ۇكىمەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى

جاقسىلىعى مول “جاسىل دامۋ” تابيعات-انانى ايالاپ, ونى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ – ەل بولا­شاعىن ويلايتىن كەز كەلگەن جان­نىڭ ازاماتتىق پارىزى. قور­شاعان ورتا تابيعاتىن مۇمكىن­دىگىنشە قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي قورعاۋ ماقساتى كىم-كىمدى دە ويلاندىرماي قويماۋى ءتيىس. وتكەن اپتادا ۇكىمەتتە پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەلەكتور­لىق كەڭەستە ماقۇلدانعان 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان “جاسىل دامۋ” سالالىق باعدارلاما جوبا­سى دا وسى ماقساتقا نەگىزدەلگەن. اتالعان باعدارلاما بويىنشا ار­نايى بايانداما جاساعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرعالي ءاشىموۆ ونىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى. – “جاسىل دامۋ” سالالىق باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن جانە مەملەكەت باس-شىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرما­لارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. بۇل باعدارلاما مەرزىمى, رەسۋرس­تارى جانە ورىنداۋشىلارى بويىن­شا كەلىسىلگەن ماقساتتار مەن مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندا­لۋىن قامتاماسىز ەتەتىن شارالار جۇيەسىن قامتيدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعداي تۇ­راقتى. ەميسسيالاردى تومەندەتۋ, ءتيىمدى ەكولوگيالىق تازا تەحنولو­گيالارعا كوشۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسالعان, – دەدى نۇرعالي سادۋاقاس ۇلى. الايدا, ءمينيستردىڭ ايتۋىن­شا, شەشىمىن تاپپاعان بىرقاتار ەكولوگيالىق ماسەلەلەر دە جوق ەمەس ەكەن. 2010 جىلعى قاڭتارعا رەسپۋبليكا اۋماعىندا 43 ملرد. توننادان استام قالدىقتار ورنا­لاستىرىلسا, ولاردىڭ شامامەن 600 ملن. تونناسى ۋلى قالدىقتار. اتالعان كولەم جىل سايىن شاما­مەن 700 ملن. تونناعا ۇلعايۋدا. ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ءبىرشاما ءتوزىمدى ورگانيكالىق لاستاۋشى­لار­دىڭ, اتاپ ايتقاندا, حروم مەن قورعاسىن, كادمي مەن مىس سياق­تى اۋىر مەتالداردىڭ ايتارلىق­تاي كولەمدەرى جيناقتالعان. قازاقستاننىڭ ءار تۇرعىنىنا شاققاندا ورتا ەسەپپەن ءبىر جارىم مىڭ توننا ونەركاسىپ جانە تۇرمىس قالدىقتارى كەلەدى ەكەن. بۇل كورسەتكىش ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە جيناقتالعان قالدىقتار دەڭگەيىنەن الدەقايدا ارتىق. 2009 جىلدىڭ وزىندە عانا سۋ ايدىندارىنا كولەمى شامامەن 3 ملن. توننانى قۇرايتىن لاس نەمەسە جەتكىلىكتى  تازارتىل­ماعان اعىن سۋلار اعىزىلعان. اۋىز سۋعا قولجەتىمدىلىك پروبلەماسى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا قا­لىپ وتىر. 43 ءىرى كاسىپورىن قالالار اتموسفەراسىنا 2 ملن. تونناعا جۋ­ىق ونەركاسىپ شىعارىندىلارىن تاستاسا, ول بۇكىل رەسپۋبليكاداعى شىعارىندىلاردىڭ 85 پايىزىن قۇرايدى. وسى