ازيادا جارشىسى
“ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنا ارنالعان سارسەنبىلىك بەتى
تۋدىڭ قادىر-قاسيەتىن شەتەلگە شىققاندا, جات جۇرتتا جۇرگەندە ايرىقشا سەزىنەسىڭ. سارى ءتۇستەر ارالاسقان اشىق كوك تۋدى كورگەندە ەلەڭ ەتە تۇسەتىنىڭ راس. قاي ەلدىڭ ازاماتى بولماسىن, ءايتەۋىر كەۋدەسىندە وتى بار ادام باسقا ەلدە جۇرگەندە ءوز وتانىنىڭ تۋى جەلبىرەپ تۇرعانىن كورگەندە تۇلا بويىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى, تۋ – مەملەكەتتىڭ دەربەستىگىن, دارالىعىن ايعاقتايتىن سيمۆولدىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى.
ءبىر ەلدىڭ بايراعى ەكىنشى ءبىر مەملەكەتتە جەلبىرەۋىنە, ارينە, سەبەپ بارشىلىق. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىلارى رەسمي ساپارمەن باسقا ەلدەرگە بارعاندا مىندەتتى تۇردە سول ەلدىڭ بايراعى سالتاناتتى تۇردە كوتەرىلەدى. بۇل ءۇردىس, ارينە, ساياسي تۇرعىدان الىپ قاراعاندا ماڭىزى وراسان زور. بۇل – ءبىر. ال ەكىنشىدەن, ءبىر ەلدىڭ جالاۋى ەكىنشى مەملەكەتتە سالتاناتتى تۇردە جەلبىرەيتىن جەر – ول دودالى باسەكەدە, دۇبىرگە تولى جارىستا. ەلىمىزدىڭ استانا جانە الماتى قالالارىندا وتەتىن ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى دا كۇن وتكەن سايىن جاقىنداپ كەلەدى. بۇل ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن 40-تان استام مەملەكەتتىڭ بايراعى قازاق ەلىنىڭ كوك اسپانىندا جەلبىرەيدى دەگەن ءسوز.
سىن ساعاتتارىنىڭ جاقىنداپ كەلە جاتقانى ءبىزدىڭ دە قان اينالىسىمىز بەن جۇرەك سوعىسىمىزدى جىلدامداتا تۇسكەندەي. جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداپ, جەكە-دارا مەملەكەت رەتىندە ءوزىمىزدىڭ كىم ەكەندىگىمىزدى جاھاندىق كەڭىستىكتە ءدالەلدەيتىن ءسات كەلگەنى انىق. بۇل جولعى ويىنداردىڭ ابىرويلى, ءساتتى وتۋىنە ءبارىمىز دە ءبىر ادامداي جۇمىلۋىمىز كەرەك. رومەن روللاننىڭ: ء“اربىر ەرجۇرەك, ءاربىر شىنشىل ادام ءوز وتانىنا ابىروي اكەلەدى”, دەپ ايتقانىنداي, بارشامىز ەلگە تەك ابىروي الىپ كەلۋىمىز كەرەك دەگەن ماقساتپەن دايىندالعانىمىز ابزال.
باسىرەلى باسەكە
كەشەگى ازيادالار شەجىرەسى
قىسقى ازيا ويىندارى سپورت شەجىرەسىنە 1986 جىلدان باستاپ ءوز تاريحىن جازا باستادى. ەڭ العاش ازيادا الاۋى جاپونيانىڭ “قار مۋزەيى” اتالىپ كەتكەن ساپپورو قالاسىندا تۇتاندى. بۇل قالانىڭ نەگە “قار مۋزەيى” اتانعانىن جۇرت جاقسى بىلەتىن شىعار. جىل سايىن ساپپورو قالاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە قاردان ءمۇسىن جاساۋ فەستيۆالى وتەدى. 1973 جىلدان باستاپ قار مەرەكەسىنە وراي الەمدىك دەڭگەيدە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان وسى فەستيۆالگە جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 5 توننالىق ۇلكەن ماشينەمەن 5832 رەت تاسىعاندا 29160 تەكشە مەتر قار كەتەدى ەكەن. ساپپورودا قار ءار جىلى ارقالاي مولشەردە تۇسەدى. ەگەر قار جۇقا تۇسسە, 36 كم-لىك قاشىقتىقتاعى قار قالىڭ جاۋاتىن تاۋلى ايماقتاردان تاسىلادى. قاردان ءمۇسىن جاساۋعا دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن مۇسىنشىلەر كەلەدى. جاسالعان مۇسىندەردەن كولەمى اجەپتاۋىر قالاشىق سالىنادى. ال بۇل قالاشىققا كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى دا جەتەرلىك. ولارعا ارنالىپ قاردان جاسالعان ءتۇرلى-ءتۇرلى دۇكەندەر, ويىن-ساۋىق ورىندارى قىزمەت كورسەتەدى. ءبىر جاعىنان قار مەرەكەسى ساپپورو قالاسىنىڭ قارا قورجىنىنا ەلەۋلى كىرىستەر دە سالىپ كەتەتىن كورىنەدى. ءمىنەكي, وسىنداي قىسى اسەم, اۋا رايى جايلى ساپپورو قالاسىندا ىركەس-تىركەس ەكى ازيادا وتكىزىلگەن بولاتىن.
