كەز كەلگەن كىشىگىرىم ەل تاعدىرىنىڭ ارتىندا ءىرى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ تۇراتىنى تاريحتان بەلگىلى ءجايت. ەگەر وتكەنگە كوز سالاتىن بولساق, بۇگىنگى كيكىلجىڭدەر مەن تۇراقسىزدىقتاردىڭ استارىندا تالاي جىلعى بيلىك ءۇشىن تارتىستار مەن ادەيى ۇيىمداستىرىلعان لاڭداردىڭ جاتقانىن تۇيسىنەمىز. ءبىز اۋعانستاندى سونداي ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتقىزا الامىز. ويتكەنى, مۇنداعى ورىن العان كۇردەلى جاعدايدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. بۇرىندارى بودان ەلدەردىڭ تاعدىرىن جەكە دەرجاۆالار شەشىپ كەلسە, قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلەمەن حالىقارالىق بەلدى ۇيىمدار اينالىسا باستادى. ناتو كواليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ وسىنداعى جاعدايعا ارالاسۋى سونىڭ ءبىر مىسالى. اسىرەسە, قازاقستان ەقىۇ-عا توراعا بولعالى بەرى اۋعانستانعا دەگەن نازار ەرەكشە سيپات الۋدا.
ەسىرتكى ەسىرگەندەردىڭ عانا ەرمەگى ەمەس
اۋعانستان ۆولۋسي دجيرگا (تومەنگى پالاتا) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرۆايس ياسيني الماتىدا وتكەن “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ەكىنشى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋ ءۇشىن ايەلدەرگە تەڭ قۇقىق بەرىپ, ەسىرتكى ترافيگىن تۇبىرىمەن جويۋ قاجەت دەگەندى باسا ايتتى. لاڭكەستىك پەن ەسىرتكىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن ول بىلاي سيپاتتاپ بەردى: “ال لاڭكەستەر ەسىرتكىدەن تۇسكەن قاراجاتقا ءومىر سۇرۋدە, ەسىرتكى ساۋدالاۋشىلار لاڭكەستىكتى قولداپ وتىر. اۋعانستان گەروين جاساۋ ءۇشىن حيميالىق رەاكتيۆتەر وندىرمەيدى, ونى باسقا ەلدەر قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان ونىڭ دا قارۋ-جاراق سەكىلدى جولىن كەسۋ كەرەك”. شىنىندا دا اۋعاندىق قىزداردىڭ 13 جاستان تۇرمىسقا شىعۋى, ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ قوعامدى مەڭدەپ الۋى سياقتى كەلەڭسىزدىكتەر اۋعاندىقتاردىڭ العا قاراي جىلجۋىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋدە. ەسىرتكى ەسىرگەندەردىڭ ەرمەگى عانا ەمەس, ۇلكەن ساياساتقا ىقپال ەتە الاتىن كۇشتەردىڭ پايدا كوزىنە اينالىپ وتىر.
رەسەي ەسىرتكى باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, كونترتەررورلىق وپەراتسيا باستالعالى بەرى اۋعان جەرىندە ەسىرتكى ءوندىرۋ كولەمى 2,5 ەسەگە ارتقان. قازىرگى تاڭدا اۋعانستان الەمدەگى گەروين وندىرىسىنە قاجەتتى اپيىن شيكىزاتىنىڭ 93 پايىزدايىن شىعارىپ وتىر. بۇۇ ەسىرتكى باقىلاۋ جونىندەگى باسقارما ديرەكتورى انتونيو ماريا كوستا 2007 جىلعى سوزىندە 2006 جىلى اۋعانستاندا شامامەن 8 مىڭ توننا اپيىن وندىرىلگەندىگىن مالىمدەگەن-ءدى. سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, اۋعان جەرىندە ەسىرتكى ءوندىرۋ ۇدەرىستەرى ءسال دە بولسا باسەڭدەگەنى بايقالادى. الايدا ميللياردتاعان دوللار تابىس اكەلىپ وتىرعان ەسىرتكىنىڭ تۇبىرىمەن جويىلۋىنا كەيبىر كۇشتەر مۇددەلى ەمەستىگى تاعى بەلگىلى.
