كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اقتوبە, قىزىلوردا, سەمەي وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جانە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولعان مۇحامەدعالي الەن ۇلى سۋجيكوۆتىڭ تۋعانىنا بيىل 100 جىل تولىپ وتىر.
م.سۋجيكوۆ 1910 جىلى 15 قىركۇيەكتە قازىرگى استراحان وبلىسى ۆولودار (مارفا) اۋدانى باكلانو-لوپاتينو سەلوسىندا كەدەي بالىقشىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اناسىنان ەرتە ايرىلعان بالا 11 جاسىنان اكەسىنىڭ شارۋاشىلىعىندا بالىقشىلىق كاسىپپەن اينالىسادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ول مولدادان ارابشا ساۋاتىن اشىپ, “اپتيەكتى” تاۋىسادى. الايدا, بۇعان قاناعاتتانباعان جاس شاكىرتتى اكەسى 1925 جىلى استراحان قالاسىندا اشىلعان جەتىم بالىقشى بالالارىن وقىتاتىن مەكتەپ-ينتەرناتقا ورنالاستىرادى. سودان ينتەرناتتىڭ جولداماسىمەن 1927 جىلى وسىنداعى قازاق پەداگوگ كادرلار دايارلايتىن تەحنيكۋمعا ءتۇسىپ, ونى 1929 جىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ۇزدىك ءبىتىرىپ شىعادى. 1929-1931 جىلدارى ەڭبەك جولىن استراحان وبلىسى, مارفا اۋدانىنداعى باستاۋىش, سونان سوڭ جەتى جىلدىق مەكتەپتىڭ مۇعالىمى ءارى مەڭگەرۋشىلىگىنەن باستاپ, 1932-1938 جىلدارى استراحان بالىقشىلارىنىڭ جوعارى تەحنيكالىق-وقۋ ورنى – ينستيتۋتقا تۇسۋشىلەرگە ارنالعان قازاق جۇمىسشىلار فاكۋلتەتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ول سونىمەن قاتار, اۋدانداعى قوعامدىق-ساياسي جۇمىستارعا بەلسەنە قاتىسادى. سونىڭ ارقاسىندا 28 جاستاعى ۇستاز 1938 جىلى اۋداندىق پارتيا كونفەرەنتسياسىندا اۋداندىق كوميتەتتىڭ جانە ونىڭ بيۋروسىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانادى. كوپ ۇزاماي ايرىقشا تالانتتى جاستى وبلىس باسشىلىعى تانىپ, ستالينگراد وبلىسى, ۆولودار اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەتىپ تاعايىندايدى. وسى قىزمەتىندە ول اۋداننىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك-مادەني سالاسىنىڭ دامۋىنا كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى. اۋدانداعى بالىق ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتىپ, جاڭا موتورلى-بالىق اۋلاۋ ستانسالارىن ۇيىمداستىرادى. كالينينو, باكلاني, يامنوە جانە ۆولودار قىستاعىندا جاڭا مەكتەپتەر اشىلۋىنا مۇرىندىق بولادى.
كوپ ۇزاماي ۇلى وتان سوعىسى باستالدى دا, ايرىقشا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن بەلگىلى بولعان م.سۋجيكوۆ سوعىس تىرلىگىنە تارتىلادى. 1942 جىلى استراحان قورعانىسىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندەگى (س. جاكۋەۆكا) سوعىس شەبىندە جاتقان ايماقتاردا جاۋ تانكتەرىنىڭ شابۋىلىنا قارسى قورعانىس قۇرىلىستارىن سالۋمەن قاتار, جويعىش ۇشقىشتار باتالونىن جاساقتاۋعا بەلسەندى ارالاسىپ, استراحان-قىزليار تەمىر جول قۇرىلىسىنا قاتىسادى. وسىنداي بەلسەندى قىزمەتتەرى ءۇشىن كسرو قورعانىس حالىق كوميسسارياتى باسقارماسىنىڭ گراموتاسىمەن ماراپاتتالادى.