شىعارىندىلارعا الماتى جانە شىمكەنت قالالا­رىندا 70-80 پايىزعا جەتەتىن اۆتوكولىكتەر اسەرى قوسىلادى. كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋ استىندا قالۋ قاۋپى بار ايماقتارىندا 1485 ۇڭعىماسى بار 19 مۇناي كەن ورىندارى ورنالاسسا, ونىڭ ىشىندە 90 ۇڭعىمانىڭ سۋ استىندا قالۋ قاۋپى وتە زور. ولار تەڭىزدىڭ لاستا­نۋىنا اسا ۇلكەن قاتەر توندىرۋدە. قازاقستان اۋماعىنىڭ ۇلكەندى­گىنەن لاستانۋ كولەمدەرى از بولىپ كورىنۋى ىقتيمال. الايدا شولەيت­تەنگەن جانە توزعان جەرلەردىڭ اۋ­داندارى ەل اۋماعىنىڭ 70 پايىزىن قۇرايدى. ماسەلەن, 182 ملن. گەكتار جايىلىمداردىڭ 25 ملن. گەكتارى توزۋدىڭ شەكتى دارەجەسىنە جەتكەن. ەكولوگيالىق اپات ايماعىنا جاتقىزىلعان ارال ماڭى اۋما­عىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى ءالى دە كۇردەلى. اتالعان پروبلەمالار تىكەلەي ەكولوگيالىق جۇيەلەرگە عانا ەمەس, حالىق دەنساۋلىعىنا دا قاۋىپ ءتون­دىرۋدە. اسىرەسە, ولار تىنىس ورگاندارى, ونكولوگيا, جۇرەك-قان تامىر جۇيەسى, تەرى, جۇيكە اۋرۋلا­رىمەن ناۋقاستانۋ جانە قايتىس بولۋ دەڭگەيى جوعارى رەسپۋبليكا­نىڭ ءىرى قالالارىندا جانە ونەركا­سىپتىك ورتالىقتاردا شوعىرلانعان. اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا باعدارلاما بويىنشا جۇمىستار  “جاسىل ەكونوميكانى” دامىتۋ, قورشاعان ورتا مەن دەنساۋ­لىق كومپونەنتتەرىنە انتروپو­گەندىك اسەردى تومەندەتۋ, تابيعي ەكوجۇيەلەردى ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ,  سونداي-اق قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ جانە جەتىلدىرۋ سەكىلدى ءتورت باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە بىرقاتار كورسەت­كىش­تەرگە قول جەتكىزۋ كوزدەلگەن. اتموس­فەراعا زياندى زاتتار شىعارىن­دىلارىنىڭ تومەندەۋ كورسەتكىشى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 2014 جىلعا كەمىندە 5,9 پايىزدى قۇراسا, لاستاعىش زاتتار توگىندىلەرىنىڭ دەڭگەيى 2009 جىلمەن سالىستىر­عاندا 2014 جىلعا كەمىندە 3,5 پايىزعا ازايماق. 2014 جىلعا قاراي قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كولەمى 21,9 پايىزدى قۇرماق. ال پارنيكتىك گازداردىڭ جىلدىق شىعارىن­دىلارى كولەمى 2014 جىلى 1992 جىلعا قاراعاندا 1 پايىزعا تومەن­دەمەك.  كيىكتەر سانىنىڭ ءوسۋى 2014 جىلعا 10 پايىز بولسا, ورمان وتىر­عىزۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋى 2014 جىلعا تامان 65 مىڭ گەكتاردى قۇراماق. جالپى, “جاسىل دامۋ” باعدار­لاماسى بويىنشا اتقارىلار جۇمىستار ۇلكەن. تەك سولار ناتيجە بەرسىن دەپ تىلەيىك. ءابدىراحمان قىدىربەك. * * *

نان قىمباتتاماۋى ءۇشىن