العاشقى ازياداعا ساپپورو قالاسىندا جەتى مەملەكەتتىڭ سايىپقىراندارى سپورتتىڭ جەتى تۇرىنەن سىنعا تۇسكەن. 425 سپورتشى قاتىسقان بۇل جارىستا جاپونيا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنگەن بولاتىن. ال ارادا 4 جىل وتكەننەن كەيىن, ياعني 1990 جىلى 9 ناۋرىز كۇنى ون مەملەكەتتەن كەلگەن سپورتشىلار تاعى دا ساپپورو قالاسىندا باس قوستى. بۇل جولى دا 18 التىن, 16 كۇمىس, 13 قولا مەدالدى قانجىعالارىنا بايلاعان جاپوندىقتار جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىندى ەشكىمگە بەرە قويمادى. وسى جىلى العاشقى رەت ازياداعا ارنالعان پوشتا ماركاسى شىعارىلدى.
سودان بارىپ ءىىى قىسقى ازيا ويىندارى 6 جىل وتكەننەن كەيىن, 1996 جىلى قىتايدىڭ حاربين قالاسىندا وتكىزىلدى. بۇل قالانىڭ دا الەم الدىندا ءوز بەدەلى, ەرەكشەلىگى بار. قىتايدىڭ كونە تاريحىنان سىر شەرتەتىن كوپتەگەن جادىگەرلەردى وسى قالادان كەزدەستىرۋگە بولادى. دۇنيە جۇزىنە حاربين ءوزىنىڭ “شىعىستىڭ مۇز قالاسى”, “شىعىستاعى ءماسكەۋ” دەگەن اتتارىمەن ايگىلى. ازيادانىڭ بايراعى جەلبىرەگەن حاربين قالاسىندا 16 ەلدەن كەلگەن 660 سپورتشى 7 سپورت تۇرىنەن سايىسقا ءتۇستى. ءدال وسى جىلى ەلىمىزدىڭ تۋى العاش رەت قىسقى ازيا ويىندارى الاڭىندا جەلبىرەدى. ءبىرىنشى رەت قاتىسقانىمىزبەن, جۇلدەلى ورالعانىمىز ءالى ەسىمىزدە. 14 التىن, 9 كۇمىس, 8 قولا مەدال العان وتانداستارىمىز العاشقى دودادا ەكىنشى ورىندى يەلەنگەنى بارشامىزدى قۋانتقان ەدى.
ءىV ازيادانى وتكىزۋ مۇمكىندىگى 1999 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ كانگۆون قالاسىنا بۇيىردى. كانگۆون – وڭتۇستىك كورەيانىڭ ءىرى قالالارىنىڭ ءبىرى. تاريحي ماڭىزى جوعارى كانگۆون تەك تەحنيكالىق ءوندىرىسى جاعىنان عانا ەمەس, تابيعاتىنىڭ اسەمدىگىمەن دە اتاعى الەمگە جايىلعان, تۋريستەر كوپ كەلەتىن جەر. كانگۆوندا 21 مەملەكەتتىڭ 800-گە تارتا سپورت قىراندارى باق سىناستى. قازاقستان بۇل جولى 10 التىن, 8 كۇمىس, 7 قولانى ولجالاپ قىتاي, وڭتۇستىك كورەيادان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى.
