كورمەدە كورەتىن دۇنيەلەر كوپ
گازەتىمىزدىڭ كەشەگى سانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەندى التايعا جۇمىس ساپارى اياسىندا بىرقاتار ونەركاسىپ كەشەندەرىندە بولىپ, كوكتەمدە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تارباعاتاي اۋدانى تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, جاڭادان تۇرعىزىلىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەردى ءوز كوزىمەن كورگەنى جايلى حابارلاعانبىز. 7 قىركۇيەكتە ءوڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ءوز جۇمىسىن جالعاستىردى. دۇيسەنبى كۇنى ءىڭىر قاراڭعىسى قويۋلانا بەرگەندە وسكەمەنگە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ ۇشىپ كەلدى. ونى اۋەجايدا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ب.ساپارباەۆ قارسى الدى.
سەيسەنبىدە تاڭەرتەڭ قوس ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى ن.نازارباەۆ پەن د.مەدۆەدەۆ باستاعان توپ د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس كورپۋسىنا اتباسىن تىرەدى. بۇل جەردە جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ع.ءمۇتانوۆ, فورۋمنىڭ قۇرمەتتى قوناقتارى كۇتىپ تۇردى. ن.نازارباەۆ پەن د.مەدۆەدەۆ جاستارمەن اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ ولارعا قولتاڭبا بەردى. سوسىن ءبىرىنشى قاباتتا ورنالاسقان قوس ەلدىڭ ونەركاسىپ كەشەندەرىن, ءمادەني سالاداعى جەتىستىكتەرى كورمەسىن تاماشالادى. سودان كەيىن قوس پرەزيدەنت “التاي” تەحنولوگيالىق پاركىندەگى “تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار” اتتى كورمەنى قىزىقتادى. بۇل كورمەنى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ىستەرى اگەنتتىگى, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا كوميتەتى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى اكتسيونەرلىك قوعامى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ۇيىمداستىرعان. كورمەگە قويىلعان قۇندى جادىگەرلەر, وسى سالاداعى جاڭا قوندىرعىلار مەن جابدىقتاردى ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى قىزىعا كوردى. ءدال وسى جەردە دميتري مەدۆەدەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا قاراپ: “ەكى ەلدە دە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالاسى رەفورمانى قاجەت ەتەدى, ءبىز ەرتەڭگى كۇنى جاڭالىقتاردى بىرىگىپ باتىل ەنگىزۋىمىز قاجەت”, – دەدى.
تەك شىعىس قازاقستان وبلىسى عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى باسقا ايماقتاردا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭا تەحنيكالار, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى ءتيىمدى ءادىس-تاسىلدەر جايلى پايدالى ماعلۇماتتاردى وسى جەردەن الۋعا بولادى. ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارىنداعى گاز-مۇناي وندىرۋدەگى يننوۆاتسيالىق جەتىستىكتەر دە كورمەنىڭ كورنەكتى جەرىنەن ورىن العان.
“تۇراقتى دامۋ جانە جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق” فورۋمى وسكەمەندە نەلىكتەن وتكىزىلىپ وتىر؟ سەبەبى, بۇل وڭىردە ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قاجەتتى مول مۇمكىندىكتەر بار. “توكاماك”, “بەيبىت اتوم” سياقتى ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق جوبالار باياعىدان جۇزەگە اسىپ كەلەدى. “التاي – ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز” اتتى ۇيىم ونشاقتى جىلدان بەرى ءوز جۇمىسىن جانداندىرۋدا. ونىڭ ماقساتى قازاقتان, رەسەي جانە موڭعوليا مەملەكەتتەرى اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جاقسارتۋ, ءار ەلدىڭ ادەت-عۇرپىن, سالتىن ساقتاۋ, ۇلتتىق مادەنيەتتى جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇستىنە شىعىس وڭىرىندە سلاۆيان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ تىعىز ورنالاسقانى دا فورۋمنىڭ وتۋىنە تۇرتكى بولار جايلار.
“التاي” تەحنوپاركىندە ورنالاسقان كورمەدەن مول ماعلۇماتتار الاسىز. قازاقستان مەن رەسەي كاسىپورىندارىنىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ, ينۆەستيتسيالىق جانە يننوۆاتسيالىق ساياسات سالاسىنداعى ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋ, ەكى مەملەكەتتىڭ ىسكەرلىك جانە قوعامدىق قۇرىلىمدارىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ, باسقا دا ماسەلەلەر جايلى كىتاپشالار, ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەر الىستان مەنمۇندالايدى. قوس مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇسكە تامان فورۋم ءوز جۇمىسىن باستادى.
