ءۇش ەرلىك

جۇبان مولداعاليەۆ – 90 قازاقتىڭ ۇلى اقىنى جۇبان مولدا­عاليەۆ ءوز عۇمىرىندا ءۇش مارتە ەرلىك جا­ساعان ادام. جۇباعاڭ حاقىندا كورگەن-بىلگەن, وقىعاندارىمدى جادىمدا جاڭعىرت­قاندا تۇيگەن ءتۇيىنىم وسى. قازاق سولداتى جۇباعاڭنىڭ جاستىق شاعى, جالىندى شاعى ادامزات بالاسىنا اپات بولىپ كەلگەن سوناۋ بۇلتتى جىلدارمەن – ۇلى وتان سوعىسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ءتورت جىل بويى اجال بۇلتى تورلاعان, ءتورت جىل بويى اقىر زامان ورناعان, ادامزاتتىڭ تاريحىندا ەشقاشان, ءدال وسىنداي سۇمدىق سوعىس بولماعان. سىن ساعاتى تۋىپ جۇبان اقىنعا, سايىپقىران جاۋىنگەرلەر ساپىندا قاس دۇشپانمەن ايقاستى ول ايانباي, جىرمەن جولداپ ەلگە ماحابباتىن دا. قىپ-قىزىل ءورتتىڭ ىشىندە اللا تاعالا ساقتايمىن دەسە ءبىر ۋىس ماقتانى دا ساقتايدى دەگەن ءسوز – راس ءسوز. قىسقا كۇندە اجالمەن قىرىق رەت بەتپە-بەت كەلگەن قازاق ساربازى مۇزداي تەمىر قۇرسانعان, دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ وزىق سوعىس تەحنيكاسىمەن قارۋلانعان فاشيستىك گەرمانيامەن تولاسسىز شايقاستا ءبىر كەزدە ءوزى “ارمىسىڭ, سۇلۋ جايىعىم, ارداقتى قونىس مەكەنىم. كەرەك ەمەس قايى­عىڭ, ايمالاپ ءجۇزىپ وتەمىن”, دەپ جىرلاعان جايىق ءوڭىرىنىڭ پەرزەنتى – قازاق سولداتى جۇبان مولداعاليەۆ تايسالماي تابان تىرەپ سوعىستى. مۇز توسەنىپ, قار جاستانىپ ءجۇرىپ, سول سۇراپىلدىڭ ادام ايتقىسىز ازابى مەن توزاعىن تۇگەل باستان كەشىردى. جەر شارىن فاشيزم تاجالىنان قۇتقارىپ قالعان حالقىمىز ميلليونداعان بوزداقتارىنان ايىرىلدى.تالاي اق جاۋلىقتى انالار ۇلدارىنان “قارا قاعاز” كەلىپ, اق شاشىن ج ۇلىپ, اڭىراپ قالدى. اياۋلى جارلار قارا جامىلىپ, قايعىمەن قان جۇتتى, اكەسىز قالعان پەرزەنتتەر جەتىم اتاندى. جۇبان جاۋىنگەر ەلگە امان-ساۋ ورالدى. قۋانتىپ جارالى ەلدى, بار الەمدى سول كوكتەم بەيبىتشىلىك الا كەلدى, ءومىردى وگەيسىتكەن قارا كۇندەر تۇنەرىپ ارتىمىزدا كالا بەردى. قايران انا جۇرەگى سۇر شينەلىن سۇيرەتىپ ەسەن كەلگەن جۇبانىن كورگەندە جارىلۋعا شاق قالدى. شينەل! قادىر,قاسيەتىڭ كوپ,تەگى, سەنى تولىق جىرلاۋعا ءتىل جەتپەدى. سۇر شينەلدەن وتانىمنىڭ تانىنە دالدەپ اتقان دۇشپان وعى وتپەدى. اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا بولعان, ءومىرى الدىنان قيا كەسىپ وتپەگەن سوفيا كەلىنى كوڭىلىنەن شىعىپ, كيەلى كەيۋانانىڭ قالعان عۇمىرى باقىتتى ءوتتى. بۇل سىندى دا باستان قازاق وتكەردى, تاعدىر جەڭىس كۇنىنە دە