الماتى اكىمدىگىندە قالا باسشىسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن “قازاگرو” حولدينگى, الماتى قالاسى, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى, استىق وداعى, استىق وندىرۋشىلەر مەن نان پىسىرۋشىلەر وداعى جەتەكشىلەرى ارنايى مەموراندۋمعا قول قويدى. ءسويتىپ, وڭتۇستىك استانادا الداعى ۋاقىتتا ءبىرىنشى سۇرىپتى ناننىڭ باعاسى قىمباتتامايتىندىعى تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جيىندا الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ “مەموراندۋمنىڭ باستى ماقساتى ءبىرىنشى سۇرىپتى نان باعاسىن نەگىزسىز كوتەرۋگە جول بەرمەۋ ەكەندىگىن اشىپ ايتتى. – كوپشىلىككە بەلگىلى, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نا­­زار­باەۆ پارلامەنت سەسسياسىنىڭ اشىلۋىنداعى سوزىندە نان با­عا­سىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان بو­لاتىن. ءبىر قۇپتارلىعى, مەموراندۋمعا قول قويۋ ءۇردىسى رەس­پۋبليكاداعى ەڭ ءىرى شاھار – الماتىدان باستالىپ وتىر. استىق وڭدەۋشىلەر نان دايىندايتىن كاسىپورىندارعا ۇندى قانداي باعامەن وتكىزەتىندىگىن ناقتى شەشۋى ءتيىس. نان پىسىرۋشىلەردىڭ الماتى قالاسىندا سالماعى 600 گراممدىق ناننىڭ قۇنىن 57 تەڭگەدەن اسىرماعانى ءجون, ويتكەنى بۇل بازالىق باعا. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ءجايت, بۇگىنگى مەموراندۋمدا ءوندىرۋشىنىڭ دە, تۇتىنۋشىنىڭ دا مۇددەلەرى كوزدەلگەن,– دەدى قالا اكىمى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءوز كەزەگىندە بۇگىنگى تاڭدا قولعا الىنىپ وتىرعان ىرگەلى ءىس-شارا­لار ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ­شىلەرگە وزدەرىنىڭ قاجەتتى تابىس دەڭگەيىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن, سونداي-اق وتاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دە قولايلى جاعداي تۋعىزاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. – بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ استىققا دەگەن سۇرانىسى جالپى العاندا 3,5 ميلليون توننانى قۇرايدى. قازىرگى ۋاقىتتا وتكەن جىلدان قالعان 1,5 ميلليون تونناداي استىق بار. ءونىم وندىرۋشىلەردەن ەكى ميلليونداي توننا استىق ساتىپ الىپ, بىزدەر ونى ەلىمىزدىڭ ىشىندەگى باعانى تۇراقتان­دىرۋعا باعىتتاۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز. وسىنداي ءىس-شارالار تالاپ دەڭگەيىندە ورىندالسا عانا نان باعاسىنىڭ تۇراقتى بولاتىندىعى ءسوزسىز,– دەيدى مينيستر اقىلبەك كۇرىشباەۆ. باقىت بالعارينا. الماتى. * * *

باعا تۇراقتى بولادى

نان باعاسى ەلىمىزدە تۇراقتانىپ كەلەدى. بۇل ارينە, ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ نەگىزىندە مۇمكىن بولىپ وتىر. اتىراۋ استىق وسىرۋگە قولايسىز ءوڭىر بولعانمەن, سوڭعى 3-4 جىلدان بەرى نان باعاسى قىمباتتاپ كورگەن ەمەس. ەندى تاعى ءبىر جىل بويىنا قىمباتتامايتىن بولدى. سەبەبى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ پەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ نان باعاسىن نەگىزسىز قىمباتتاتپاۋ ءۇشىن ارنايى مەموراندۋمعا قول قويدى. – ەلباسى نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋدى تاپ­سىر­دى. ماقسات – اتىراۋ سەكىلدى استىق وندىرىلمەيتىن وڭىرلەرگە