ىقپالداستىق — ىلگەرىلەۋ كەپىلى
فورۋمنىڭ اشىلۋىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز الدى.
– قۇرمەتتى دميتري اناتولەۆيچ! رەسەي مەن قازاقستاننان كەلگەن قوناقتار, سىزدەردى شىعىس قازاقستانعا, وسكەمەنگە كەلۋلەرىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن. رەسەي مەن قازاقستاننىڭ شەكارالاس وبلىستارى باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى 2003 جىلعى ساۋىردە, ەكىنشىسى – 2005 جىلعى مامىردا چەليابىدە, ءۇشىنشىسى – 2006 جىلدىڭ قازانىندا ورال قالاسىندا, ءتورتىنشىسى – 2007 جىلعى قازاندا ءنوۆوسىبىردە, بەسىنشىسى – 2008 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اقتوبەدە, ال التىنشىسى بىلتىر ورىنبوردا ءوتتى. ەجەلدەن دوستىعى مەن تاتۋلىعى, ىنتىماعى جاراسقان ەكى ەل اراسىنداعى فورۋم اياسىندا قول جەتكەن كەلىسىمدەر بىرنەشە ءىرى ءوڭىرارالىق باعدارلامالارعا سەرپىن بەرىپ, كولىك قاتىناسىنا, كەدەندىك سالاعا, شەكارالىق باقىلاۋعا قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ جەدەلدەتە قارالۋىنا ىقپال جاسادى. بۇل فورۋمنىڭ جۇمىسىنان دا ناتيجە كۇتەمىز. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ التى ايىندا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 8 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ, بىلتىرعى جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, 40 پايىزعا ارتقان. كەشەلى-بۇگىن وڭىرارالىق 27 ءىرى كەلىسىمگە قول قويىلماق. ولار عىلىم مەن يننوۆاتسيانى, اتوم ەنەرگەتيكاسىن, ونەركاسىپتى, تۋريستىك سالانى, كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ءماسەلەلەرىنە ارنالعان, – دەدى ەلباسى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى بولىپ تابىلادى. رەسەي قازاقستاننىڭ ساۋدا سالاسىنداعى ەڭ ءىرى ارىپتەسى ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. ءبىر عانا مىسال. قازىر ەكى جاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ ۇلەسى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى كولەمىنىڭ 18 پايىزدان استامىن قۇراپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىق مۇنايدى ەكسپورتقا شىعارۋشى نەگىزگى قولدانىستاعى مارشرۋتتار قاتارىنا اتىراۋ-سامارا جانە كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى, اتاسۋ-الاشاڭقاي قۇبىرى مەن اقتاۋ پورتى كىرەدى. “اتىراۋ-سامارا” مۇناي قۇبىرى قولدانىستاعى ەكسپورتتىق مارشرۋتتاردىڭ ءىرىسى, ودان ءارى ەلىمىزدىڭ مۇنايى “ترانسنەفت” جۇيەسى ارقىلى ودەسسا, پريمورسك, نوۆوروسسيسك پورتتارىنا, “دوستىق” جۇيەسى ارقىلى سولتۇستىك-باتىس, ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا رىنوكتارىنا جول تارتپاق. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا تاراپتار تابيعي ۋران, بايىتىلعان ۋران ءوندىرۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جوبالاردى باستادى. قازاقستان اۋماعىندا اتوم ەنەرگەتيكاسى نىساندارىن جوبالاۋ جانە سالۋ ارقىلى اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتقا پايدالانۋ باعىتىندا رەسەي-قازاقستان ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ قوسىمشا شارالارى جونىندەگى “جول كارتاسى” قابىلدانىپ وتىر. وسى ورايدا ەلباسى وسكەمەندەگى “التاي” تەحنوپاركىنە جوبالارىن ۇسىنعىسى كەلەتىندەرگە ەسىكتىڭ اشىق ەكەنىن ەسكەرتە كەتتى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ جىل سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانى دا نازاردان تىس قالعان جوق. قازىر 142 جاڭا كاسىپورىننىڭ اشىلعانى, ولاردىڭ 5 ميلليارد اقش دوللارى ونىمدەرىن شىعاراتىنى, الداعى ۋاقىتتا دا جاڭادان 40 ءىرى كاسىپورىن اشىلاتىنى, 25 ميلليارد اقش دوللارىنىڭ ءونىمدەرى شىعاتىنى جايلى دەرەكتەر كەلتىرىلدى.
