كەشە “نۇر وتان” حدپ ورتالىق اپپاراتى عيماراتىندا پارتياارالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى بولىپ, وندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوشى-قون ساياساتىن جۇرگىزۋىنە, مەملەكەت مۇددەسى مەن ورالماندار قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا تالداۋ جاساۋعا ەرەكشە دەن قويىلدى.
ەلىمىز ەگەمەندىك العان جىلدان باستاپ 730 مىڭنان استام ەتنوستىق قازاقتار تاريحي وتانىنا ورالعانى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا ورالمانداردىڭ قۇقىقتارى مەن مارتەبەسىن بەلگىلەيتىن بىرقاتار زاڭدىق قۇجاتتار بار. اتاپ ايتقاندا, 1997 جىلعى 13 جەلتوقسانداعى “حالىق كوشى-قونى تۋرالى” زاڭ, 2003 جىلعى 10 شىلدەدەگى “اۋىل اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2004-2008 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تۋرالى”, 2006 جىلعى 28 تامىزداعى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىن اۋماقتىق دامىتۋدىڭ 2015 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى تۋرالى”, 2007 جىلعى 28 تامىزداعى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوشى-قون ساياساتى تۋرالى 2007-2015 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى تۋرالى” پرەزيدەنت جارلىقتارى كۇشىنە ەنگەن.
الايدا ورالماندار ماسەلەسى ءالى دە وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. “نۇر وتان” حدپ حاتشىسى ەرلان قارين ەلگە ورالعان 800 مىڭعا تارتا ەتنوستىق قازاقتاردىڭ 400 مىڭى ەڭبەككە قابىلەتتى بولسا, سونىڭ تەك 49 پايىزى عانا جۇمىسقا ورنالاستىرىلعاندىعىن جەتكىزدى. مىسالى, اقمولا وبلىسىنىڭ “قىزىلجار” اۋىلىندا “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى بويىنشا 200-گە تارتا وتباسىنا باسپانا تۇرعىزىلىپ, جۇمىسپەن قامتۋ قولعا الىنۋى كەرەك بولسا, جاقىن ماڭداعى ۆاسيلكوۆ كەن-بايىتۋ كومبيناتىنان تەك 53 ورالمان عانا ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاپقانى بەلگىلى بولىپ وتىر.
تەكسەرىس كورسەتكەندەي, بوي كوتەرگەن باسپانالار ساپاسىز نەمەسە ءتىپتى تۇرۋعا قولايسىز ەكەنى انىقتالىپتى. ەلگە ورالعان قانداستارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى وڭتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ جانە الماتى وبلىستارىندا ءومىر ءسۇرۋدى قولايلى كورەدى ەكەن. ەرلان تىنىمباي ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعداي ونسىز دا قيىندىق كەشىپ وتىرعان باسەكەلى ەڭبەك رىنوگىن شيەلەنىستىرىپ وتىر. ايلاپ ازاماتتىق الۋ, تىركەلۋ سياقتى رەسىمدەۋلەردەن ءوتۋ جانە دە قايتارا ءوتۋ ورالماندارعا ۇلكەن قيىندىقتار تۋعىزۋدا.
شەتەلدەردەگى قازاقتاردى تاريحي وتانىنا ورالتۋ ماسەلەسى ءالى تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپپاي وتىرسا, رۋحانيات جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىكجان مامبەتالين اسىرەسە, ول قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا كەزدەسەتىنىن العا تارتتى. ونىڭ پايىمىنشا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن ەكى ەل اراسىنداعى حالىقارالىق كەلىسىم ارقىلى تاپقىزۋعا بولادى. سونداي-اق, ءۇرىمشى قالاسىندا قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعىن اشۋ سول جەردەگى وتانداستارىمىزبەن بايلانىس جاساۋعا ەرەكشە سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. ال وتىرىسقا قاتىسقان “ادىلەت” پارتياسىنىڭ توراعاسى ماقسۇت نارىكباەۆ ورالماندار ماسەلەسىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى سياقتى جەر تەلىمدەرىن, وزدەرىنە باسپانا سالۋعا نەسيە بەرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ سانايدى. بۇل ءتاجىريبەنى بارلىق وڭىرلەرگە ۇسىنۋعا بولار ەدى, دەيدى ماقسۇت سۇلتان ۇلى.
وسىلايشا وتىرىس بارىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىس, پىكىرلەر جانە پايىمدار ورتاعا سالىندى. ەندى سول ايتىلعان ۇسىنىمدار پارلامەنتتە جاتقان كوشى-قون تۋرالى زاڭ جوباسىن جان-جاقتى دامىتۋعا پايدالانىلادى. وتىرىستىڭ ماقساتى دا سول پارتيالاردىڭ ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ءبىر ارناعا ءتۇسىرۋ بولعان.
اسقار تۇراپباي ۇلى.