سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرۋدە. وسى ءىستىڭ ءمىنسىز ءارى تياناقتى جۇزەگە اسۋى, ءبىرىنشى كەزەكتە, ولاردىڭ ءاۋ باستا دۇرىس جوبالانۋلارىنا تىكەلەي بايلانىستى. قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى “مەمساراپتاما” رمك-ءنىڭ باس ديرەكتورى ءبىرلىك ەرەجەپوۆپەن تومەندەگى اڭگىمە دە وسى توڭىرەكتە ءوربيدى.
– بىرلىك بەكمىرزا ۇلى, تەحنولوگيالىق كۇردەلىلىگى جوعارى كاتەگورياداعى جوبالاردىڭ مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتەتىنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى عيماراتتاردىڭ سەنىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن جوبالاۋ ساتىسىنىڭ وزىندە-اق قالايشا قامتاماسىز ەتۋگە بولادى؟
– ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاستىرىلعان جوبالاۋ جۇيەسى, وكىنىشكە قاراي, سوڭعى جىلدارى ب ۇلىنىسكە ۇشىراۋدا. جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار ساپاسىنىڭ تومەندىگىن بۇگىندە باستى پروبلەمالاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلى ءارى ايرىقشا سيپاتتى نىسانداردى جوبالاۋ مەن ىزدەنۋ جۇمىستارىنا وتكىزىلگەن تەندەرلەردە كوبىنە-كوپ ادام سانى از جوبالاۋ ۇيىمدارى جەڭىمپاز بولىپ ءجۇر. وعان سەبەپ “مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تۋرالى” زاڭدا جەڭىمپازدى انىقتاعان كەزدە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى بەلگىلەگەن ءتومەنگى باعا, ياعني ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ باعالىق كورسەتكىشى شەشۋشى كريتەري بولىپ تابىلادى دەپ كورسەتىلگەن. ونداي جاعدايلاردا جەڭىپ شىققان كومپانيالاردا كوبىنە-كوپ ءتيىستى تاجىريبە مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جانە بىلىكتى ماماندار بولا بەرمەيدى. وسىدان كەلىپ ولار سۋبمەردىگەرلەردى تارتادى, ال ول جوبالاۋشىلار جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى. بولماعان جاعدايدا ءبىزدىڭ ساراپشىلارعا جوبالاردى قايتا قاراپ, ونىڭ بۇكىل بولىكتەرىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە تۋرا كەلەدى. ءىس جۇزىنە كەلگەندە, بوگدە بىرەۋلەردىڭ قاتەلىكتەرىن تۇزەتۋدىڭ سىرتىندا, ولار جوبالاۋشىلاردى وقىتۋمەن دە اينالىسىپ كەتەدى.
قالىپتاسقان وسىنداي جاعدايدا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى جوبالاۋ ۇيىمدارى مەن جوبالاۋشىلار ءۇشىن ليتسەنزيالار بەرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ تۋرالى ماسەلە قويىپ وتىر. ۇسىنىلعالى وتىرعان جاڭالىقتىڭ ءتۇپ-توركىنى جوبالاۋ ۇيىمدارىن وزدەرىندە بار الەۋەت پەن رەسۋرستارعا سايكەستى كۇردەلىلىگى مەن اۋقىمى ءارتۇرلى دەڭگەيلەردەگى نىسانداردى جوبالاۋمەن اينالىسۋعا رۇقسات الا الاتىنداي دارەجەدە مامانداندىرۋعا كەلىپ سايادى. اڭگىمە كومپانيالاردى كاتەگوريالار بويىنشا ەكشەۋ جونىندە بولىپ وتىر. ءدال وسىنداي كوزقاراستى قۇرىلىس-مونتاج ۇيىمدارىنا قاتىستى دا ۇستانۋ قاجەت.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا ءسىز جۇمىستارى قاناعاتتانعىسىز دەپ تانىلعان كۇندە مەردىگەرلەردى قازىردىڭ وزىندە “قارا تىزىمگە” ەنگىزىپ نەمەسە ليتسەنزيالارىنان ايىرۋعا بولادى دەگەن ەدىڭىز. ايىپتى بولعان كومپانيالار كوپ پە؟