ەسىرتكىنى ءوندىرۋ ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس وشاعى, حيميالىق رەاكتيۆتەر قاجەت بولسا, وندا ميرۆايس ءياسينيدىڭ جوعارىدا ايتقان سوزدەرى ويعا ورالادى. تاۋ-تاس كەزىپ, كواليتسيا كۇشتەرىنەن ىعىپ جۇرگەن تاليبتەر مۇنداي ءوندىرىس وشاقتارىن ۇستاپ تۇرا الا ما؟ الدە بۇعان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ دە قاتىسى بار ما؟ قالاي بولعان كۇندە دە ەقىۇ سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ وسى ماسەلەگە كەڭىنەن ارالاسۋى اۋعانستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا وزىندىك ۇلەس قوسۋى ءتيىس. وسى رەتتە قازاقستان ۇكىمەتى مەن اۋعانستان ۇكىمەتى اراسىندا ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق جانە سوعان تەڭەستىرىلگەن زاتتاردىڭ, پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا جانە ولاردى تۇتىنۋعا قارسى كۇرەس تۋرالى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمىنە قول قويىلۋى سوڭعىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ويتكەنى, ەلىمىز اسكەري كومەكتەن گورى, وسى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە ەكپىن بەرۋدە.
الەم نازارىنداعى پروبلەما
ەلىمىزدىڭ ۇيىم توراعاسى رەتىندە “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ەكىنشى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمىن وتكىزۋى اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنا الەمنىڭ نازارىن ەرەكشە اۋدارتتى. بۇرىن الەمدىك قوعامداستىق بۇل ەلدى “لاڭكەستىك وشاعى” دەپ قاراستىرىپ كەلسە, ەندى باسقا دا قىرىنان كورە باستادى. وعان تۇرتكى بولعان جوعارىدا اتالعان شارا دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
اۋعانستان پروبلەماسىنا تاعى ءبىر دەن قويدىرعان شارا – وسى ەلدە وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى حيللاري كلينتون, ەقىۇ ءىس باسىنداعى توراعاسى قانات ساۋداباەۆ جانە وزگە دە سالماقتى ساياساتكەرلەردىڭ مۇنداعى قاۋىپتەرگە قاراماستان, اتالعان ءىرى شاراعا قاتىسۋى ماڭىزدى قادام بولدى. حالىقارالىق شارا لوندون كونفەرەنتسياسىنداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن كەيبىر ەلدەردىڭ مويىندارىنا العان مىندەتتەمەلەرىن ناقتىلاي ءتۇستى. سول جيىندا اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاميد كارزاي اۋعان ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قارجىلاي كومەگى قاجەتتىگىن باسا ايتقان-تىن. اتالعان كونفەرەنتسيا ۇلىبريتانيا جەرىندە وتكەن ءىس-شارانىڭ زاڭدى جالعاسى بولعانى ايان. قازاقستان وسى باعىتتاعى ءىس-ارەكەتتەرگە قولۇشىن بەرۋدە جانە وزگەلەردى دە تارتۋدا اسا بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى.
قوماقتى كومەك قارىمى
ەقىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى رەتىندە ەلىمىز وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق ونەگە كورسەتتى. اۋعاندىق جاستاردى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءۇشىن 50 ميلليون دوللار بولەتىنى كورشىلەس جاتقان ەلدەگى جاعدايدى وڭالتۋعا يگى ىقپالىن تيگىزۋى ءتيىس. ەگەر مۇنداعى جاعداي وسىلايشا شيەلەنىسە بەرسە, وندا ول ايماقتاعى قاۋىپسىزدىككە ءوز سالقىنىن تيگىزبەي قويمايتىنى انىق. وسىنى ەسكەرگەن قازاقستان تاراپى اۋعان شەكاراشىلارى مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن ەلىمىزدەگى جاتتىعۋ ورتالىقتارىندا دايارلىقتان وتكىزۋدى دە ۇسىندى. ەڭ باستىسى – ەلىمىز ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ۇيىمنىڭ ءۇش سەبەتى بويىنشا دا اۋعانستانعا كومەك بەرۋ شارالارىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. سونداي-اق 2,5 ميلليون دوللار ءبولىپ, ىشكى جولداردى ءجوندەۋگە, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردى سالۋعا قول سوزدى.
الەمدىك ساياسات ساحناسىندا ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەسى سانالاتىن رەسەي دە مۇنداي يگىلىكتى ىستەن سىرت قالا المايتىندىعىن بايقاتىپ وتىر. سوچي كۋرورتتى ايماعىندا تاجىكستان, اۋعانستان جانە پاكستان باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ ەكونوميكالىق دامۋعا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن اۋعانستانداعى كەڭەستىك داۋىردەگى جوبالارعا ورالۋعا بولارىن تىلگە تيەك ەتۋى قۇپتارلىق. ارتىنان بەلگىلى بولعانىنداي, ماسكەۋ لاڭكەستىكپەن كۇرەسۋ ءۇشىن كابۋلعا 27 رەسەيلىك مي-17 تىكۇشاعىن ساتۋ تۋرالى ماسەلەنى پىسىقتاۋعا كىرىسكەن. قازىر بۇل ماسەلە ناتو تاراپىمەن كەلىسىلۋدە. جالپى, الەمدە اۋعانستان پروبلەماسىنا نازار قويىپ, وزىندىك كومەك قولىن سوزۋعا ۇمتىلعان ەلدەر قاتارى ءوسىپ كەلەدى.