ۇندى تۇراقتى باعامەن جەتكىزۋ. اتىراۋ وبلىسىنىڭ استىققا سۇرانىسى جىلىنا 65 000 توننانى قۇراپ وتىر,  – دەدى مينيستر ا. كۇرىشباەۆ. ال وبلىس اكىمى ب. رىسقاليەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وسى كەزگە دەيىن وڭىرگە ءبىرىنشى سورتتى ۇننىڭ باعاسى مەموراندۋمعا سايكەس باعامەن تۇراقتى جەتكىزىلىپ كەلگەن. بۇدان كەيىن دە سولاي بولا بەرمەك. ناقتىلاي ايتقاندا, الداعى ءبىر جىل ىشىندە ءبىرىنشى سورتتى ۇننىڭ ءبىر كيلوسى 46 تەڭگەدەن جەتكىزىلمەك. وسىنداي سورتتى ۇننىڭ ءبىر كيلوسى 2007 جىلعى مەموراندۋمعا سايكەس 56 تەڭگەدەن, 2008 جىلعى مەموراندۋم بويىنشا 62 تەڭگەدەن بەلگىلەنگەن ەكەن. ەندىگى باعا بۇلاردان الدەقايدا تومەن. سول سەبەپتەن, دەدى “قازاگرو” اق باسشىسى ا. مامىتبەكوۆ, نان باعاسىن كوتەرۋگە ەشقانداي نەگىز جوق. ەلىمىزدە استىقتىڭ مول قورى بار. دەمەك, ءار وڭىرگە ۇندى مەموراندۋمداعى باعامەن جەتكىزىپ بەرۋىمىزگە  مۇمكىندىك جەتكىلىكتى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى. * * *

توتەنشە جاعدايعا توتەپ بەرۋ امالدارى

بۋرابايدا توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترلى­گىنىڭ كوشپەلى القا ءما­جىلىسى وتكى­زىلدى. مينيستر ۆ.بوجكو ورتالىق ۆەدومستۆونىڭ القا ءمۇ­شە­لەرى مەن جاۋاپتى قىزمەت­كەر­لە­رى, استانا, الماتى قالالارى جانە وبلىستار­داعى دەپارتامەنتتەردىڭ باستىق­تارى الدىندا ايماقتاردا قالىپتاسقان توتەنشە جاعدايلار جونىندە جانە ونىڭ اششى ساباقتارى مەن كۇتپەگەن وقيعالاردىڭ الدىن الۋ باعىتىندا كەڭىنەن اڭگىمەلەپ, ناقتى مىندەتتەر قويدى. ماجىلىسكە قاتىسۋشىلارعا جەمىستى جۇمىس تىلەگەن اقمولا وب­لى­سىنىڭ اكىمى س.دياچەنكو كەڭەس­تىڭ بۋرابايدا وتكىزىلۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ تالىمدىك تاريحى تەرەڭ, تابيعاتى كوركەم ولكەسى كۇن ساناپ قۇلپىرىپ كەلەدى. مۇندا 70 ساناتوريالىق-كۋرورتتىق مەكەمە جۇمىس ىستەيدى. الداعى كەزدە ونىڭ سانى تاعى دا 20 نىسانعا كوبەيمەك. بۋرابايدا ۇلتتىق مەملەكەتتىك تابيعات پاركى, ارنايى ەكونوميكا­لىق ايماق جۇمىس ىستەۋدە. تۋريستىك كلاستەر مەن ويىن بيزنەسى قاناتتا­نىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءوزى-اق, مينيس­ترلىككە, جەرگىلىكتى بيلىككە, بۇكىل قاۋىمعا وراسان زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. كۋرورتتى ايماقتا  اعىم­دا­عى جىلى زامانالىق 3 ءورت ءسون­دى­رۋ دەپوسى سالىنىپ, 335 ادام­نىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەملەكەت ۇستانعان باعىتتىڭ باياندىلىعىن بىلدىرەدى. مەملەكەتتىك ورمان قورى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن توتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ ءۇشىن وبلىس 100 تراكتور مەن 14 تىركەمە قۇرالدارىن ساتىپ الدى. سوعان قاراماستان جەر-جەرلەردە ءورت, ەلدى مەكەندى سۋ الۋ وقيعالارى تىركەلگەن. وبلىس اكىمى وسىعان بايلانىستى توتەنشە جاعدايلار قۇرىلىمىن نىعايتۋ, كوپ ماقساتتى