بۇدان كەيىن ەلباسى كولىك جانە جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جايلى ويلارىن ورتاعا سالدى. قازاقستان بۇگىندەرى 2700 شاقىرىم بولاتىن حالىقارالىق جول قۇرىلىسىن سالۋدا, ول كەلەر جىلى اياقتالماق. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن رەسەيدىڭ التاي ولكەسىنە ريددەر قالاسى ارقىلى توتە جولدى ءبىز اياقتاعانبىز, ال كورشىلەر وزدەرى سالۋعا تيەسىلى بىرنەشە شاقىرىمدى اياقتاۋدى كەيىنگە شەگەرۋدە. وسى ماسەلە شەشىمىن تاباتىن ۋاقىت جەتكەن سياقتى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ تە ءوز كەزەگىندە قىسقا دا تۇجىرىمدى پىكىرلەرى مەن ويلارىن ورتاعا سالدى.
– قازاقستاندا, وسكەمەندەگى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە وسىنداي ماڭىزدى فورۋمدى وتكىزىپ جاتقان سىزدەرگە العىس سەزىمىمدى جەتكىزگىم كەلەدى, – دەدى دميتري اناتولەۆيچ. – وسىمەن جەتىنشى مارتە ەكى ەل ىنتىماقتاستىق فورۋمىن وتكىزىپ جاتىر. ونىڭ بەرەرى مول. ءبىر عانا مىسال. جاڭا عانا كورمەنى تاماشالاۋ كەزىندە ساۋدا كووپەراتيۆىن دامىتۋ جونىندە قىزىقتى ماتەريالداردى كوردىك. شىنىندا دا, كووپەراتيۆتى وركەندەتۋدى نازاردان شىعارىپ العانىمىز ءجون ەمەس. نانوتەحنولوگيانى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيانى وركەندەتۋ جونىندە ءبىرشاما ىستەر اتقارىلىپ جاتىر. بىراق ءالى دە شىعارماشىلىق ىزدەنىستەر قاجەت. بيىل رەسەيدە ءورت ءورشىپ تۇر. سۋ تاپشىلىعىن باستان كەشۋدەمىز. سىن ساتتە قازاقستاندىقتاردىڭ, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قامقورلىعىن سەزىندىك. ولار قينالعان جاندارعا كومەكتەستى, ازىق-ت ۇلىك, باسقا دا زاتتار جىبەردى. ول ءۇشىن العىسىمىز ۇشان-تەڭىز. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالانى, اتوم ەنەرگەتيكاسى, ونەركاسىپتى, ءتۋريزمدى بىرلەسىپ دامىتۋ باستى مىندەت بولسا كەرەك.
قر ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا ءوز سوزىندە ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ العا باسىپ كەلە جاتقانىنان, بۇگىن وتىزعا تارتا كەلىسىمدەرگە قول قويىلاتىنىنان حاباردار ەتتى. ءۇش مەملەكەت اراسىنداعى كەدەن وداعى جۇمىس ىستەگەلى تاۋار اينالىمى ەداۋىر وسكەن, بىراق ءالى تۇيتكىل جايلار دا بار. كەدەن وداعى كۇشىنە ەنگەنىمەن, باسقارۋ تەتىكتەرى ءالى تولىق پايدالانىلماي وتىر.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە ەكولوگيا ءمينيسترى يۋري ترۋتنەۆ ءوز سوزىندە ەكى مەملەكەت اراسىندا تابيعي بايلىقتار – گاز جانە مۇناي ءوندىرۋدى بىرىگىپ جۇزەگە اسىرۋ, وسى سالادا جاڭا تەحنولوگيانى قولدانۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەستىرۋ ءۇشىن مول قارجى كەرەك. ءتىپتى ولار اشىلعان سوڭ دا پروبلەمالار كەزدەسەدى. دەمەك, كورشى ەلدەر بۇل ماسەلەگە كوڭىل بولسە, ۇتارى انىق, دەدى رەسەيلىك مينيستر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ ءسوزى جينالعاندار كوڭىلىنەن شىقتى. ول قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنىڭ رەسەيمەن بىرلەسە, ىنتىماقپەن جۇمىس ىستەپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسكەمەندەگى “جاڭا مەتاللۋرگيا” باعدارلاماسى بويىنشا “كازتسينك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە جاڭا بالقىتۋ زاۋىتى, وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتىندا تيتان قۇيمالارى تسەحى, ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا جاڭا قۋاتتار ىسكە قوسىلعان. ولار رەسەيدىڭ توم, ءنوۆوسىبىر, باسقا دا قالالارىنداعى ءىرى وندىرىستەرمەن بىتە قايناسا ەڭبەك ەتۋدە. سونىمەن بىرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا كەشەندى باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلۋدا. مارال, كۇنباعىس, بال ءونىمدەرىن شىعارۋدا دا جاڭا تەحنولوگيا قولدانىلۋى ءتيىس, دەدى اسەت يسەكەشەۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى, وسكەمەندەگى وڭىرارالىق فورۋمدى وتكىزۋگە ەرەكشە ءازىرلەنگەن بەردىبەك ساپارباەۆ قۇرمەتتى قوناقتاردى جيىننىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ, جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەدى. ءبىزدىڭ وبلىس اۋماعىندا 300-دەن استام بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولار 300 ميلليون اقش دوللارىنىڭ ونىمدەرىن شىعاردى. “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى ەلباسى جولداۋىنداعى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا باسا كوڭىل بولۋدەمىز. بۇل باعىتتاعى كەندى التايدىڭ الەۋەتى ءبىرقاتار يننوۆاتسيالىق جوبالاردان ناقتى كورىنىس تابۋدا. اتاپ ايتقاندا, “جاڭا مەتاللۋرگيا” ەلەكتروليز تسەحى بار مىس زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, سول سياقتى “كازتسينك” جشس وسكەمەن مەتاللۋرگيالىق كەشەنىنىڭ قورعاسىن جانە قوسالقى ءوندىرىسىن قايتادان جاراقتاندىرۋ اياقتالۋعا جاقىن. جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا كاسىپورىن 750 ميلليون اقش دوللارىن سالدى. ال وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى تيتان قۇيمالارى مەن قورىتپاسىن ءوندىرۋ زاۋىتىن پايدالانۋعا بەردى. سونىمەن بىرگە, وبلىستا جيىرمادان استام جاڭا جوبالار جۇزەگە اسپاق. ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن بىزدە قولايلى جاعداي بار. الايدا, جولدار مەن ۇيىمداستىرۋ شارالارىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلمەۋى سالدارىنان كوپ ىستەردى اتقارۋ مىندەتى تۇر. پانتىمەن ەمدەۋ, ومارتا شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدە دە ناقتى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەدى ءوڭىر باسشىسى.
قوس گۋبەرناتور دا فورۋم وتكىزۋگە مۇددەلى
قوس گۋبەرناتور كىمدەر دەيسىزدەر عوي. بىرىنەن كەيىن ءبىرى قاتار ءسوز العان استراحان جانە سۆەردلوۆ وبلىستارىنىڭ گۋبەرناتورلارى ا.جيلكين مەن ا.ءميشاريننىڭ قىسقا بولسا دا نۇسقا وي-پىكىرى جينالعانداردى ەلەڭ ەتكىزدى.
ا.جيلكين قازاقستاننىڭ كورشى وبلىسىمەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ جىل سايىن نىعايىپ كەلە جاتقانىنا توقتالا كەتتى. وتكەن جىلى جارتى ميلليارد اقش دوللارىنىڭ ساۋداسى جاسالسا, بيىلعى جارتى جىلدا ول 1 ميلليارد دوللاردان اسىپ جىعىلعان. قازىر ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە قارىم-قاتىناس جاساي باستاعان. ءبىز جاقىندا عانا ستۋدەنتتەر فورۋمىن وتكىزدىك, وعان كورشىلەرىمىزدىڭ قاتىسقانىن ماقتان تۇتامىز. كەلەر جىلى فورۋم وتكىزۋدى بىزگە سەنىپ تاپسىرساڭىزدار, وكىنبەيسىزدەر, دەدى استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى.
الەمدەگى قارجى داعدارىسى تەرەڭدەي تۇسسە دە بىلتىر قازاقستانمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىق 1 ميلليارد رۋبلدەن اسىپ ءتۇستى. ال بيىل ول 1,5 ميلليارد ءرۋبلدى قۇراماق. ورالداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتى كورشى ەلدىڭ كاسىپورىندارىمەن ىنتىماقتاسا ەڭبەك ەتۋدە. بيىلعى قالىڭ ءورت كەزىندە سىزدەردىڭ ايالى الاقاندارىڭىزدىڭ تابىن ايقىن سەزىندىك. “ميگ-8” تىكۇشاعى ەكى ەلدى مەكەندى ورتتەن قورعاپ قالدى, 3 مىڭ ادامنىڭ ءومىرىن ساقتادى. ول ءۇشىن العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. ال كەلەر جىلى ەكى ەل اراسىنداعى وڭىرارالىق فورۋمدى ەكاتەرينبۋرگتە وتكىزۋگە ءازىرمىز, دەدى ءوڭىر باسشىسى الەكساندر ميشارين.