2003 جىلى V ازيادا جاپونيانىڭ اوموري قالاسىندا وتكىزىلگەن بولاتىن. بۇل قالا جاپون حالقىنىڭ تاريحىن تەرەڭگە بويلاتادى. جاپونيانىڭ ەڭ العاشقى الما اعاشى وسىدان 130 جىل بۇرىن اوموري قالاسىندا وتىرعىزىلعان. سودان بەرى اوموري جاپونيانىڭ الما وندىرىسىندە ورنى ايقىن قالا بولىپ ەسەپتەلىنەدى. اوموريدە وتكەن V ازياداعا 29 مەملەكەتتەن كەلگەن مىڭنان استام سپورت وكىلدەرى جينالدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز وسى جولى ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى. قورجىنىمىزعا 7 التىن, 7 كۇمىس, 6 قولا مەدال ءتۇستى.
ال 2007 جىلى قىتايدىڭ چانچۋن قالاسىندا وتكىزىلگەن ءVى قىسقى ازيا ويىندارىندا قازاقستان 6 التىن, 6 كۇمىس, 6 قولا مەدال يەلەنىپ, تاعى دا ءتورتىنشى تۇعىرعا تابان تىرەدى.
مىنەكي, ازيادانىڭ قىسقاشا تاريحى وسىنداي. قاراپ وتىرساق, ازيانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ناتيجەسى جامان ەمەس ەكەندىگى كورىنەدى. الدا وزىمىزدە بولاتىن ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى قالاي وتەر ەكەن دەگەن سۇراق اركىمنىڭ دە كوكەيىندە جۇرگەنى بەلگىلى. ال بۇل ەندى ۋاقىت ەنشىسىندەگى ماسەلە. سپورتشىلارىمىزعا تەك ساتتىلىك تىلەيىك.
ازيا وليمپيادا كەڭەسىنىڭ شەشىمى
بۇل ويىندى وتكىزۋدە ءبىزدىڭ ۇتاتىن تۇستارىمىز وتە كوپ. ماسەلەنكي, ازيادانى وتكىزۋ بارىسىندا ازيا قۇرلىعىن بىلاي قويعاندا, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارى بىزگە اۋادى. ءوزىمىزدىڭ بەدەلىمىزدى ەسەلەي كوتەرەمىز. “بوراتتار” دەپ ويلاپ جۇرگەندەردىڭ قازاقستان تۋرالى, قازاق تۋرالى ويلارى وزگەرەدى, ساناسى, كوزقاراستارى كەڭەيەدى. سودان كەيىنگىسى, ازيادا ارقىلى ءتۋريزمىمىزدى دامىتا الامىز. ەل تانىلادى, قازاق تانىلادى, ۇلتتىق بولمىسىمىز ايشىقتالا تۇسەدى. بۇل ءبىر جاعىنان ءبىر وقپەن ءبىرنەشە قوياندى اتىپ العانمەن تەڭ نارسە.
ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ ءوتۋ ورنىن تاڭداۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, 2006 جىلى 5 قاڭتار كۇنى كەزەكتى ازيادانىڭ استاناسى رەتىندە تاڭداۋ الماتى قالاسىنا ءتۇستى. 4 ناۋرىزدا كۋۆەيتتە ازيا وليمپيادا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى شەيح احماد ءال-فاحاد ءال-ساباح, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى تيمۋر دوسىمبەتوۆ جانە الماتى قالاسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ءۇش جاقتى كەلىسىم قۇجاتتارىنا قول قويعان بولاتىن. ودان كەيىن 2007 جىلى قاڭتاردىڭ 28-ءى مەن اقپاننىڭ 3-ءى ارالىعىندا قىتايدىڭ چانچۋن قالاسىندا ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ قازاقستاندا وتەتىنى بەلگىلى بولىپ, جارىستىڭ جابىلۋىنان كەيىن ازيادانىڭ جالاۋى سالتاناتپەن الماتى قالاسىنا تابىستالدى. ودان كەيىن بارىپ ءدال سول جىلى, دالىرەك ايتقاندا, 29 قازاندا ماكاودا وتكەن ازيا وليمپيادا كەڭەسىنىڭ 51-سەسسياسىندا وسى ۇيىمنىڭ اتقارۋشى كوميتەت مۇشەلەرى ازيادانى الماتى قالاسىمەن بىرگە استانادا وتكىزۋ تۋرالى قازاقستان تاراپىنىڭ ءوتىنىشىن ماقۇل كورىپ, ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى استانا جانە الماتى قالالارىندا وتەتىن بولىپ ۇيعارىلدى. جالپى, مۇنىڭ بارلىعىن ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز, ازيادانى وتكىزۋ قۇقىعىنىڭ بىزگە وڭايشىلىقپەن كەلمەگەندىگىن نازارعا سالۋ. تالقى بارىسىندا قىزۋ ايتىستىڭ دا بولعانىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتە الامىز. ءسويتىپ, 2011 جىلى 30 قاڭتار مەن 6 اقپان ارالىعىندا استانا مەن الماتىدا وتەتىن ءVىى ازيادا قازاقستاننىڭ تاريحىندا اسا ماڭىزدى سپورتتىق وقيعا رەتىندە قالاتىنىنا, بۇل كۇننىڭ قازاق شەجىرەسىندە التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىنىنا ەش كۇمان جوق.