سوعىس الاڭى باتىسقا اۋىسقاننان كەيىن, ياعني 1943-1945 جىلدارى م.سۋجيكوۆ بك(ب)پ استراحان وكرۋگتىك پارتيا كوميتەتىنىڭ مال شارۋاشىلىعى جونىندەگى حاتشىسى, استراحان وبكومىنىڭ مال شارۋاشىلىعى ءجونىندەگى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ىستەيدى. بەيبىت ءومىر مەن سوعىستىڭ قيىن كەزەڭىندە شىڭدالعانىمەن, جوعارى ءبىلىمى جوق بولعاندىقتان ءارى ساياسي دايىندىعىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى پارتيا ورگانىنىڭ جولداماسىمەن اۋەلى ماسكەۋدەگى بك(ب)پ ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى پارتيالىق جۇمىستى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جوعارى مەكتەبىن, سودان سوڭ جوعارى پارتيا مەكتەبىن ءبىتىرەدى. ءسويتىپ, مۇحامەدعالي الەن ۇلى 1948 جىلى قازاقستانعا جولداما الىپ, اقتوبە وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ كادر جونىندەگى حاتشىسى بولىپ سايلانادى.
م.سۋجيكوۆ بۇل جۇمىسقا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلەدى. حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ, وعان قىزمەت ەتۋدىڭ مەكتەبىنەن وتكەن, پارتيالىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتتىڭ ءبىرسىپىرا ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرگەن كادر جاڭا جۇمىسقا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. وسى ءبىر قيىن, سوعىستان كەيىنگى قاربالاس كەزەڭدە وبلىس جاعدايىن, حالىقتىڭ تۇرمىس كۇيىن ءبىلۋ, ەل باسقارىپ جۇرگەن كىسىلەرمەن تانىسۋ ماقساتىندا اۋدانداردا ىسساپارمەن ءجيى بولادى.
كوپ ۇزاماي م.سۋجيكوۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا بەكيدى.
ال 1951 جىلدىڭ اياعىندا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ سايلانادى.
1954 جىلى مامىر ايىنىڭ اياعىندا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا ءجونىندەگى حاتشىسى م.سۋجيكوۆ قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىندا وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا سايلانادى. بۇل ۇلى وتان سوعىسى جەڭىسپەن اياقتالعانىمەن ونىڭ سالعان ءتان جانە جان جارالارى جازىلا قويماي, ءبىرسىپىرا ۋاقىت ەل ەڭسەسىن كوتەرۋ قيىن بولعان كەزەڭ ەدى. پارتيا, كەڭەس ورگاندارى قانشا تىرىسقانىمەن, جۇرتتى ەڭبەككە جۇمىلدىرۋ وڭايعا تۇسپەدى. شارۋاشىلىقتى جۇرگىزۋدىڭ ەسكى تاسىلدەرى جاڭا تالاپقا جاۋاپ بەرمەدى. وسىنداي قيىنشىلىقتاردان قىزىلوردا وبلىسى وتكەن عاسىردىڭ 50 جىلدارى ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق-مادەني دامۋىندا رەسپۋبليكادا كەنجەلەپ قالعان بولاتىن. ىرگەلى ءوندىرىس ورنىنىڭ جوقتىعى, ءبىرىڭعاي اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتى, ونىڭ ىشىندە نەگىزگى بايلىعى بولىپ سانالاتىن كۇرىشتىڭ ساتىلۋ باعاسىنىڭ وتە تومەندىگى وبلىس ەكونوميكاسىن كەرى تارتتى.
مىنانداي مىسالدارعا جۇگىنە كەتسەك. 1953 جىلى وبلىستا جوسپارداعى 36 تسەنتنەردىڭ ورنىنا 9,7 تسەنتنەردەن كۇرىش جينالدى. ال ءداندى داقىلداردان 6,6 تسەنتنەردەن الىندى. جوسپار 22 تسەنتنەر بولاتىن. مال شارۋاشىلىعىنىڭ جوسپارى جىل سايىن ورىندالمادى. وسى جانە تاعى باسقا جاعدايلار 1954 جىلعى 29 مامىردا “قىزىلوردا وبلىسىنداعى ءىستىڭ جايى تۋرالى” ماسەلە قاراعان قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسىندا جان-جاقتى ءسوز بولادى. وعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەلەرى تۇگەل قاتىستىرىلادى. بيۋرودا “م.سۋجيكوۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى رەتىندە جۇمىسقا جىبەرىلسىن” دەگەن قاۋلى الىنادى.