جەتكەردى. قۋانعاننان, ءماز بوپ شاتتانعانداردان جەڭىس تاڭى جىلاعاندى كوپ كوردى. ءيا, سول جىلاعانداردىڭ جان جاراسى, مىنە, ارادا الپىس بەس جىل وتسە دە قۇلان-تازا جازىلىپ كەتتى دەپ ايتۋ قيىن. ءسويتىپ, ءبىزدىڭ حالقىمىز كۇللى ادامزات بالاسىن اجال اپاتىنان قۇتقارىپ قالدى, دۇنيە ءجۇزىنىڭ حالقىنا, بولاشاق ۇرپاققا بەيبىت كۇن, اشىق اسپان سىيلادى.سول جەڭىس كۇنىن جاقىنداتقانداردىڭ ءبىرى – قازاق سولداتى جۇبان مولداعاليەۆ ەدى. بۇدان اسقان ەرلىك بولا ما! بىراق جاس اقىن مۇنى ەرلىك جاسادىم دەپ ساناعان جوق, تۋعان ەلى,كەڭ بايتاق دالاسى الدىنداعى پەرزەنتتىك قاسيەتتى پارىزىم دەپ ءبىلدى. بۇل جۇباعاڭنىڭ ءبىرىنشى ەرلىگى بولاتىن. “مەن – قازاقپىن!” ارادا جىل ارتىنان جىلجىپ جىلدار ءوتىپ جاتتى. كۇيرەگەن شارۋاشىلىقتى, قيراعان قالالاردى قالپىنا كەلتىرۋگە حالقىمىز جاپپاي كىرىسىپ كەتتى. بەيبىت كۇندى اڭساپ, زارىعا كۇتكەن وتانداستارىمەن بىرگە كەشەگى قان مايداندا ءومىر ءۇشىن ايقاسقان سارباز قالامگەرلەر ەندى ەل رۋحىن كوتەرۋگە كوركەم ءسوز كۇشىن جۇمسادى. جۇبان اقىننىڭ شابىتى شارىقتاپ, تۆورچەستۆوسىنىڭ شىرقاۋ بيىگىنە كوتەرىلگەنى دە وسى تۇس. بۇل كەزەڭدە دە جالىندى اقىن يدەولوگيالىق مايداننىڭ العى شەبىنەن تابىلا ءبىلدى. ەندى ول قوعامداعى كەرەعار قايشىلىقتارمەن بىتىسپەس كۇرەسكە بەل شەشىپ, بەلسەنە كىرىستى. ومىردەگى الۋان ءتۇرلى كەلەڭسىز جايتتەر اقىن قالامىنا ىلىگىپ, جالپاق ەلگە جاريا بولىپ, اشكەرەلەندى. بۇرىن سىرتقى جاۋمەن قالاي اياۋسىز كۇرەسسە, ەندى جاۋىنگەر اقىن كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدەگى ءوزى كورىپ, ءبىلىپ جۇرگەن جاعىمسىز قۇبىلىستاردى الاستاپ, تەزگە سالۋ ءۇشىن شايقاستى. نەبىر جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جىمىسقىلارعا, پاي­دا­كۇنەمدىككە, پاراقورلىققا, رۋشىلدىققا, قىسقاسى, ادىلەتسىزدىك اتاۋلىعا توزە المادى. بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەدى. پوەزيانىڭ وتكىر جەبەسىن ءدال كوزدەپ, سوعان جولدادى. قىزىل جەبە نىساناعا ءدوپ ءتيىپ جاتتى. “تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق” دەيدى قا­زاق. ىلعي اعىنان جارىلىپ, اقيقاتىن ايت­قاندى, ءدايىم ادىلدىك جاعىندا بولعاندى جاق­تىر­مايتىن دا قاي ۇلت, قاي حالىقتا دا تا­بى­لاتىن بولسا كەرەك. ءبىزدىڭ حالقىمىزدا دا وندايلاردىڭ ءجيى كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس. ىشتارلىق ءىشىن ءىرىتىپ, قىزعانىشتىڭ قى­زىل