ءدۇبىرلى دوداعا دايىندىق
ازيادا جاقىنداعان سايىن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى جۋرناليستەرمەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ كەلەدى. دىتتەگەندەرى, ارينە, باق ارقىلى حالىققا ازياداعا دايىندىق بارىسىن تانىستىرۋ. ازياداعا بايلانىستى ماقالالار دا, سۇحباتتار دا, تەلەراديو حابارلار دا مەيلىنشە كوبەيىپ كەلەدى. بۇل – قۋانۋعا تۇرارلىق نارسە. ازياداعا تىكەلەي جاۋاپتى ۆەدومستۆو باسشىلارىنىڭ مالىمدەۋى بويىنشا, وسىعان دەيىنگى ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنا بايلانىستى اتقارىلعان جۇمىستار ايتارلىقتاي كورىنەدى.
“مىندەت دەگەنىمىز – سىناۋ مەن تاڭداۋ” دەپ فرانتسۋز فيلوسوفى جيل دەلەزدىڭ ايتقانىنداي, باسىمىزعا تۇسكەن جاۋاپكەرشىلىكتى مەيلىنشە تياناقتى, جيناقى, ءساتتى وتكىزۋگە ءتيىسپىز. ويتكەنى, ازياداعا مەملەكەت جەتكىلىكتى قارجى ءبولىپ وتىر. ازيادانىڭ كەزەكتى ويىندارى الماتىدا وتەتىندىگى بەلگىلى بولا باستاعان ساتتەن باستاپ-اق, ۇكىمەت باسشىسى ك.ءماسىموۆ توراعالىق ەتەتىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قۇرىلدى. سودان باستاپ ازياداعا دايىندىق ماسەلەسى ەل ۇكىمەتىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. سونداي-اق قىزۋ دايىندىقتى نەعۇرلىم ەرتە باستاسا, ەلىمىزگە سوعۇرلىم پايدالى ەكەندىگىن بىلگەن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى دە بارلىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى. ونىڭ جانىنان قۇرىلعان قىسقى ازيا ويىندارى ديرەكتسياسى جانە ونىڭ الماتى قالاسىنداعى فيليالى جۇمىس ىستەيدى. استانا جانە الماتى اكىمدىكتەرى دە كوپتەگەن شارۋالارعا باس-كوز بولاتىن بولىپ ۇيعارىلدى.
قىسقى ازيا ويىندارى دەگەندە, ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان ماسەلە جارىسقا قاجەتتى سپورتتىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن الەمدىك سپورت كەشەندەرىنىڭ تالابىنا ساي ساپالى ەتىپ سالىپ, ونى ءوز ۋاقىتىندا اياقتاۋ بولىپ وتىر. جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىن نىسانداردىڭ جۇمىسىن دا دەر كەزىندە تياناقتاپ, قولدانىسقا ەنگىزۋ قاجەت. وسى ماسەلەگە بايلانىستى سپورت نىساندارىنىڭ جاي-كۇيىن بايانداپ ءوتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز. ازيادانى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن استانا قالاسىندا 30 مىڭ ادامعا ارنالعان جابىق فۋتبول ستاديونى 2009 جىلى ەلوردانىڭ تۋعان كۇنى مەرەكەسىنە وراي اشىلعاندىعى بەلگىلى. بۇل نىساندا ازيادانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى جوسپارلانىپ وتىر. ودان كەيىنگىسى 10 مىڭ ادامعا ارنالعان جابىق مۇز ايدىنى ستاديونى. مۇنى كونكيمەن سىرعاناۋ جابىق ستاديونى دەپ تە اتايدى. بۇل ستاديون – ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزەتىن ەكىنشى جاڭا نىساننىڭ ءبىرى. بۇل جەردە كونكيمەن جارىسۋ, شورت-ترەك, حوككەي, تۇعىردان سەكىرۋ, مانەرلەپ سىرعاناۋ سياقتى سپورت تۇرلەرىنەن دودا وتكىزۋگە بولادى. كونۋس تارىزدەس اتالمىش عيماراتتا ستاديوننان باسقا قوناق ءۇي مەن فيتنەس قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى. “قازاقستان” سپورت سارايى ەشكىمگە دە تاڭسىق بولا قويماس. وسىعان دەيىن كوپتەگەن حالىقارالىق سپورت ويىندارىن وتكىزگەن بۇل سپورت كەشەنىندە جاڭارتۋ, قايتا جابدىقتاۋ سىندى جۇمىستار دا اياقتالۋعا جاقىن.