بۇدان كەيىن ءوزارا پىكىر الماسۋ كەزىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ءسوز الىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق, مادەني, ساۋدا-ساتتىق بايلانىستاردىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. بۇل وڭىردە گاز, مۇناي ءبارى بار, تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 800 اقش دوللارىن قۇرايدى, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى كورشى مەملەكەتپەن بىرگە شەشۋدەمىز, دەدى ق.كوشەرباەۆ.
كەلەلى ىسكە باستايتىن كەلىسىمدەر
پلەنارلىق ءماجىلىس اياقتالعان سوڭ جوعارى دەڭگەيدەگى باسشىلار اراسىندا كەلىسىم-شارتتارعا قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك مينيسترلەر جانار ايتجانوۆا مەن ۆيكتور باسارگين, ساۋات مىڭباەۆ پەن يۋري ترۋتنەۆ, اقىلبەك كۇرىشباەۆ پەن يۋري ترۋتنەۆ, ەلىمىزدەگى جانە كورشى ەلدەگى تەمىر جول باسشىلارى اسقار مامين مەن ۆلاديمير ياكۋنين وڭىرارالىق جانە شەكاراارالىق ىنتىماقتاستىقتى, “يماشەۆ” كەن ورنىنداعى گاز كوندەنسانتىن بىرلەسىپ زەرتتەۋ جانە گەولوگيالىق جاعىنان ىزدەستىرۋ, سۋ قورلارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندە كەلىسىمدەرگە قول قويدى. ال شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى الەكساندر بەردينكوۆ ەكى ءوڭىردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋدى ۇيعارىپ, ونى قۇجات ارقىلى بەكىتىپ الدى. سونداي-اق ب.ساپارباەۆ التاي ولكەسى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى الەكساندر كارلين مەن نوۆوسىبىر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆيكتور تولوكونسكيمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, مادەني بايلانىستاردى كۇشەيتۋ, الەۋمەتتىك, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني شارالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. فورۋمدا, سونىمەن بىرگە, ەكى ەلدەگى ءىرى كاسىپورىندار مەن ۇجىم باسشىلارى ءوزارا ۋاعدالاستىق جايلى وتىزعا تارتا شارتقا قول قويدى. ال بيزنەس-فورۋم اياسىندا “پاراسات” ۇلتتىق عىلىمي-تەحنولوگيالىق حولدينگىنىڭ فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋتى مەن رەسەي اكادەمياسىنىڭ ءسىبىر بولىمشەسى لازەر فيزيكاسى ينستيتۋتى اراسىندا لازەرلىك تەحنولوگيا ورتالىعىن قۇرۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سونىمەن بىرگە, يادرولىق ورتالىق, رەسەي مەن شىعىس قازاقستاندا ءتۋريزمدى بىرلەسىپ دامىتۋ, باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا بىرنەشە كەلىسىمدەر بەكىتىلدى. كەندى التايدا مارال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ, ومارتانى دامىتۋ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ دا نازاردان تىس قالعان جوق.
وسكەمەندەگى فورۋمنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانى, وعان اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, 800-دەن استام قوناقتى كۇتىپ الۋ كەزىندە كەمشىلىكتىڭ بولماعانى جايلى كوپشىلىكتىڭ پىكىرىن ەستىدىك.
ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ, ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاقسارىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. فورۋم بارىسىندا كەلگەن قوناقتار قالانىڭ كاسىپورىندارىن, كورىكتى جەرلەرىن تاماشالادى. ۆيننوە اۋىلىنداعى كيىز ۇيلەر قالاشىعىندا بولىپ, ۇلتتىق ويىنداردى قىزىقتادى.
كەشە كەشكىسىن “ۆوستوك” ورتالىق ستاديونىندا “دوستىق مەرەكەسى” دەگەن اتپەن تەاترلاندىرىلعان كورىنىس بولىپ ءوتتى. وعان رەسەيدىڭ, قازاقستاننىڭ ونەر جۇلدىزدارى قاتىستى. رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ قازاقستاندىقتاردىڭ قوناقجايلىلىعىنا, ەجەلدەن دوستىعى جاراسقان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جەمىسىن بەرەتىنىنە كوز جەتكىزدى.
ءيا, بۇل جولعى وڭىرارالىق فورۋم ناتيجەلى ءوتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
وڭداسىن ەلۋباي.
----------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.