ءيتى ۇلىپ تۇرعاندار جۇبان اقىننىڭ تالانتىن كورە الماي, وزدەرىنەن وق بويى وزىق بولعانىن كەشپەدى. كەشۋ بىلاي تۇرسىن, سوڭىنا شىراق الىپ ءتۇستى. اسىرەسە, ات ۇستىندەگى اكىم-شورالاردىڭ حالىققا جاساعان قىساستىعىن, سان-ساپات كەڭەس شەنەۋنىك­تە­رىنىڭ توڭمويىن توپاستىعىن, مەنمەندىگىن, تا­عى باسقا دا جانتوزگىسىز جاعىمسىز ءجيىر­كەنىشتى قىلىقتارىن جىر جولدارىنا ارقاۋ ەتكەن اقىندى ولار قايتكەندە دە سۇرىندىرۋگە تىرىستى. ورىنتاققا جايعاسقان وراشو­لاق­تاردى, ماسەلەن, “حاتشىعا حات” سياقتى وتكىر جىرلارىندا سىن جەبەسىمەن تۇيرەگەن اقىندى ولار اياقتان شالىپ-اق باقتى. رەسپۋبليكالىق ادەبي “جۇلدىز” جۋرنالىنىڭ باس رەداك­تور­لىعى قىزمەتىنەن بوساتتىردى. قازاقستان جا­زۋشىلار وداعىنىڭ ءبىرىنشى سەكرەتارى لاۋازىمىنان دا قايتا-قايتا جابىلا دومالاق ارىزدار ۇيىمداستىرىپ ءجۇرىپ اقىرى كەتىرىپ تىندى. ول ول ما, جۇباعاڭنىڭ شىعارمالارى اباي اتىنداعى قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنا, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنىلعاندا دا سول كەلەڭسىز جايتتەر ۇزدىكسىز قايتالاندى. اتا جاۋدان قايتپاعان قايسار جاۋىنگەردىڭ جۇرەگىنە جارا ءتۇستى. بىراق العان بەتىنەن قايتقان جوق. اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى اتاندى. كەيىننەن ماسكەۋدىڭ دە مويىنداماسىنا امال قالدىرمادى – كسرو مەملەكەتتىك سىي­لىعىن الدى. اقىندى وسى سىيلىققا پوە­ما­نى جاريالاعان باس باسىلىم – “سوتسياليستىك قازاقستان” گازەتىنىڭ رەداكتسياسى ۇسىنعانىن دا بىلەمىز. جۇباعاڭ تۋعان ادەبيەتىمىزدىڭ تاريحىندا كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىن العان ەكى قالامگەردىڭ ءبىرى ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق ورىندى ماقتان تۇتادى. وسى سىيلىق­تىڭ ەكىنشى يەگەرى “قان مەن تەر” شىعارماسى ءۇشىن وسى ماراپاتقا يە بولعان كلاسسيك جازۋشى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ ەدى. وسى سىي­لىققا ۇسىنىلعاندا ونىڭ دا ۇستىنەن ماسكەۋگە قاپ-قاپ ارىز قارشا بوراعانى ءام­بە­گ­ە ايان. قاشاندا وسىنشا ىشتارلىق تەك ءوز قا­لامگەرلەرىمىزدەن بولعانىن ورىس جازۋ­شىلارى تاڭعالىپ, جاعاسىن ۇستاپ وتىرىپ, ءالى كۇنگە دەيىن ايتادى. بىراق, اقىن بيتكە وكپەلەپ, تونىن وتقا لاقتىرعان جوق. قايتا, كەرىسىنشە, تۋعان حالقىنا, ەلىنە, ۇلتىنا دەگەن پەرزەنتتىك ما­حابباتى ءورشي ءتۇستى. ونىڭ ايقىن دا بۇل­تارتپاس دالەلى – اتاقتى “مەن – قازاقپىن!” پوەماسى