ال ەندى الماتىداعى نىساندارعا كەزەك بەرسەك, الماتىنىڭ بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت جانە مادەنيەت سارايى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن بۇل جەردە ايەلدەر اراسىنداعى شايبالى حوككەي بويىنشا جارىس وتكىزىلەدى. “مەدەۋ” بيىك تاۋ سپورت كەشەنىنە توقتالساق, مۇندا دا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جان-جاقتى, تولىق جۇرگىزىلدى. ماسەلەن, بۇرىنعى پايدالانىلمايتىن جەرلەرگە بوكس, كۇرەس, باسكەتبول, ميني-فۋتبول, جاتتىعۋعا ارنالعان زالدار سالىندى. باسقا دا قوعامدىق ورىندار, جاپپاي سىرعاناۋ ۆەستيبيۋلى, مۇراجاي قايتا جاسالىنىپ, قالپىنا كەلتىرىلدى. كورەرمەندەرگە ارنالعان مىنبەردەگى ورىندىقتار جاڭاسىنا اۋىستىرىلدى. كەشەندى جىلىتۋ, جەلدەتۋ, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە كاناليزاتسيا جولدارى دا قالپىنا كەلتىرىلدى. مۇز ايدىنى دا زامان تالابىنا ساي قۇرالدارمەن – جارىق ءتۇسىرۋ, كۇزەت, بەينەباقىلاۋ, ەلەكتروندىق تابلو, تەلەۆيزيالىق, فوتو جۇيەلەر, ساعاتتاندىرۋ, دىبىس بەرۋ سىندى قوسىمشا قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالدى.
ودان كەيىنگى نىسان – شاڭعى ترامپليندەرىنىڭ حالىقارالىق كەشەنى. بۇل جەردە بالالارعا ارنالعان جاتتىعۋ الاڭدارىنان باستاپ, ستاديون, مەديا ورتالىق, جاس سەكىرۋشىلەردى دايارلايتىن مەكتەپ, 25 مەترلىك جابىق جولدى باسسەين, اسپالى جول, ءمىنبەرلەرگە اپاراتىن جول ايرىعىنا دەيىن قامتىلعان. كەشەن الماتى قالاسىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىنە قاراي ورنالاسقان. “شىمبۇلاق” تاۋ شاڭعىسى بازاسىنا كەلسەك, مۇندا تاۋ شاڭعىسى مەن فريستايل بويىنشا جارىستار وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا بۇل جەردە تاۋ شاڭعىسى تراسسالارىندا قار تومپەشىكتەرى ورناتىلىپ, اسپالى جول ارقاندارىن اۋىستىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ازياداعا بايلانىستى سونداي-اق شاڭعى-بياتلون ستاديونىندا ويىندار جۇرگىزىلەدى. مۇندا بياتلون, شاڭعىدا سپورتتىق بەيىمدەلۋ سياقتى جارىستار وتەتىن بولادى. مىنەكي, بۇل نىسانداردىڭ تولىق اياقتالۋىنا دا از ۋاقىت قالدى. تۋريزم جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەرمەگياەۆ ازيادانىڭ دايىندىعىنا ارناپ بەرگەن ءبىر ەسەبىندە: “2011 جىلى ەلىمىزدە وتەتىن قىسقى ازيا ويىندارى نىساندارىنىڭ جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ 60 پايىزى ورىندالدى. اتالعان جۇمىستارعا 48 ملرد.تەڭگە جۇمسالسا, 2010 جىلى 33 ملرد. تەڭگەنى يگەرۋ كوزدەلىپ وتىر. ءبىز ازيادانىڭ نەگىزگى نىساندارىن بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا تاپسىردىق. وسىعان وراي تاياۋ كۇندەرى قىسقى ويىندار نىساندارىنىڭ بارلىعى بويىنشا تەستىلىك جارىستاردىڭ ءتىزبەسى جاسالادى. وسى تەستىلىك جارىستار ءوتكىزۋ دايىندىق شەڭبەرىندە سپورت فەدەراتسيالارىمەن, تورەشىلەر بريگاداسىمەن جانە جارىستىڭ حالىقارالىق مەنەدجەرلەرىمەن تياناقتى جۇمىستار ءجۇرگىزىلمەك”, – دەپ ناقتى اتاپ وتكەن بولاتىن.