– ءبىز رەەستر جۇرگىزىپ, ەڭ سەنىمسىز دەگەن جوبالاۋ ۇيىمدارى بويىنشا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنە توقسان سايىن اقپارات بەرىپ وتىرامىز. اگەنتتىكتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتتەرىمەن اينالىساتىن بارلىق سۋبەكتىلەرگە دەگەن تالاپ ايتارلىقتاي ارتتى, ليتسەنزيا الۋشىلارعا قويىلار بىلىكتىلىك تالاپتارى قاتايتىلدى جانە ناقتىلاندىرىلدى, سول سياقتى ليتسەنزيا العانداردىڭ جۇمىسىنا باقىلاۋ دا كۇشەيتىلدى. بۇل باعىتتا استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وسى ورايدا ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا بىرقاتار كومپانيالاردىڭ, ولاردىڭ ىشىندە جوبالاۋشىلار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قۇرىلىس كومپانيالارى دا بار, ليتسەنزيالارىنان ايىرىلعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
دەگەنمەن, بۇل دا جاۋاپسىز جوبالاۋشىلاردى توقتاتا العان جوق. ەڭ عاجابى سول, ولاردىڭ كورشىلەس مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ ۇيىمدارىنا (وڭىرلەردەگى) ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى, وزگە وڭىرلەردە ليتسەنزيا الۋ مۇمكىندىكتەرى بار. ال جوبالاۋ ۇيىمدارى ءوز قىزمەتىن ەلدىڭ بۇكىل اۋماعىندا جۇرگىزۋگە قۇقىلى. رىنوك بىلىكتىلىك الەۋەتتەرى الا-قۇلا مىڭداعان كومپانيالاردىڭ ۇسىنىستارىنا تولى, بىراق ولاردىڭ اراسىندا تولىققاندى كاسىبي قۇرىلىمدار ساۋساقپەن سانارلىق قانا. سوندىقتان ءتيىستى قىزمەتتەر ءۇشىن ليتسەنزيا العاندارعا باقىلاۋ جاساۋ قيىنعا تۇسۋدە. وسىدان-اق سالانى ليتسەنزيالاۋدىڭ جوبالاۋشىلار مەن قۇرىلىسشىلارعا ليتسەنزيا بەرۋ مەن باقىلاۋ ءجۇرگىزۋدىڭ بىرەگەي رەسپۋبليكالىق باقىلاۋ تەتىگى بار جوعارىدان تومەن قارايعى جۇيەسىنە قايتا كوشۋ قاجەتتىگى تۋعانىن اڭعارۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل پروبلەمانى جوبالاۋ جانە ىزدەنىس جۇمىستارىنا ليتسەنزيانى ورتالىقتاندىرىلعان جۇيە ارقىلى بەرۋ جانە جوبالاۋ ۇيىمدارىنىڭ بىرەگەي رەگيسترىن قۇرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. ال جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا ءوز اۋماقتارىندا ورنالاسقان قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن كاسىپورىندارعا قاتىستى ليتسەنزيالار بەرۋ فۋنكتسياسىن عانا قالدىرۋ كەرەك.
– بىلۋىمىزشە, رەسەي قۇرىلىس سالاسىن ليتسەنزيالاۋ جۇيەسىنەن باس تارتقان. وندا جوبالاۋ, ىزدەنىس, قۇرىلىس, جوندەۋ جۇمىستارىنا رۇقسات بەرۋدى كاسىپورىنداردى سالالىق پرينتسيپتەر بويىنشا بىرىكتىرەتىن وزدەرىن وزدەرى رەتتەۋشى ۇيىمدار مويىندارىنا العان. قازاقستان ءۇشىن سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدىڭ تاجىريبەسى قانشالىقتى ءتيىمدى؟
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپتىك بىرلەستىكتەر باقىلاۋ قۇزىرەتتەرىنە يە ەمەس, سوندىقتان اتالعان نۇسقا ءبىز ءۇشىن ۇيلەسە قويمايدى. ءوزىن ءوزى رەتتەۋگە كوشۋدە سالانىڭ ەرەكشەلىگىن دە ەسكەرۋ قاجەت. ال ول جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ سان-الۋاندىعىنا, قۇرىلىستى سالۋ مەن ونى ودان ءارى پايدالانۋداعى تاۋەكەلدەردىڭ اسا جوعارىلىعى سياقتى پروبلەمالارعا كەلىپ تىرەلەدى. ماسەلەن, ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن ۇيىمدار قۇرا وتىرىپ, رەسەيدە سالانى مەملەكەتتىك رەتتەپ وتىرۋ دا ءىشىنارا ساقتالعان. اتاپ ايتقاندا, جوبالارعا مەملەكەتتىك ساراپتاما جاساۋ مەن قۇرىلىس قىزمەتىنە باقىلاۋ جۇرگىزۋ بۇرىنعىشا قالىپ وتىر.
جوبالاۋ, قۇرىلىس جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ سالاسىن ليتسەنزيالاۋ مەن مەملەكەتتىك ساراپتاما جاساۋ ماسەلەسى تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇرىلىس قىزمەتى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەڭەسىنىڭ ءححىح وتىرىسىندا ايتارلىقتاي پىكىرتالاستار تۋعىزدى. كاسىپتىك ورتادا بۇل ماسەلەگە قاتىستى پىكىرلەر ءالى دە بىركەلكى ەمەس.