دۇنيەگە كەلدى. بارشاعا ءمالىم,ول كەزدە قازاق ۇلتىنىڭ بولام با, بورداي توزام با دەگەندەي, تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعان بولاتىن. ءتىپتى, حرۋششەۆتىڭ سول كەزدە “رەسەي يمپەرياسىنىڭ پالەن عاسىر بويى ورىنداي الماعان ارمانىن مەن ەكى-اق جىلدا جۇزەگە اسىردىم!” دەپ جەر جۇزىنە ماقتانعانى دا ەلدىڭ ەسىندە. بۇل تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ دەگەن ساياساتتى جەلەۋ قىلىپ, ونىڭ قازاق جەرىنە ءتورت ميلليون تىڭگەرلەردى توعىتقان كەزى بولاتىن. ولاردىڭ ىشىندە قىلمىسكەرلەر دە, وتباسىنان بەزىپ, اليمەنت تولەۋدەن قاشقاندار دا, اباقتىدان ەرتە بوساتىلعاندار دا, ۇرى-قارىلار, كىسى ءولتىرىپ, جازادان قۇتىلىپ كەتكەندەردە, قىسقاسى, قوعامنىڭ ازعىن-توزعىن ەلەمەنتتەرى دە از بولمايتىن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ باسشىلارى وداق قارجىسىن سۋداي شاشىپ, ولاردى جارىلقاپ-اق باقتى. ولاردى وداقتىڭ پاتريوتتارى عىپ كورسەتۋگە تىرىستى. ءوز وتباسىنا وپا بەرمەگەندەر كىمدى اياسىن, قازاق جەرىنە كەلىسىمەن مومىن حالىقتى كەمسىتىپ, قورلىق-زورلىق كورسەتىپ, ار-ۇجدانىن اياققا تاپتاۋمەن بولدى, قازاق ۇلتىنىڭ ءوز ەلىندە سانى جيىرما توعىز پايىزعا دەيىن قۇل­دى­راعانى دا سول كەزەڭ. ەڭ سوراقىسى – قازاق­پىن دەپ ايتۋعا دا جۇرەگىمىز داۋالامايتىن. قيت ەتسە ۇلتشىل دەگەن قارا تاڭبا تاعىلىپ, قارا ەسەككە تەرىس مىنگىزىلۋىڭ كادىك. مىنە, وسىنداي اۋىر شاقتا, قازاقتىڭ ەرى موينىنا كەتىپ, ەڭسەسى ەزىلىپ تۇرعان شاقتا جۇبان اقىننىڭ وسى پوەماسى جارىققا شىقتى. ونىڭ قالاي جارىققا شىققانىنا ءوز باسىم ءالى كۇنگە دەيىن تاڭعالامىن. سورى ارىلماعان ۇلتىمىزدىڭ رۋحى ءدۇر سىلكىندى. حالىق ءارى ەسى شىعا قۋاندى, ءارى قاۋىپ ەتىپ قاتتى شوشىندى دا. اقىندى قاشان الىپ كەتىپ,قاي اباقتىعا قامار ەكەن دەپ ەلەگىزۋمەن بولدى. وعان ءوزىنىڭ اراشا تۇسە المايتىنىن دا ۇعىندى. ابدەن زارەزاپ بولعان قازاق “وتىز جەتى”, نەمەسە “قىرىق توعىز” قايتىپ كەلىپ قالماسىن دەپ, ىشتەي اللاعا جالبارىنۋمەن كۇن كەشتى.ولاي ۇرگەلەكتەنەتىن دە ءجونى بار ەدى. مەن – قازاقپىن مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن, جورگەگىمدە تانىستىم مۇڭ تىلىمەن. جىلاعاندا جۇرەگىم كۇن تۇتىلىپ, قۋانعاندا كۇلكىمنەن ءتۇن تۇرىلگەن. مەن – قازاقپىن, اجالسىز انامىن مەن. قۇرساعىما سىيدىرام دالانى كەڭ. پاك ءسابيمىن بەسىكتە ۋىلدەگەن, داۋىرلەرمەن قۇرداسپىن, دانامىن مەن. مەن – قازاقپىن! بيىكپىن! بايتاق