سۇڭعىلا تاريح نە دەيدى؟
اۋعان جەرىندەگى قازىرگى قالىپتاسقان احۋالدى ايتقاندا, تاريح ساحناسى بىزدەردى سوناۋ ءحىح عاسىردىڭ قويناۋىنا جەتەلەي جونەلەدى. ورتالىق ازياداعى حاندىقتاردى بىرتىندەپ باعىندىرا باستاعان رەسەي سول داۋىردە داۋرەندەرى ءجۇرىپ تۇرعان اعىلشىنداردىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى ارالىقتى يەمدەندى. ول كەزدەرى ۇندىستانعا مىقتاپ ورنىعىپ العان ۇلىبريتانيا ءوز شەكارالارىن گيندۋكۋشقا دەيىن سوزدى. ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىن ۇلىبريتانيا ايقىنداسا, ىشكى ماسەلەلەردى شەشۋ ءامىر ابدۋل راحمان حانعا جۇكتەلدى. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن اۋعانستان پاديشاسى امانوللا حان باستاعان اعىلشىن-اۋعان سوعىسى ءۇشىنشى رەت تۇتانىپ, 1919 جىلى اعىلشىنداردىڭ بۇل ەلدەن ءبىرجولاتا كەتۋىمەن اياقتالدى.
اعىلشىندار ءۇندىستاننان دا ءبىرجولاتا كەتىپ تىندى, الايدا, پاكستاننىڭ قۇرىلۋى ايماقتى كۇردەلى شيەلەنىستەرگە الىپ كەلدى. ياعني, جاڭادان قۇرىلعان ەلدىڭ قۇرامىنا اۋعانستاننىڭ پۋشتۋن وبلىسىنىڭ اۋماعى ءوتىپ كەتتى. وسى جەر اۋماعىنا بايلانىستى 50-ءشى جىلدارى پاكستان مەن اۋعانستان اراسىندا ايتارلىقتاي دۇردارازدىق ورىن الدى. اقش بۇل ماسەلەدەن سىرت قالىپ, اۋعانستانعا ەكونوميكالىق كومەك بەرۋىن توقتاتسا, كەرىسىنشە, كسرو قولدان كەلگەن كومەگىن ايامادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كۋشكا – گەرات – كانداگار, تەرمەز – مازاري-شاريف – كابۋل – جالالاباد سياقتى جول جەلىلەرى ومىرگە كەلدى. ال اقش-تىڭ قولداۋىمەن كابۋل – كانداگار تاس جولى سالىندى. كەڭەستىك قارجى كومەگىمەن بۇدان باسقا دا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە استى.
1960-شى جىلدارى بۇل ەلدە نۇر مۇحاممەد تاراكيدىڭ باسشىلىعىمەن كوممۋنيستىك پارتيا قۇرىلسا, اراعا جەتى جىل سالىپ ول حالىق جانە پارچام دەگەن اتاۋمەن ەكىگە جارىلدى. كەڭەستىك ىقپالداعى پارچام فراكتسياسىنا اۋعان قارۋلى كۇشتەرى گەنەرالىنىڭ ۇلى بابراك كارمال باسشىلىق جاسادى. الايدا, 1973 جىلدىڭ 17 شىلدەسىندە كورولدىڭ اعايىنى مۇحاممەد داۋد حان توڭكەرىس جاساپ, مونارحيانى جويدى. اراعا بەس جىل سالىپ, ياعني 1978 جىلى “اۋعانستان ۇلتتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى” دەگەن ۇيىمعا بىرىككەن كوممۋنيستىك پارتيا فراكتسياسىنىڭ باستاماسىمەن اسكەري توڭكەرىس بولىپ, داۋىت حان جانە ونىڭ وتىزعا تارتا وتباسى مۇشەسى ءولتىرىلدى. ء“ساۋىر رەۆوليۋتسياسى” دەگەن اتاۋمەن تاريحقا ەنگەن توڭكەرىس ناتيجەسىندە كوممۋنيست تاراكي پرەزيدەنت, ال بابراك كارمال ۆيتسە-پرەزيدەنت بولىپ بەكىدى. بىراق كسرو تاراپىنان قارجىلاي جانە ەكونوميكالىق كومەكتىڭ بولۋىنا قاراماستان, حالىق جانە پارچام فراكتسيالارى حالىقتىڭ قولداۋىنا تولىق يە بولا العان جوق. كوممۋنيستىك رەجىمگە قارسى جەر-جەردە كوتەرىلىستەر ورىن الىپ, ورتالىق بيلىك قاراۋىندا تەك قالالار عانا قالدى. 1979 جىلى پرەمەر-مينيستر بولىپ حافيزۋللا ءاميننىڭ بيلىككە كەلۋىمەن كوتەرىلىستەر قاتال باسىلىپ جانشىلدى. كەڭەستىك اسكەردىڭ اۋعان جەرىنە كىرۋى نەمەن اياقتالعاندىعى تاريحتان بەلگىلى.