تىكۇشاقتىڭ ءبولىنۋى, اقكول اۋدا­نىندا قۋاتتى ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن سالۋ جانە بۇلاندى اۋدانىندا اسكەري قۇتقارۋ باتالونىن ورنا­لاستىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. مي-نيستر ۆلاديمير بوجكو بۇل باعىتتا ارنايى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. كەڭەستە مينيسترلىكتىڭ توتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جونىندەگى دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى, گەنەرال-مايور ديحانبەك ساتىل­عانوۆ, اكىمشىلىك جۇمىستارى دەپارتا­مەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرعالي ال­دوڭعاروۆ, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ, تالداۋ, عىلىم جانە جاڭا تەحنولو­گيالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى سىرىم عابباسوۆ بايانداما جا­سادى. وندا تابيعي جانە تەحنو­گەندىك جاعدايلارعا بايلانىستى تۋىنداعان توتەنشە جاعدايلار سالدارىن جويۋ جانە الدىن الۋ ماقساتىندا اۋقىم­دى شارالار جيىنتىعى اتقارىل­عاندىعى, جۇ­مىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالا­تىندىعى اتاپ كورسەتىلدى. باقبەرگەن امالبەك. اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى. * * *

ءوز ءوندىرىسىمىزدىڭ ورەلى ءورىسى

بيىل ەلىمىز “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ اياسىندا  ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامۋ بەسجىلدىعىن باستاپ كەتكەنى بەلگىلى. ەلباسى­نىڭ جارلىعىمەن 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما بەكىتىلدى. يندۋس­تريالىق دامۋ باعىتىنىڭ ءوڭىر­دەگى الەۋەتتى قارىمىنا با­عامداپ قارايتىن بولساق, ءوندى­رىستى ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ ءوسۋ دەڭگەيىنە ەلىمىزدىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرىنە قوسقان ۇلەسى ارقىلى دا كوز جەتكىزۋگە بولار. جالپى, بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وبلىستاعى ونەركا­سىپ ورىندارى  191,4 ملرد تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن ءوندىردى. ياعني, الداعى ونجىلدىققا جۇزەگە اسادى دەگەن سەرپىندى جوبالاردىڭ الدى قازىر ىسكە قوسىلىپ, حالىق يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس جاساي باستادى. ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بارلىعى 100-دەن اسا جوبا بەكىتىلىپ, ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ناقتى كارتاسى جاسالدى. سوعان وراي وبلىستا 2014 جىلعا دەيىن قۇنى 722,2 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 42 يننوۆاتسيالىق جوبا بەلگىلەنسە, ونىڭ 12-ءسى  ماۋسىم ايىندا ىسكە قوسىلىپ ۇلگەردى. وبلىس ورتالىعىندا “كاۋستيك” اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى كاسىپورىندا جىلىنا قۋاتى 30 000 توننا بولاتىن حلور جانە كاۋستيكالىق سودانى مەمبراندىق ادىسپەن شىعاراتىن ءوندىرىس ورنى “رومات” فارماتسەۆتيكالىق كومپانياسى بازاسىندا فارماتسەۆتيكالىق جانە مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەردى جاسايتىن زاۋىت­تاردى سالۋ سياقتى جوبالار كۇن تارتىبىندە تۇر. قايسىسى بولماسىن حالىق يگىلىگى ءۇشىن, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنىڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا وندىرىستەر رەتىندە ومىرگە كەلەدى. ال, بۇل جوبالاردىڭ كوشباسشىسى قاتارىندا “قازاقمىس” كورپوراتسياسى قولعا الاتىن ەكىباستۇز وڭىرىندە  سالىناتىن “بوزشاكول” كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى تۇر. بيىل ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ  ەكىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلدى. بۇل دەگەنىمىز باستاپقى اليۋميني وندىرەتىن وتاندىق قاناتتى مەتالل ءوندىرىسىنىڭ جىلدىق كولەمى ەندى  250 مىڭ تونناعا جەتكىزىلەدى دەگەن ءسوز. بۇعان دەيىن زاۋىت جىلدىق قۋاتى 125 مىڭ توننا تازا اليۋميني شىعارىپ كەلدى. ال ەندى ەلىمىزدىڭ وسى زاۋىتى شىعاراتىن مەتالدارى قايدا وتكىزىلەدى دەگەن دە سۇراقتار تۋىندايدى. بۇل ءوندىرىس ورنى  حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي تەحنولوگيا­لاردى قولدانادى. سوندىقتان پاۆلوداردا وندىرىلەتىن اليۋميني ەۋروپا ەلدەرىنە دە كەڭىنەن تانىلا  باستادى. وتكەن جىلى لوندون بيرجاسى قازاقستاندىق قاناتتى مەتالدىڭ ساپاسىن باعالاپ, ونى وزدەرىنىڭ ساۋدا-ساتتىق رىنوگىنىڭ تىزىمىنە تىركەۋگە الدى. ول قازاق جەرىنىڭ ءاليۋمينيىن شەتەل­دەرگە وتكىزۋگە بايلانىستى كەدەرگىلەر جوقتىعىن بايقاتادى. كەلەشەكتە اليۋمينيدەن كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتتى بۇيىمدار,  اۆتوموبيل ديسكلەرىن, قۇرىلىسقا قولدانىلاتىن  توسەمەلەر, كولىكتەردىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن جاسايتىن جاڭا كاسىپورىندار قۇرىلاتىن بولادى. بۇل ءاليۋمينيدى شىعارىپ قانا قويماي, ونى ءارى قاراي وڭدەۋ, ودان ءونىم شىعارۋ ءجونىن­دە ءوندىرىس ورنىنىڭ الدىنا قويعان ەلباسى­نىڭ تاپسىرماسى. وسىعان وراي جۋىردا عانا وبلىس ورتالىعىنداعى كابەلدى وراما سىمدار جاسايتىن “كازەنەرگوكابەل” سەرىكتەستىگى قازىر 15 مىڭ توننا  ءاليۋمينيدى وڭدەپ, سول ونىمنەن يلەكتەر,  قۇيمالار, شيراتپا تىزبەلەرىن, ورامالارىن جاسايتىن جاڭا جوبانىڭ تۇساۋىن كەستى. سەرىكتەستىك ماماندارى بۇل دا ءبىر قولعا الىنعان جاقسى ءىس بولدى, ەندى  شىعار­عان ونىمدەردى ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە, رەسەيگە وتكىزە الامىز دەپ وتىر. جالپى, بۇل سەرىكتەستىك جاڭا زامان تەحنولوگياسى ارقاسىندا اياعىنان قاز تۇردى. سودان, 2006 جىلدان باستاپ وراما سىمدار ءوندىرىسىن قولعا العان كاسىپورىن تەلەفون بايلا­نىسىنا پايدالاناتىن سىم مەن سىرتى قاپتالعان قاۋتتى كابەلدەردى وندىرۋگە كىرىستى. وسى جەردە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, 150-گە جۋىق ادام ءوز ماماندىقتارىنا ساي جۇمىس تا تاپتى. ءوز