قۇرىلىس نىساندارىنان باسقا, تاعى دا كوپتەگەن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, ازيادا نىساندارىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن 9 كىشى ستانسالار جاڭارتىلىپ, سالىنىپ ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرى تارتىلۋدا.
دايىندىق جۇمىستارى الماتىنىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا دا قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ازياداعا وراي اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنە باستادى. تۇسىنىستىك ورنىعۋ ءۇشىن ءتىل ءبىلۋدىڭ ورنى اسا ماڭىزدى. سول سەبەپتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى 3 ايلىق وقىتۋ كۋرستارىنا باراتىن بولادى. الماتى وڭىرلىك قارجى ورتالىعى قىزمەتىن رەتتەۋ اگەنتتىگى ۇيىمداستىرعان بۇل جوبانى الماتى قالاسىنىڭ ايماقتىق قارجى ورتالىعى اكادەمياسى جۇزەگە اسىرادى.
ازيادا – الەم الدىندا ءوزىنىڭ بەدەلى بار وليمپيالىق ويىن بولعاندىقتان, ازيا وليمپيا كەڭەسىنىڭ دە دايىندىق جۇمىستارىنداعى ءبىراز ۇسىنىستارىنا قۇلاق تۇرگەن ابزال. ماسەلەن, اتالمىش كەڭەس استانا ديرەكتسياسىنا قىسقى ازيادا ونىڭ تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەستافەتا الاۋىن وتكىزۋدى تاپسىرىپ وتىر. جوسپار بويىنشا 2010 جىلعى 31 جەلتوقساننان 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا قاراعان ءتۇنى ازيا وليمپيالىق كەڭەسىنىڭ شتاب-پاتەرى ورنالاسقان ءال-كۋۆەيتتە وليمپيالىق ەستافەتانىڭ الاۋى جاعىلادى. بۇل سالتاناتتى شارا بارلىق رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان تىكەلەي ترانسلياتسيالانادى. الاۋ 2 قاڭتار كۇنى ءVى قىسقى ازيا ويىندارى وتكەن چانچۋن قالاسىنا جەتكىزىلىپ, كەلەسى كۇنى, ياعني 3 قاڭتاردا الماتىعا اكەلىنەدى. ەستافەتا الاۋىن سالتاناتتى قارسى الۋ شاراسى ەلىمىزدىڭ باسقا دا ايماقتارىنا كەزەكپەن جىبەرىلەدى. 27 كۇن بويى الاۋ قازاقستاندى ارالاپ, 30 قاڭتار كۇنى استاناعا جەتكىزىلەدى. ەلوردا كوشەلەرىنەن ءوتىپ, “استانا-ارەنا” ستاديونىندا ازيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا بۇل ەستافەتا ءوز مارەسىنە جەتەدى. ازيادا الاۋى ەستافەتاسىنا 2030 ادام قاتىسادى دەگەن اڭگىمە بار.