يراندا ورىن العان رەۆوليۋتسيا بارىسىندا ەلدىڭ باسىنا كەلگەن حومەيني اقش-پەن اراداعى بايلانىستاردى ءۇزدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۆاشينگتوننىڭ اۋعان جەرىندەگى ءوز ىقپالىن بارىنشا كۇشەيتۋگە تۇرتكى بولعانى بەلگىلى. مىنە, وسى جەردەن اقش پەن كسرو مۇددەلەرىنىڭ توعىسقان تۇسى باستالادى. قازىر دە ول وزگەشە سيپات الۋدا.
يگىلىككە يگەرىلمەي جاتقان بايلىق
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان اۋعانستان اۋماعىندا ءبىر كەزدەرى كەڭەستىك عالىمدار انىقتاعان قۇنى ميللياردتاعان دوللارعا باعالاناتىن قازبا بايلىقتارىنىڭ مول قورى بار ەكەندىگى تۋرالى اقپارات تارادى. ماسەلەن, باعزى زامانداردان بەرى كوپتەگەن ەلدەر بيلەۋشىلەرى پاندجشەر جازىعىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسان رەتىندە جانە جەر استى قازبا بايلىقتارى مول جەر رەتىندە قاراستىرىپ كەلگەنى ءمالىم. سولاردىڭ ءبىرى مەرۋەرت اسىل تاسى كەن ورىندارى بولىپ تابىلادى. اسىرەسە, پاندجشەرلىك مەرۋەرت ءوزىنىڭ تازالىعىمەن جانە ءتۇسىنىڭ ەرەكشەلىگىمەن كوپشىلىكتى ءتانتى ەتەدى ەكەن. 1978-1979 جىلدارى كەڭەستىك گەولوگتار بارلاۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە حەنچ جانە ميكەني دەگەن جەرلەردەن مەرۋەرتتىڭ مول قورىن تاپقان. مىسالى, حەنچ جەرىندەگى جوعارى سۇرىپتى مەرۋەرتتىڭ مولدىعى كوپشىلىكتى تاڭعالدىرعان. الايدا, مۇنداعى سوعىس قيمىلدارى قازبا بايلىقتارىن بەيبىت ماقساتتارعا پايدالانۋ ءۇشىن يگەرۋگە مۇرشا بەرمەۋدە. ەسەسىنە, كەيبىر تابىس تاپقىسى كەلگەندەر مەرۋەرت بار جەرلەردى جارۋ ارقىلى وزدەرىنە قاجەتتىسىن الىپ ءجۇر ەكەن. ارينە, مۇنداي جەر استى قازبا بايلىقتارى كولەڭكەلى جولمەن سىرتقا شىعارىلاتىندىقتان, ودان قاراپايىم اۋعاندىقتار پايدا كورمەۋدە. ناتو كواليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ جۇرگىزگەن وپەراتسيالارى مەن تاليبتەردىڭ دۇركىن-دۇركىن جاسايتىن شابۋىلدارى تۇراقتىلىق اۋىلىنىڭ ءالى دە الىس ەكەندىگىنەن حابار بەرەدى.
تىعىرىققا تىرەگەن تەررور
تاياۋدا تاجىكستان شەكاراسىن كەسىپ وتپەك بولعان قىرىققا تارتا اۋعاندىق سودىرلارمەن كەسكىلەسكەن ۇرىس ورىن الىپ, ولاردىڭ جولىنا توسقاۋىل قويىلدى. سودىرلار كواليتسيا كۇشتەرىنەن ىققان بولۋى ىقتيمال دەگەن دولبار دا ايتىلىپ قالدى. بىراق, قالاي دەگەنمەن دە, سوڭعى جىلدارى اۋعاندىق سودىرلاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ۇيىمداسقان رەڭكتە بايقالىپ قالىپ ءجۇر. 2007 جىلدىڭ باسىنان بەرى اۋعان جەرىندە 30-عا تارتا لاڭكەستىك ورىن العان ەكەن. مۇنى اۋعان بيلىگىنىڭ السىزدىگى, الدە حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمدار بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋى دەپ باعالاعان ءجون بە؟ وسى رەتتە اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزايدىڭ پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ قارساڭىندا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي جاۋاپتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىق قىزمەتىنە بىردەن جاڭادان 21 گەنەرالدى تاعايىنداۋى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەرمەن بايلانىستى بولسا كەرەك.