ەلمىن! قايتا تۋدىم, ومىرگە قايتا كەلدىم! مەن مىڭ دا ءبىر ءتىرىلدىم ماڭگى ولمەسكە – ايتا بەرگىم كەلەدى, ايتا بەرگىم! كەڭەس بيلەگەن داۋىردە بۇلاي جىرلاۋ, ءوز ۇلتىڭدى دارىپتەي سويلەۋ قىلمىسقا بارابار. سوندىقتان دا “مەن – قازاقپىن!” دەپ اشىق تا ايقىن شابىتتانا اسقاق پافوسپەن بۇرىن-سوڭدى ورىس اقىندارىنان باسقا وداق كولەمىندە ەشكىم جىرلاۋعا باتىل ەتپەگەن. سول سەبەپتى, جۇبان اقىننىڭ بۇلاي جىر­لاۋى, ەڭ الدىمەن ءوز ءومىرى ءۇشىن اسا قاۋىپتى ەدى. بىراق, قۇداي جار بولىپ قۋعىن-سۇرگىننەن امان قالدى. حالقى دا ءۇھ دەپ دەمىن ءبىر الدى. ءيا, بۇل شىن مانىسىندەگى رۋحاني ەرلىك ەدى. بىراق قايسار اقىن ەرلىك جاسادىم دەپ ويلاعان جوق – حالقىمنىڭ, ۇلتىمنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىمدى وتەدىم دەپ ءبىلدى. عاسىرلار بويى بوداندىق بۇعاۋىنان بوساماعان قازاعىن ەڭسەسىن كوتەرىپ, بويىن تىكتەۋگە ۇندەدى. ءتىپتى وسى جولدا قۇربان بوپ كەتسە دە باقيلى بولاتىن. جۇباعاڭنىڭ ءۇشىنشى ەرلىگى دە حالقىمىز­دىڭ, ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى. “وسى كۇندى كورگەنىمە وكىنەمىن” قازاق ۇلتىنىڭ باسىنا تاعى دا قارا بۇلت ءۇيىرىلدى. “سورلىنى تۇيە ۇستىندە دە يت قا­بادى” دەمەكشى, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا زار زامانعا دۋشار بولدىق. ەل باسشىسى قوناەۆ ورنىنان ءتۇستى دە, وك-ءتىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى لاۋازىمىنا ورتالىق سايلاعان كەزەكتى قۋىرشاق “كوسەم” كولبين دەگەن يە بولدى. نارازىلىق كورسەتىپ, الاڭعا شىققان, بەيبىت شەرۋگە قاتىسقان قازاق جاستارىن مۇزداي تەمىر قۇرسانعان كەڭەس سولداتتارى جۋساتىپ سالدى. سوناۋ رەسەي يمپەراتورلارى زاما­نى­نان قالعان زىميان ساياسات بۇل جولى ايقىن كورىنىس بەردى. وتكەن باعزى زاماندا ۆ.ي.لە­نين­نىڭ “رەسەي – حالىقتار تۇرمەسى” دەگەن قاناتتى قاعيداسى ەسىمىزگە ءتۇسىپ, قارا كوزدەن قان اقتى. قانىشەر سولداتتار الاڭداعى جاس­تار­دى دۋبينكامەن باستان ۇرىپ, ەكى بۇتتىڭ اراسىنان ەتىگىمەن تەپكىلەدى. ۇرىپ-سوعۋدىڭ ءادىسىن اسقان شەبەرلىكپەن مەڭگەرگەن سول­دات­تار ز ۇلىمدىقتىڭ الۋان ءتۇرىن ەمىن-ەركىن كورسەتىپ, ابدەن ايىزى قانىپ, قۇماردان شىقتى. بۇل وپەراتسيا جاستاردىڭ بولاشاقتا ۇرپاق سۇيمەۋىن ماقسات تۇتقان بولاتىن. سول مۇراتتارىنا جەتتى دە. شەرۋگە قاتىسقان جاستاردىڭ ءتىرى قالعاندارىنىڭ تالايى اتا-انا بولۋ باقىتىنا قول جەتكىزە العان جوق. دەمەك, بۇل قانتوگىس تە سول باياعى رەسەي سامو­دەر­جاۆيەسىنىڭ قازاق جەرىن قازاقتان تازار­تۋ­دى كوكسەگەن قانىپەزەر ساياساتىنىڭ جالعاسى ەكەنىنە ۇلتىمىزدىڭ كوزى ايقىن جەتتى. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن كوزبەن كورگەن ەر­جۇرەك اقىن تاعى دا شىداي المادى.تاعى دا اشىق مايدانعا شىقتى. شەگىنبەدى. بوي تاسالاپ, بۇقپانتايلاپ قالا المادى. جۇبان اقىننىڭ بويىنا تۋا بىتكەن اقىندىعىنا قوسا باتىرلىعىنا جىرسۇيگىش حالقى, تالاي قىرعىندى, اشارشىلىقتى باس­تان كەشىپ پۇشايمان بولعان كونتەرىلى قازاعى تاعى دا كۋا بولدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ كەڭ زا­لى. بۇل زال كىمدى كورمەگەن... مۇحتار اۋەزوۆتى دە, ءسابيت مۇقانوۆتى دا, عابيت مۇسىرەپوۆتى دە, عابيدەن ءمۇستافيندى دە, تايىر جا­روكوۆتى دا, ءابدىلدا تاجىباەۆتى دا, قاليجان بەكحوجيندى دە, حاميت ەرعاليەۆتى دە كورگەن. ەندى, مىنە, بۇل كەڭ زال زاماننىڭ تارىل­عا­نىنا دا كۋا بولدى. زال تولى قالامگەرلەر قاۋىمى. زالدى ءبىر اۋىر تىنىشتىق باسقان. اشەيىندە ءازىل-وسپاق ايتىسىپ, دۋىلداسىپ وتىراتىن قالامگەر قاۋىم بۇگىن اسا ۇستامدى دا سابىرلى. ءيا, كولبين قاتىسقان وسى جينالىس كوپ اششى شىندىقتىڭ بەتىن اشۋعا ءتيىس ەدى... جازۋشىلار زالىندا ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايتىن جانە ۇقساعىسى دا كەلمەيتىن قاۋىم. قازاقستانعا كەلەر الدىندا گرۋزيادا قىزىن ءولتىرىپ كەتكەن ەكەن دەگەن اڭگىمەنى ەستىگەن ءبىر جازۋشى ء“بىزدىڭ الماتى تىنىش ءارى قاۋىپسىز قالا, سەنبەسەڭىز ءسىزدى كەشكى قالا كوشەلەرىمەن الىپ جۇرۋگە مەن ءازىرمىن”, دەدى. ەندى ءبىرى ورنىنان تۇسكەن بۇرىنعى رەس­پۋبليكا باسشىسىن جامانداپ, كولبينگە “سىزدەي لەنين ءتيپتى باسشىنى ءبىز وتىز جىلداي كۇتكەنبىز. ەندى سول كۇن تۋدى” دەپ قىرىق بەت ارىز جازعان اقساقال دراماتۋرگ بولدى. سول كىسىگە قوناەۆ ءوزىنىڭ تۇرعان ءۇيىن بەرىپ كەتىپ ەدى. جاقسىلىعى جاماندىق بوپ كايتتى-اۋ دەستى جۇرت جينالىس تاراعاندا. جۇبان مولداعاليەۆ ءسوز العاندا زال “قارت سولدات نە ايتار دەيسىڭ” دەگەندەي سىڭاي تانىتقان-دى. بىراق, سالدەن كەيىن زال سىلتىدەي تىنىپ, شىبىننىڭ ىزىڭداعانى ءبىلىندى. “الاڭدا قىزدارىمنىڭ شاشىن ج ۇلىپ, ۇلدارىمدى دۋبينكامەن باستان ۇرىپ, الاڭ قىزىل الا قانعا بويالعانىن كورگەندە مەن – ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, وكوپتا مۇز توسەنىپ, قار جاستانعان قارت سولدات, مىنا سوراقى سۇمدىقتى كوزىممەن كورگەنشە سول قاندى مايداندا نەگە قازا