مۇحامەدعالي الەن ۇلى جاڭا قىزمەتكە سايلانىسىمەن, وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلارىن ءبىلىپ, الداعى باعىتتى ايقىنداۋ ماقساتىندا ءاربىر اۋدان, ءىرى شارۋاشىلىقتارعا ارنايى بريگادالار جىبەرىپ, ولاردىڭ تالداۋلارى مەن قورىتىندىلارى جان-جاقتى قارالىپ, ساراپتاما جاسالىنادى. سونىڭ ناتيجەسىندە جىل اياعىندا رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا ارنايى ۇسىنىسپەن شىعىپ, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى مەن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى 1954 جىلعى 27 جەلتوقساندا وبلىستىڭ بارلىق ماسەلەسىن تۇگەل دەرلىك قامتيتىن, 72 تارماقشانى بىرىكتىرگەن 36 تارماقتان تۇراتىن “قىزىلوردا وبلىسىنا كومەك شارالارى, اۋىل شارۋاشىلىعىن, ءوندىرىستى جانە ەڭبەكشىلەرگە مادەني-تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ تۋرالى” ۇلكەن قاۋلى قابىلدايدى. بۇل جاڭا باسشىنىڭ رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جوعارى بيلىك ورگاندارىنىڭ موينىن وبلىسقا العاشقى بۇرعاندىعى بولاتىن. مۇنىڭ قانشا كۇش-جىگەر تالاپ ەتكەنى تۇسىنىكتى.
م.سۋجيكوۆ مۇنىمەن قاناعاتتانبايدى. 1956 جىلى كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ تورالقاسىنا “كسرو داعى كۇرىش وندىرۋدەگى ەلەۋلى كەمشىلىكتەر تۋرالى” ارنايى حات جازادى. وندا كۇرىشتى جەر شارىنىڭ جارتى حالقى اسا ماڭىزدى تاماق رەتىندە پايدالانۋمەن قاتار, ودان كراحمال, دارىلىك زاتتار, كۇرىش سابانىنان قاعاز, ت.ب. ونىمدەر دايىنداۋعا بولاتىندىعى, بىراق ونى ءوندىرۋ كولەمى كەمىپ وتىرعانىن ايتا وتىرىپ, كۇرىشتىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ەندىرۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتەدى. كوكپ ورتالىق كوميتەتى مەن كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ اتىنا ارنايى جولدانعان ەكىنشى حاتتا كۇرىش ءوندىرىسىن ۇلعايتۋدىڭ ماڭىزدى جولدارىنىڭ ءبىرى سىرداريا وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىنداعى سۋلاندىرۋ ءجۇيەسىن قايتا قۇرۋعا قارجى ءبولۋ بولسا, ونىڭ ەكى جىلدا قايتارىم بەرەتىنىنە ناقتى دالەلدەر كەلتىرىلەدى. وسىلاي تەگەۋرىندى باسشى ءوزى كوتەرگەن ماسەلەلەرگە وداق باسشىلارىنىڭ كوزىن جەتكىزۋىنىڭ ارقاسىندا “قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ, ەڭبەكشى حالىقتىڭ مادەني-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ شارالارى تۋرالى” قۇجات قابىلدانادى. كسرو مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ اۋىل شارۋاشى-لىعى ونىمدەرىن ساتىپ الۋ باعاسىن كوتەرۋىنە قول جەتكىزىلەدى. ۇكىمەت قاۋلىسى بويىنشا كۇرىشتىڭ ساتۋ باعاسى 10 ەسەگە ارتادى. قاراكول ەلتىرىسىنىڭ باعاسى كوتەرىلەدى.
مۇحامەدعالي الەن ۇلى وبلىسقا كەلىسىمەن-اق تىكەلەي اينالىسقان ءماسەلەسىنىڭ ءبىرى – سول كەزدەرى ارال جانە قازالى اۋداندارىندا جيىرەك كەزدەسكەن اسا قاسىرەتتى اۋرۋ – الاپەسپەن كۇرەس بولادى. مۇحاڭ بۇل پروبلەمانى ۇلتتىق, ومىرلىك ماسەلە رەتىندە وداقتىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ “قىزىلوردا وبلىسىندا الاپەسپەن كۇرەسۋدىڭ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالارى تۋرالى” قاۋلىسىن قابىلداتادى. ۇكىمەت ناۋقاستاردىڭ ءومىرىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان قايتا قۇرۋدىڭ ءتۇبىرلى شارالارىن بەلگىلەدى.