ازياداعا كەلگەن قوناقتارعا قىزمەت كورسەتۋ, ولارعا ارنالعان مادەني ءىس-شارالار قانداي بولماق دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورەلىك. ۆەدومستۆو باسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ازيادا كەزىندە استانانىڭ وزىنە الىس-جاقىن شەتەلدەردەن 2,5 مىڭنان استام قوناق كەلەدى ەكەن. ونىڭ 500-گە جۋىعى رەسمي قوناقتار, 800-ءى سپورتشىلار, جاتتىقتىرۋشىلار, سپورت تورەشىلەرى بولۋى مۇمكىن. سونداي-اق مىڭعا جۋىق ارنايى تىركەۋدەن وتكەن شەتەلدىك جۋرناليستەر مەن 300 رەسپۋبليكالىق جانە قالالىق باق وكىلدەرى بولادى. ازيادانىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىن “دۋمان” قوناق ۇيىندە ورنالاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. شەتەلدىك جۋرناليستەر وسى قوناق ۇيدە جايعاساتىن بولادى.
مادەني شارالاردىڭ بارلىعى “مادەني ازيادا” باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا وتكىزىلەدى. شەتەلدەن كەلگەن قوناقتارعا ارناپ كونتسەرتتەر, كورمەلەر, ويىن-ساۋىق كەشتەرى ۇيىمداستىرىلادى. مۇز قالاشىقتار ۇلتتىق بولمىسىمىزدان سىر شەرتەتىن ويۋ-ورنەكتەرمەن, ۇلتتىق ناقىشتاعى بەينەلەرمەن بەزەندىرىلەدى. بۇل دا بولسا قازاقتىڭ مادەني مۇرالارى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋداعى وتە ۇتىمدى جوبا بولماق. ەلوردانىڭ باستى ءارى كولەمى جاعىنان ءىرى بولىپ سانالاتىن مۇز قالاشىعى “قازاق ەلى” مونۋمەنتىنىڭ الاڭىندا جاسالادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل مۇز قالاشىعى “مۇزدى الاۋ جالىنى” دەپ اتالاتىن بولادى. ازيادا قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە سپورت, ازيادا تاقىرىبى اياسىندا كوپتەگەن فەستيۆالدەر, جارىستار ۇيىمداستىرۋ كوزدەلۋدە. بايراقتى باسەكە مەن مادەني ءىس-شارالاردىڭ توعىسۋى كەلگەن قوناقتارعا عانا ەمەس, قازاقستان حالقىنا دا قايتالانباس ۇلكەن اسەر قالدىراتىنى ءسوزسىز.
ويىن قارساڭىندا قاتىسۋشىلاردى تىركەۋ شارالارىن جۇرگىزۋ, ورنالاستىرۋ جانە تاسىمالداۋ جۇمىستارى ءۇشىن لوگيستيكالىق ورتالىق ۇيىمداستىرىلادى. بۇل جەردە قوسىمشا قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى, ۆيزالىق قولداۋ, جۇكتەردىڭ جەتكىزىلىمى, تەحنيكالىق كامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ءوز شەشىمىن تابادى. وسىنداي جانە تاعى باسقا دا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن 2,5 مىڭ ەرىكتىلەر جۇمىلدىرىلادى. كەلگەن قوناقتارعا, ازيادانىڭ ءساتتى وتۋىنە ەرىكتىلەردىڭ تيگىزەر كومەگى وراسان زور. ەرىكتىلەردىڭ كومەگى قايتارىمسىز, ءوز ەركىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ولاردى اقپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىن انىقتاپ ءبىلۋ ءۇشىن ارنايى وقىتۋ كۋرستارى وتكىزىلەدى. مۇنداي شارا 2008 جىلى بەيجىڭدە وتكەن جازعى وليمپيا ويىندارىندا قولعا الىنعان بولاتىن. ناتيجەسى جامان بولعان جوق.
ەندىگى كەزەك سپورت ويىندارى تۋرالى بولماق. قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى ك.ءماسىموۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ازيادانىڭ جالپى جارىستار باعدارلاماسىن ماقۇلداعان. بۇل باعدارلاما بويىنشا 65 مەدال جيىنتىعى وينالاتىن سپورتتىڭ 11 تۇرىنەن جارىستار وتكىزىلەدى. وعان شايبالى حوككەي, دوپتى حوككەي, كونكيمەن جۇگىرۋ, شاڭعى جارىسى, بياتلون, ءمانەرلەپ سىرعاناۋ, شاڭعىمەن تۇعىردان سەكىرۋ تاۋ شاڭعىسى, فريستايل, شورتترەك سياقتى سپورت تۇرلەرى كىرەدى.