تاۋىپ, ماڭگى قايت­پاي قالمادىم دەپ, وسى كۇندى كورگەنىمە وكىندىم” دەگەنىن ەستىگەندە وتىرعاندار اقىنمەن بىرگە شامىرقاندى. جۇبان اقىن كوزى تىرىسىندە-اق اتى اڭىزگا اينالدى. جالپى حالىق بەيبىت كۇندەگى اقىننىڭ جاساعان ەرلىگىنە ءتانتى بولىپ, باسىن ءيدى. الايدا, حالىقتىڭ قورعانى بولىپ, قىزعىشتاي قورىعان باتىر اقىن جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي جاقتى دەپ ايتۋ قيىن. ءارىپ­تەستەر ىشىندەگى كۇنشىلدەر ەندى جىمىسقى­لىقپەن اقىننىڭ اتىن,اتاعىن شىعارماۋعا, ءباسپاسوز بەتىن بەرمەۋگە جانتالاستى. ءتىپتى, شالقار شاھار الماتىدا ۇلى اقىن جالعىز قالعانداي كورىندى. جازۋشىلار وداعىن باس­قارىپ جۇرگەن كەزىندە جانىنان قالمايتىن جاندايشاپتاردىڭ قالىڭ توبى ەندى قاتتى سيرەدى. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە قازاق تە­لەديدارى ادەبي-درامالىق حابارلار باس رەداكتسياسىنىڭ باسشىسى بەلگىلى اقىن, ايتىس ونەرىنىڭ ايتۋلى جەتەكشىسى ءجۇرسىن ەرمانوۆتىڭ رۇقساتىمەن جۇباعاڭدى وزىنە ارنالعان تەلەحابارعا شاقىرىپ, ءبىر ساعاتتىق سۇحبات ۇيىمداستىردىم. ءدايىم تىڭ, شيراق جۇرەتىن, ءساندى كيىنىپ جۇرەتىن كەربەز اعامىز ماعان ءبىرتۇرلى شارشاڭقى, ءوڭى سالىڭقى كورىندى. بىراق ساۋالدارىما ساليقالى, سابىرلى جاۋاپ قايتارىپ, كوپ ماسەلەلەرگە دەگەن كوزقاراسىن ناقتى ءبىلدىرىپ وتىردى. ول حابار قازىر قازاق تەلەديدارىنىڭ التىن قورىندا ساقتاۋلى. ءبىر قاراعاندا جۇباعاڭ سۇستى, سالقىن ادام سياقتى كورىنەتىنى راس. الايدا, سويلەسە كەلە, سىرلاسا كەلە ونىڭ جانى جارقىراپ, اشىلا تۇسەتىن. جانە دوستىققا ادال, بەرىك ادام ەدى. سول كەزدە جوعارعى كەڭەستەگى جۇمىسىنان بوساپ قالعان, قازاق دەتەكتيۆىنىڭ اتاسى كەمەل توقاەۆتى, سونداي-اق كورنەكتى پروزايك بەردىبەك سوقپاقباەۆتى وداققا جۇمىسقا تارتىپ, قامقورلىق جاساعانىن اقىن اعانىڭ اسىل قاسيەتى دەپ بىلەمىن. ءبىر قىزىق جاعداي بولدى. جۇباعاڭ جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىسى بولىپ تۇرعاندا “وتباسىم ۇلكەن ەدى, جۇباعا, سىزدەن ءۇي سۇراي كەلدىم” دەپ الدىنا بارعانىم بار. ۇلكەنى – ۇلكەن. جەتى بالام بار. اينالمالى كرەسلودا اينالىپ وتىرىپ, اعام “جۇرت سەنى سوۆميننەن كەرەمەت ءۇي الدى دەپ ءجۇر عوي” دەپ جىميدى. مەن اڭگىمەنى ءارى سوزباي كابينەتتەن شىعىپ كەتتىم. اعىمنان جارىلار بولسام, العاشقى كەزدە اعامىزعا تومپيىپ جۇرگەنىمدى نەسىنە جاسىرايىن. بىراق, كەيىن اقىلعا سالىپ, پايىمداپ كورسەم, اعانىكى دۇرىس ەكەن, جاعدايى