سىر بويىنىڭ ارداگەرلەرى م.سۋجيكوۆ 3,5 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە وبلىستىڭ كەلەشەگىنە نەگىز سالعانىن, وبلىس تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلعان, جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالىپ قالعان اۋقىمدى-اۋقىمدى ىستەردى جۇزەگە اسىرعانىن, كادر ماسەلەسىندە اسا تازالىقپەن, بىلىكتىلىكپەن جۇمىس جاساعانىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايتادى.
كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى باسشىلاردى ءجيى, بىردە جوعارى, بىردە تومەن اۋىستىرىپ تۇرۋ داعدىعا اينالعان بولاتىن. وسىنداي ورتالىقتىڭ كادرلىق جۇيەسىنىڭ جونىمەن م.سۋجيكوۆ 1958 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى سارى ايازدا سارىارقامەن تۇتاسىپ جاتقان سەمەيگە, ەجەلگى قازاق جەرى, ۇلىلار مەكەنى, قازاق الەمىنە اباي, شاكارىم مەن مۇحتاردى بەرگەن قاسيەتتى وڭىرگە, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا جۇمىسقا جىبەرىلدى. الايدا بار كۇش-جىگەرىن حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋگە ارناعان, قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان, ەڭبەك قىزىل تۋ, ەكى رەت “قۇرمەت بەلگىسى” وردەندەرى مەن كوپتەگەن مەدالداردىڭ يەگەرى, رەسپۋبليكامىزدا وزىندىك بەدەل مەن قۇرمەتكە بولەنگەن, بارلىق قىزمەتتە ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانتى جارقىراپ كورىنگەن مۇحامەدعالي الەن ۇلى باس-اياعى 2,5 جىلدا سەمەي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنان بوساتىلادى. وسىنىڭ سەبەبىن ءبىلۋ ماقساتىندا سەمەي قالاسىندا بولعان ەدىك...
م.سۋجيكوۆ سەمەي وبلىسىنا كەلىسىمەن, ونىڭ الدىنان يادرولىق سىناق پوليگونى شىعادى. ءبىرىنشى حاتشى ءتۇن ورتاسىنا دەيىن جۇمىستا وتىرىپ, ەرتەڭگىسىن كەلگەندە وبكوم ءۇيى تەرەزەسىنىڭ ساۋ تامتىعى قالماعانىن كورەدى. جەر شايقالعاندا جىلۋ قازاندىقتارىنداعى پەشتەردەن شوق توگىلىپ, سودان ءورت شىققان كەزدەر دە بولعان. سونان سوڭ جۇمىس بارىسىندا اۋدانداردى ارالاعاندا, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىمەن تانىسادى. ءوز بەتىنشە اقپارات جينايدى. بىراق ءازىر تىكەلەي ارەكەتكە بارا قويمايدى. قولدا ناقتى مالىمەتتەر بولمايدى. سودان ايتۋلى مامان, راديولوگ, كەيىن اكادەميك بولعان سايىم بالمۇحانوۆتىڭ ماتەريالدارىمەن جەتە تانىسقاننان كەيىن ول سەمەي پوليگونىنداعى اتوم جانە تەرمويادرولىق قارۋدى سىناۋدىڭ زارداپتارى تۋرالى كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.حرۋششەۆ پەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.بەلياەۆكە قۇپيا حات جولدايدى. كسرو مينيسترلەر كەڭەسى سەمەيدىڭ جەرگىلىكتى حالقىنا از دا بولسا ماتەريالدىق جانە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جونىندە قۇپيا قاۋلى قابىلدايدى. بۇل سىناق باستالعاننان 10 جىل ءوتكەننەن كەيىن قابىلدانعان ءبىرىنشى شارا ەدى.