جەرىمىزدە وندىرىلگەن  اليۋميني قۇيمالارىن پايدالانۋ ارقىلى وراما سىمدار وندىرەتىن جەرگىلىكتى جوبانى ىسكە اسىرۋ باعىتى وسىلاي ومىرگە كەلدى. بۇرىن ءدال ءوز ءۇيىمىزدىڭ جانىندا اليۋميني وندىرسەك تە, جىلدار بويى ونى وندىرىسكە پايدالانۋ  ءۇشىن رەسەيدەن, قىتايدان بارىپ اكەلىپ, تاسىمالداپ جۇردىك. ەندىگى جەردە “الىستان اربالاعانشا, جاقىننان دوربالا” دەگەن ويعا العان بۇل ماقساتقا دا قول جەتتى. – بۇل شەتتەن كەلگەننەن گورى ءارى ارزان, ءارى ساپالى عوي, سىم ءوندىرىسىن  دامىتۋدى قولعا الۋ ءۇشىن جىلىنا كاسىپورىنعا 15 مىڭ توننا شيكىزات كەرەك. ياعني, بۇل سۇرانىستى ەندى ءوزىمىزدىڭ “قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى”  اكتسيونەرلىك قوعامى قامتاماسىز ەتە الاتىنىنا قۋانىشتىمىز, – دەيدى سەرىكتەستىك باسشىلىعى. بۇل ءوز جەرىمىزدىڭ بايلىعىن ءوزىمىز ءوندىرىپ, ءوزىمىز يگىلىگىن كورۋگە قولىمىز جەتە باستادى دەگەن ءسوز. فاريدا بىقاي. پاۆلودار. * * *

ۇزدىك تاۋارلار كورمەسى

اقتوبە قالاسىنداعى “دوستىق” ۇيىندە وبلىس بويىنشا “قازاق­ستان­نىڭ ۇزدىك تاۋارى” اتتى كورمە-كونكۋرس ءوتتى. كورمە-كونكۋرستىڭ ماقساتى – كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ وتاندىق ونىمدەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان قىزمەتتەرىن بەلسەندى جۇرگىزۋگە ىنتالاندىرۋ, قازاقستان رىنوگىن جوعارى ساپالى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەرمەن تولتىرۋعا ىقپال ەتۋ.  “وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك تاۋارلار”, “تۇرعىندار ءۇشىن ۇزدىك تاۋارلار” جانە “ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى” نوميناتسيالارى بويىنشا وتكىزىلگەن كورمە-كون­كۋرس­قا وبلىستىڭ 19 كاسىپورنى مەن جەكە كاسىپكەرلەرى قاتىستى. ولار­دىڭ اراسىندا “اقتوبە مۇناي قۇبىر­لارى زاۋىتى” اق, “العاباس” جشس, “ستەپنوە” جشس”, “اقتو­بە مەتالل ەمەس قۇبىرلار زاۋىتى” اق سياقتى ونىمدەرى وبلىستان تىسقارى جەرلەرگە ءوتىمدى كاسىپ­ورىندار بار. ساراپشىلاردىڭ انىقتاۋى بويىنشا,  “ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك ءونىم­دەرى” نوميناتسياسى بويىنشا “تان­دام-W” جشس,  “تۇرعىندار ءۇشىن ۇزدىك تاۋارلار” نوميناتسياسى بوي­ىنشا “ەكوتونباتىس” جشس جانە “وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك تاۋار­لار” نوميناتسياسى بويىنشا “اق­تو­بە مەتالل ەمەس قۇبىرلار زاۋىتى” اق جەڭىمپاز دەپ تانى­لىپ, ءبىرىنشى دارەجەلى ديپلوممەن جانە باعالى سىيلىقتارمەن مارا­پاتتالدى. جە­ڭىم­پاز كاسىپورىندار ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ اياعىنا تامان استانا قالا­سىندا وتەتىن “قازاق­ستاننىڭ ۇزدىك تاۋارلارى” رەسپۋبليكالىق كورمە-كونكۋرسىنا قاتىساتىن بولادى. كورمە-كونكۋرستىڭ جۇلدەگەر­لەرى مەن ديپلومانتتارى دا ەكىنشى جانە ءۇشىنشى دارەجەلى ديپلوم­دارمەن, العىس حاتتارمەن جانە با­عالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.