكپىرلەرىنەن شىققان لەبىزدەرىن دە بىلدىرۋگە اسىققان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا قوعام اراسىندا ەلباسىنىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسىن تالقىلاۋ قىزۋ جۇرگىزىلۋدە. سونداي تالقىلاۋ كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءوتىپ, وعان بىرقاتار ساراپشىلار قاتىستى. الدىمەن ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سوتسيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا ەلباسى ءوز ماقالاسىندا ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالعاندىعىن كورسەتكەندىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارتتى. سونىڭ ىشىندە بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ەڭ نەگىزگىسى – بىرلىگى جاراسقان ۇلتىمىزدىڭ نەگىزى مەن بىرەگەيلىگىن قالىپتاستىرۋ. «ۇلتتىڭ بىرلىگىن نىعايتۋداعى قانداي ءىس-ارەكەتتەردى جانە قانداي جوسپارلارىمىز بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان بيىلعى جىلى ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما بەس جىلدىعىنا اياق باستى. وسى جىلدار ىشىندە جۇزدەن استام ۇلتتار مەن ۇلىستار مەكەندەگەن كەڭ-بايتاق قازاقستان ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى جيناقتاپ كەلە جاتقان قۇندىلىقتارىن باسىم ەتكىزىپ, وتپەلى كەزەڭدى باستان كەشە وتىرىپ, ەكونوميكاسى نىعايعان مەملەكەتتى نىق اياقتان تۇرعىزدى», دەپ اتادى ايگۇل كاكىمبەكقىزى. بۇل رەتتە, ساراپشى قازىرگى تاڭدا الەمدە كوپتەگەن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ ورىن الىپ وتىرعاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتە كەتتى. سونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق داعدارىستار مەن اسكەري قاقتىعىستار ورىن الىپ وتىرعاندىعىنا دا نازار اۋدارتتى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەلباسى ەڭ باستى قۇندىلىق رەتىندە ەلدىڭ بىرلىگى ەكەندىگىن دە ەسكەرتە كەتىپتى. ءبىزدىڭ تاتۋلىعىمىز دەپ رەفورمالاردىڭ ىشىندە بىرەگەيلىك جانە بىرلىك دەگەن باعىتتى اتاپ وتەدى, دەدى ا.ءسادۋاقاسوۆا ءسوزىن ساباقتاي ءتۇسىپ. وسى باعىتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەكى نەگىزگى تەتىك قالىپتاسقان. «بىرىنشىدەن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتى. جۇزدەن استام ەتنوستىق توپتار تۇراتىن قازاقستان جەرى ولاردىڭ ناقتى وتانى. بۇل جەردە «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» دەگەن ۇستانىمىمىز بەن بىرلىگىمىزدى ساقتاپ كەلە جاتقان ەلمىز. بۇگىنگى تاڭدا سونى ماقتان ەتەمىز. ەكىنشىدەن, بۇل جالپىۇلتتىق «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى. ەلباسى وسى يدەيانى 2012 جىلى ءبىرىنشى رەت ايتقان ەدى», دەپ اتاپ كورسەتتى ايگۇل كاكىمبەكقىزى. سونىڭ ىشىندە, نەگىزگى ەلدىڭ قۇندىلىقتارىن دارىپتەپ, بولاشاقتان «ماڭگىلىك ەل» ۇرپاعىن قازىردەن باستاپ تاربيەلەۋ ءۇشىن قانداي جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەكتىگى دە ناقتى كورسەتىلىپتى. اسىرەسە, ۇشتىلدىك ءبىلىم جۇيەسىنە اۋىسۋ جايى دا نازاردان تىس قالماعان. وسى ورايدا ساراپشى الەۋمەتتىك, ءتىپتى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنىڭ ىشىندە دە ەشقانداي ناسىلدىك, ەتنوستىق قاتىستىعىنا قاراماستان ەلىمىزدە كونستيتۋتسيامەن بەكىتىلگەن قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىعىنىڭ دا مۇمكىنشىلىكتەرى بار دەگەن قاعيداتى ساقتالعاندىعىن اتادى. ەلباسى ءوز ماقالاسىندا ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان قارقىندى مودەرنيزاتسيالاۋ پروتسەسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ وتىزدىعىنىڭ قاتارىنا كىرۋمەن ۇشتاسىپ جاتقاندىعىنا جانە ول بىلتىردان بەرى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىپ جاتقاندىعىنا دەن قويدى. «2015 جىل بۇكىل ەلىمىزگە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى بارىسىندا «ۇلكەن ەل –ۇلكەن وتباسى» باعدارلاماسى باستالىپ كەتتى. سونىمەن قاتار, جاڭا الەۋمەتتىك جوبالار دا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جالپى, ەلدەگى تۇتاستىقتى جانە بىرلىكتى نىعايتۋ – باستى ماقسات. نەگىزى بىرەگەيلىك ازاماتتىق نەگىزىندە قالىپتاسۋى جانە نىعايۋى كەرەك دەگەن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى وسى قۇجاتتار ارقىلى ىسكە اسىرىلۋدا», دەدى ايگۇل كاكىمبەكقىزى. سونىمەن قاتار, بىرەگەيلىكتى جانە بىرلىكتى نىعايتۋ مەن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسى وسى وتكەن جىلدىڭ سوڭعى كۇندەرى بەكىتىلىپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ جۇزەگە اسىرىلۋدا ەكەنى دە اتالدى. سونداي-اق, كەشەگى بريفينگتە ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ماقسات مۇقانوۆ, وسى ينستيتۋت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسەت ەرعاليەۆ جانە ينستيتۋتتىڭ كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان قۇلباتىروۆ ماسەلەگە ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەلدى. اتاپ ايتقاندا, جوعارعى زاڭ شىعارۋ ورگانى تاراپىنان قابىلدانعان 59 زاڭ ەكونوميكانىڭ جاڭا كورسەتكىشتەرمەن دامۋىنا نەگىز قالاپ وتىر. اسىرەسە, ەلباسى ماقالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, جالپى كاسىپكەرلىككە ەرەكشە دەن قويىلعاندىعى ەرەكشە اتالدى. ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورمالار حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان باعالانىپ, ەلىمىزدە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ باعىتىندا جەكە باستامالارعا قولداۋ ءبىلدىرىلىپ, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى ەلگە اينالدىرۋ باعىتىندا بىرقاتار ءىس-شارالار قولعا الىنۋدا. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».