الايدا, سەمەيدىڭ يادرولىق سىناق پوليگونى تۋرالى حاتتى ماسكەۋ مەيلىنشە تەرىس قابىلدايدى. الماتى دا ءوز بەتىنشە اشىق ارەكەتكە بارعان تۋاسى باتىل حاتشىنى قۇپتاي قويمايدى. بىراق قۇپيا ماسەلەمەن قايسار حاتشىنى ورنىنان بوساتا سالۋدىڭ رەتى كەلىڭكىرەمەيدى. سوندىقتان ەكى ورتالىق تا م.سۋجيكوۆتەن قۇتىلۋدىڭ باسقا امالىن ىزدەستىرۋمەن بولادى. ونىڭ ءساتى قازاقستان ماگنيتكاسى اتالعان تەمىر-تاۋداعى قۇرىلىستا بولعان اتىشۋلى وقيعاعا بايلانىستى تۇسەدى.
1958 جىلى بۇكىلوداقتىق كومسومول-جاستاردىڭ ەكپىندى قۇرىلىسى بولىپ جاريالانعان تەمىرتاۋداعى مەتاللۋرگيالىق كومبيناتقا كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ىرىكتەۋسىز, نيەت ەتكەندەردىڭ بارلىعى اعىلادى. تەك رەسەي مەن ۋكراينادان 132 مىڭ ادام كەلەدى. ولاردىڭ ىشىندە ءتۇرلى توپتار بولدى. ونىڭ ۇستىنە كەلگەندەرگە جاعداي جاسالىنبايدى. ءتىپتى ولاردىڭ ءبىرسىپىراسى جۇمىسپەن دە قامتىلمايدى. جاڭا تابيعي ورتاعا ۇيرەنە الماۋ, ءبىر ستاكان سۋدىڭ پروبلەماعا اينالۋى, تومەن ەڭبەكاقى, اسحاناداعى ساپاسىز اس, دۇكەندە كەرەك-جاراقتىڭ بولماۋى, ادام توزگىسىز, ت.ب. جاعدايلاردى “بەلسەندىلەر” قولعا الىپ, جان-جاقتان كەلگەندەردى كوتەرىلىسكە شىعارادى. قالا سولاردىڭ قولىنا كوشىپ, دۇكەندەر, قويمالار تەگىس تونالادى.
تەمىرتاۋ تراگەدياسى 1960 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ارنايى جابىق پلەنۋمىندا “قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتى قۇرىلىسىنداعى ءىستىڭ جاعدايى تۋرالى” دەگەن كۇن تارتىبىمەن قارالادى. پلەنۋمدا م.سۋجيكوۆ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسىن ءپرينتسيپتى ماسەلەدە پارتيالىق پايىمدىلىق تانىتپاعانى ءۇشىن قاتتى سىنايدى. ول بيۋرونىڭ باستى كىناسى ەڭ الدىمەن قاراعاندى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى يساەۆتىڭ ءساتسىز تاڭداۋىندا بولدى دەپ ماسەلەنى توتەسىنەن قويادى. وبكوم حاتشىسىنىڭ تىپتەن شيكى ەكەنىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ اسا ءىرى ايماعىنىڭ باس-شىلىعىنا مۇنداي ءتيىستى مەكتەپتەن ءوتپەگەن, ءبىرىنشى باسشىلىق قىزمەتتە ءتاجىريبەسى جوق, باسقا ۇيىمنان شاقىرىلعان, رەسپۋبليكانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءبىلمەيتىن تازا فۋنكتسيونەردىڭ كەلۋى ۇلكەن قاتەلىك بولعانىن كولدەنەڭ تارتادى.
ەرتەڭىنە “سەمەي وبكومى حاتشىسىنىڭ ۇلتشىلدىعى” جايلى جەدەل حابار ماسكەۋگە جەتەدى. اسىعىس ۇشىپ كەلگەن كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىلارى “ۇلتشىلدى” قىرىنا الادى. ونىڭ بۇرىنعى قىزمەت ىستەگەن وبلىستارىنىڭ ءبارىندە بولادى. ءۇش ايعا سوزىلعان تەكسەرىستەن سۋجيكوۆتى ايىپتاۋعا, جۇمىستان بوساتۋعا نەگىز بولاتىنداي قوماقتى ەشنارسە قولعا تۇسە قويمايدى. بىراق رەتىن كەلتىرەدى. جوقتان بار قۇراستىرادى. ءسويتىپ, كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ تۇسىنىگى بويىنشا “ۇلتشىل”, ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزشا ءوز ۇلتىن ءسۇيگەن, حالقى ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنباعان قايسار قايراتكەر مۇحامەدعالي الەن ۇلى كۇش-جىگەرىنىڭ تولىپ, اقىل-ويىنىڭ كەمەلدەنگەن كەزىندە, ەردىڭ جاسى ەلۋگە تولۋىنا 10 شاقتى كۇن قالعاندا ساياسي پارتيالىق قىزمەتپەن قوشتاسادى.