مەنەن دە ناشار جازۋشىلار قانشاما دەپ ءتۇيدىم ويىمدى. مىنە, قازاعىمىزدىڭ ماڭدايىنا باسقان جالعىز جۇبانى, جارىق جۇلدىزى ارامىزدا جۇرسە توقسانعا تولار ەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇرىنعىسىنان دا تۇلعالانىپ, ەل جادىندا جاڭعىرىعىپ, جارقىراي تۇسەتىن ۇلىلار ساناتىنا ەنگەن جۇبان مولداعاليەۆ ماڭگىلىكتىڭ جولداسى. وعان بولاشاق سان ۇرپاقتىڭ كۋا بولارى كامىل. جايلاسىپ جاتىر اقىرىن زال تولى جىردىڭ دوستارى. تىڭداماق ابزال اقىنىن ارداقتى وتانداستارى. اقىن شە... اقىن كەلمەدى. بوس كۇتتى توردە ءبىر ورىن. كۇمبىرلەپ زالدى كەرنەدى ءسوز الىپ سوندا جىرى ونىڭ. بۇل – جۇباعاڭنىڭ مۇسا جالەل تۋرالى پوەماسىنىڭ بەتاشارى. تۋرا بۇگىنگى تاڭدا ءوزى تۋرالى ءوزى ايتىپ كەتكەندەي. ءوزى كەلمەسە دە اقىن جىرى كۇمبىرلەپ, زالدى كەرنەپ ءتۇر... قايرات جۇماعاليەۆ. * * * تۇلپارىنا توقساننىڭ (جۇبان اعاعا) قالقالاپ قاناتىمدى قاناتىڭمەن ۇشىرساڭ, مەن دە وزىمشە جاناتىن ەم. “جۇباننىڭ ءىنىسىمىن” دەگەن سوزدەن وزىمە باقىت تاۋىپ الاتىن ەم. ارادا سۇلۋ جىلدار ءوتتى دە اعىپ, قۇسىمىز قۇشىپ جاتتى كوكتى بارىپ. لاۋلاعان سەنىڭ وتىڭ مەندەگى وتتى تۇتاتىپ, وشپەيتىن عىپ كەتتى جاعىپ. لاپىلداپ سول جانعاننان جانا بەردىم, جەل سوقسا, بوي ساقتايتىن پانا كوردىم. اقىندىقتىڭ لاپىلىن سىيلادىڭ دا, ادامدىقتىڭ اقىلىن جانە بەردىڭ. ارقاشان اسپانىمىز اشىق ەدى, جىرىڭا سۇلۋ قىزدار عاشىق ەدى. الاتىن ارمانىمىز بيىك ەدى, باراتىن جولدارىمىز قاشىق ەدى. شىعاتىن تاۋلارىمىز بيىك ەدى, قارلى شىڭ باسىن بىزگە ءيىپ ەدى. بايگەدەن ءبىز كەلگەندە تۋعان قازاق قۇشاقتاپ بەتىمىزدەن ءسۇيىپ ەدى. سەن الدا, مەن سوڭىڭنان ەرگەن ەدىم ونەردىڭ ورىنە ءۇنسىز ورمەلەدىم. ءىنىڭدى شىنىقتىردىڭ شىڭعا باستاپ, كەۋدەمدى اشىپ تاستاپ جەلگە مەنىڭ. تۇلپارىم كورگەن ەمەس تايىپ باقتان ەلگە جىر, بالىقشىعا قايىق ماقتان. كەيدە مەن تۇنگى اسپانعا قاراپ تۇرسام, وزگە ءبىر ايعا ۇقسايسىڭ بايىپ باتقان. جۇلدىزىڭ جارىق سەنىڭ, ايىڭ ماقتان, ءتاتتى جەمىس كۇتەمىز ءدايىم باقتان. توقسانعا كەلدى دەيدى, اعا, سەنى, باۋىرلار سالەم جولداپ جايىق جاقتان. جاسىل جايلاۋ جۇرەگىڭ جازدىڭ كۇنى باقتارىڭدا سايراعان ءماز بۇلب ۇلى. “مەن ­– قازاقپىن” دەپ ەدىڭ, قازاق تۋىن كوتەرگەن دە ءوزىڭسىڭ ازدىڭ ءبىرى. بەرگەنىڭ دە كوپ سەنىڭ ۇرپاعىڭا مىنگىزەدى كەلگەن كۇن جىر تاعىنا. جۇبان اعا, تويىڭىز قۇتتى بولسىن تۇلپارىنا توقساننىڭ ءمىن تاعى دا. تۇمانباي مولداعاليەۆ.