اقش حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمدار ءتىزىمىنىڭ قاتارىنا “تاليباننىڭ” پاكستاندىق ۇيىمىن قوسىپ, قوزعالىس باسشىسى حاكيممۋلا مەحسۋد تۋرالى كەز كەلگەن اقپاراتقا 5 ميلليون دوللار سىياقى تاعايىندادى. “تەحريك-ە-تاليبان” (“پاكستان تاليبتەرى قوزعالىسى”) قوزعالىسىن قارا تىزىمگە ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىققا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى حيللاري كلينتون قول قويىپتى. سوڭعى ءۇش جىلدا وسى قوزعالىس 3500 ادامدى وپات ەتكەنى ايتىلادى. جالپى, حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمداردىڭ امەريكالىق قارا تىزىمىندە 47 حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىم تىركەۋدە بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا 2008 جىلى مۋمبايدا (بومبەيدە) لاڭكەستىكتى ۇيىمداستىرعان “لاشكار-ي-تايبا” (“تازا اسكەر”) پاكستاندىق توبى, پالەستينالىق حاماس قوزعالىسى, ليۆاندىق “حەزبوللاح” جانە ت.س.س بولىپ كەتە بەرەدى. سوندىقتان اۋعان جەرىندە بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەگى اسا قاجەت. ولاي بولسا, قازاقستان شىۇ-نىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى, اوسشك باستاماشىسى جانە ەقىۇ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە بارلىعىنىڭ باسىن بىرىكتىرە وتىرىپ, وسى ۇيىمداردى اۋعانستانداعى ساياسي جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا كۇش سالا الادى. ارينە, مۇنداي تەرروريزمگە قارسى كۇرەس جونىندەگى باستاما ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋگە وزىندىك ۇلەس قوسۋى ءتيىس.
كەلىسسوزدەر كەلىسىمگە باستايدى
اۋعانستان پرەزيدەنتى لوندون كونفەرەنتسياسىندا كواليتسيا اسكەرى 2014 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەلدەن شىعارىلاتىنىن, اۋعاندىقتار قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ءوز قولدارىنا الاتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. وكىنىشتىسى سول, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قولداۋىنا يەك ارتقان حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمدار دا بەلسەندى ارەكەتتەرگە كوشە باستادى. قازىرگى تاڭدا اۋعان جەرىندە “تاليبان” جانە “اۋعانستان يسلام پارتياسى” (“حيزب-ي-يسلام”) سياقتى ءىرى سودىرلىق توپتاردىڭ ءىس-قيمىلدارى شيراق. اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزاي جاقىندا بەيبىتشىلىكتىڭ جوعارعى كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى جاريا ەتىپ, اتالعان ۇيىمنىڭ “تاليبان” قوزعالىسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزەتىنىن ءمالىم ەتكەنى سول-اق ەكەن, اتالعان قوزعالىستىڭ رۋحاني كوسەمى موحامماد ومار ونداي كەلىسىم بولۋى مۇمكىن ەمەستىگىن العا تارتقان. دەي تۇرعانمەن, مۇنداي قادام ناتيجەلى بولۋى دا عاجاپ ەمەس. تاليبتەر بيلىك تاراپىنان بولعان ۇسىنىس تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى بولاتىنىن كورىپ وتىر.
قورىتا كەلگەندە ەلىمىز اۋعانستاندا انتيتەررورلىق ارەكەتتەردەن گورى ەكونوميكالىق قولداۋ ناتيجەلى ەكەندىگىن ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. بۇل ماسەلە الداعى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ سامميتىندە دە كوتەرىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولماس. ويتكەنى, ايماق قاۋىپسىزدىگى اۋعان جەرىندەگى تۇراقتىلىققا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ەلىمىز ءوزى تاراپىنان كومەك قولىن سوزىپ قانا قويماي, بۇعان حالىقارالىق قوعامداستىقتى دا تارتۋدا. كورشىلەرىمىزدەگى تىنىشتىق ءبىزدىڭ ەركىن دامۋىمىزدىڭ باستى كەپىلى ەكەندىگىن قاپەردەن شىعارماعانىمىز ءجون.
اسقار تۇراپباي ۇلى.