بالالىق كەزى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ شەكاراسىندا ءوتىپ, جىگىتتىك شاعى ورىس-قازاقتىڭ اراسىنداعى قايناعان ومىردە قالىپتاسقان, كورشى اعايىنداردىڭ ادىلەتتىلىگىن العان م.سۋجيكوۆ تەك تۋرا سويلەيتىندىگىمەن, ادىلەتتىلىگىمەن, ەشكىمنىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن تۋراشىلدىعىمەن, قاتاڭ ءپرينتسيپشىلدىگىمەن جوعارى باسشىلىققا ۇناي قويمادى. ماسكەۋگە ونىڭ ءوز حالقىن شىنايى سۇيەتىن “ۇلتشىلدىعى” جاقپادى. كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى م.ەسەناليەۆ ءوزىنىڭ “شتريحي ك پورترەتۋ. ناش ديمەكە” دەگەن ماقالاسىندا “سەمەي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ورنىنان جۇمىستاعى كەمشىلىكتەرى ءۇشىن الىندى دەلىندى, الايدا ول سەمەي پوليگونىنداعى سىناقتارعا قارسى شىققانى ءۇشىن بوساتىلعان بولاتىن” دەپ جازدى. بۇل شىندىق ەدى.
م.سۋجيكوۆ سەمەي وبكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنان بوساعاننان كەيىن 5-6 جىل ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتتەر اتقارادى دا, 1967 جىلدان 1971 جىلى زەينەتكەرلىككە شىققانشا قازاق كسر باسپا, پوليگرافيا جانە كىتاپ ساۋداسى ىستەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ توراعاسى بولادى. ۇزاعىراق جانە جەمىستى جۇمىس ىستەگەن جەرى دە وسى قىزمەت. بۇرىن باسپا جۇمىسىمەن دە, پوليگرافيالىق تىرلىكپەن دە, كىتاپ ساۋداسىمەن دە تىكەلەي اينالىسپاسا دا, مۇحاڭ جاڭا قىزمەتكە ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن كىرىسىپ, جاڭاشا قاراپ, جاڭاشا باستايدى. ءوزىنىڭ بار مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ, ومىرلىك جيناعان ءتاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا ءتيىستى ورگاندار مەن مەكەمەلەردىڭ كەلىسىمىن الىپ, وسىلاردىڭ بارلىعىن ءبىر جەرگە جيناۋدى ويلاپ, ۇلكەن قۇرىلىستى جوبالايدى. بىراق ولاردى تولىقتاي بىتىرۋگە ءتورت جىل ازدىق ەتتى. وسى قىزمەتكە م.سۋجيكوۆتەن كەيىن كەلگەن شەريازدان ەلەۋكەنوۆ مۇحاڭ قۇرىلىستى ءبىتىرىپ ۇلگەرمەدى, بىراق تاماشا كادرلار تاستاپ كەتتى دەگەن ەكەن.
ۋاقىت الىستاعان سايىن ءىرى تۇلعالار بيىك تاۋلارداي ايقىندالا تۇسەدى. سولاردىڭ قاتارىندا مۇحامەدعالي سۋجيكوۆ تە تۇر. ول تۋرالى ءسوزىمىزدى شاكارىم قۇدايبەرديەۆتىڭ مىنا ولەڭ جولدارىمەن اياقتاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
قايتادان قايرىلىپ قاۋىمعا كەلمەيسىڭ,
بارىڭدى, ءنارىڭدى تىرلىكتە بەرگەيسىڭ.
عيبرات الار ارتىڭا ءىز قالدىرساڭ,
شىن باقىت – وسىنى ۇق, ماڭگىلىك ولمەيسىڭ!
ابدىجالەل باكىر, ساياسي عىلىمدار دوكتورى.