ازيادا جاقىنداعان سايىن, كوشە بويىندا كوپتەگەن جارناما تاقتايشالارىن كوزىمىز ءجيى شالاتىن بولدى. ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ لوگوتيپى دە كوزگە بىردەن تۇسەدى. نازار اۋدارعان جۇرتشىلىقتىڭ كوبىسى لوگوتيپتى كوشپەلى اربا دوڭعالاعىنىڭ سۋرەتىنە ۇقساتادى. ءيا, جالپى سىرتقى ءپىشىنى گەرالديكالىق ونەردىڭ تۋىندىسى رەتىندە دوڭعالاققا ۇقساعان ءپىشىن كۇن بەلگىسىن بىلدىرەدى جانە وزىنە ءومىر مەن قۋات سىيلايتىن كۇن كوزىنىڭ ساۋلەسىن ەلەستەتۋگە بولادى. وسى لوگوتيپتىڭ تۇستىك ۇيلەسىمدىلىگى تۋرالى ءسوز قوزعاساق, سۋىق كوك ءتۇس پەن جىلى قىزىل ءتۇستىڭ استاسقانى بەكەر ەمەس. “بۇل ەكى ءتۇس تە ديناميكا مەن كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيدى كۇشەيتەتىن تۇستەرگە جاتادى”, دەيدى جوبانى ۇيلەستىرۋشىلەر. ال لوگوتيپتىڭ جوعارى تۇسىندا جارقىراعان قىزىل كۇن بارلىق ازيانىڭ وليمپيالىق ويىندار ەمبلەماسىندا كەزدەسەدى جانە ونىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى.
“ماقساتى ءبىردىڭ – رۋحى ءبىر!”
وسىنداي ۇرانمەن شىققان ازيادا پلاكاتتارىن ەلوردا كوشەلەرىنىڭ كەز كەلگەن جارناما تاقتايشاسىنان كورە الاسىزدار. ال پلاكاتتىڭ ۇستىندەگى قار بارىسىن اڭعارۋ تىپتەن دە قيىن ەمەس. ءدال وسى قار بارىسى ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ بويتۇمارى بولىپ ەسەپتەلىندى. ونى دۇرىس تالداۋدىڭ وزىنە ۇلكەن قىراعىلىق پەن تالعام كەرەك. ويتكەنى, كەز كەلگەن ويىننىڭ تاليسمانىنان ويىندى وتكىزگەن ەلدىڭ بىرەگەي رۋحىن اڭعارۋعا بولادى. ساقتاردىڭ ميفولوگياسىندا بارىس ءادىلدىكتىڭ قورعانى رەتىندە كورسەتىلەدى. ازيادانىڭ قار بارىسىنا حالىقارالىق اتاۋ رەتىندە “يربيس” ءسوزى الىندى. ودان كەيىن ەركەلەتكەن ماقساتتا “يربي” بولىپ وزگەرتىلدى. يربي بارىسى – كوڭىلدىلىكتىڭ, باتىلدىقتىڭ, جارقىندىلىقتىڭ, ادىلدىكتىڭ, كۇشتىلىكتىڭ, باۋىرمالشىلىقتىڭ سيمۆولى.
جالپى, كەز كەلگەن وليمپيا ويىندارىندا باقىلاۋشى ۇيىمداردىڭ دوپينگكە قارسى ۇيىمداسقان ءىس-ارەكەتتەرى مەيلىنشە جيىلەي تۇسەدى. بۇل جولعى ەلىمىزدە وتەتىن قىسقى ازيا ويىندارىندا دا مۇنداي قاتاڭ باقىلاۋ جۇزەگە اساتىنى داۋسىز. بۇگىندە ازيا وليمپيالىق كەڭەسى AWAGOC-ءتىڭ 5 وفيتسەرىنە سەرتيفيكاتتار تاپسىردى. ويىنعا دەيىن تاعى دا 17 وفيتسەردى دايىنداۋ جوسپارلانۋدا. ەلىمىز انتيدوپينگتىك زەرتحانا WADA اككرەديتاتسياسىن الۋعا تەحنيكالىق جاعىنان تولىق دايىن. وسىعان دەيىنگى WADA-نىڭ دايىندىق جۇمىستارىنا دا وڭ باعا بەرىلگەن بولاتىن. ويىندى ءادىل وتكىزۋگە قازاقستان تاراپى دا, قازىلار مەن وفيتسەرلەر دە اتسالىساتىن بولادى.
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.