– ءسىز نىساندارعا تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ جوبالاۋدىڭ ساپاسى مەن نورماتيۆتىك مەرزىمدەرىن ساقتاۋىنا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرۋ پروبلەماسىن تالاي مارتە كوتەردىڭىز. سودان بەرگى جەردە قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر بولدى ما؟
– ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءبىز مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن نىساندار بويىنشا 3934 قۇجاتتار پاكەتىن قارادىق, بۇل جوبالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 80,3 پايىزىن قۇرايدى. مىندەتتەردىڭ باسىمدىعىن ەسكەرە وتىرىپ, “مەمساراپتاما” رمك مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار بويىنشا ازىرلەنىپ جاتقان جوبالارعا ايرىقشا نازار اۋداردى. تالداۋ كونكۋرس جاعدايىندا مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ نىساننىڭ بار بولعانى ءبىر جىل ىشىندە جوبالانىپ, قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىن قاراستىراتىنىن كورسەتىپ بەردى. ال كەڭەستىك كەزەڭدە كۇشىندە بولعان نورماتيۆتەر بويىنشا ونەركاسىپ الىبىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋگە 48 اي, ياعني 4 جىل بولىنەتىن.
ءبىز كەڭەستىك كەزدەگى الىپ قۇرىلىستارعا اۋەستەنۋشىلىكتەن باس تارتتىق, بىراق قازىرگى ۋاقىتتا دا قوعامدىق, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق, كوممۋنالدىق ماقساتتاعى ءىرى كەشەندەر تۇرعىزىلۋدا. ال ەرەكشە نىساندارعا مۇقيات كوزقاراس قاجەت. وكىنىشكە قاراي, ءتىپتى ەستۋگە دە وعاش, ساپانىڭ تومەندىگى جوسپارلاۋ, قارجىلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تاجىريبەسىنىڭ ءاپ دەپ باستالۋ كەزەڭىنەن-اق ورىن الادى. وسىعان ەندى ودان كەيىنگى ساتى – جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا نورماتيۆتىك مەرزىمدەر مەن قۇرىلىس تەحنولوگياسىنىڭ ساقتالمايتىنىن قوسىڭىز. مىسالعا, باستاپقى جوبالاۋدا قاراستىرىلعان ماتەريالدار قولدانىلمايدى. بىزدە ءالى كۇنگە نىساننىڭ قۇرىلىستى جۇرگىزۋ بارىسىندا بەكىتىلگەن جوبالىق شەشىمدەرگە قانشالىقتى سايكەس بولىپ شىققانىنا كاسىبي تۇرعىدان باعا بەرە الاتىنداي ينجينيرينگتىك كومپانيالار جوق.
وسىنداي ارەكەتتەردىڭ, دالىرەك ايتقاندا, ارەكەتسىزدىكتەردىڭ سالدارى قۇرىلىس ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە اكەلىپ سوقتىرادى, ال تاپسىرىس بەرۋشى, كەڭ ماعىنادا العاندا, ول ءۇشىن ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك ارقالامايدى. قازىرگى ساتتە اكىمشىلىك كودەكس بويىنشا ەڭ زور جازا – ول ءىرى كومپانيالار ءۇشىن ماسا شاققانداي دا اسەر ەتپەيتىن ايىپپۇلدار. تاپسىرىس بەرۋشى ناشار ورىندالعان نەمەسە مۇلدە ورىندالماعان جۇمىس ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتە بولعاندا عانا ونىڭ ءتيىستى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا دەگەن مۇددەسى ارتا تۇسپەك.
– كەمشىلىككە كەڭشىلىك جاساۋشىلاردى قۇرىلىس كودەكسىنىڭ تالاپتارى تارتىپكە شاقىرادى دەگەن ءۇمىت بار. ايتقانداي, وسىناۋ ماڭىزدى زاڭ جوباسىنىڭ تاعدىرى نە بولىپ جاتىر؟
– جالپى, قۇرىلىس ساپاسىنا جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىن ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستار سالاسىنان ىزدەگەن ءجون. قۇرىلىس قىزمەتىن نورماتيۆتىك قامتاماسىز ەتۋ جانە تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىنە كەلەر بولساق, قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى قولدانىستاعى بازا مەن ونىڭ قۇرىلىمدارىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ تۇرعىسىندا ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزۋدە. سنيپ-تەر (قۇرىلىس نورماتيۆتەرى مەن ەرەجەلەرى) جۇيەسىنەن ءبىرتىندەپ باس تارتۋدامىز. ناتيجەسىندە تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرى بار, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن قۇرىلىس كودەكسى باستى سالالىق قۇجاتقا اينالۋى ءتيىس. تاياۋ بولاشاقتا قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭنامالىق تالاپتاردى كەدەن وداعى بويىنشا ءارىپتەستەرىمىز – رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ زاڭدارىمەن ۇيلەستىرۋىمىز قاجەت.
قازاقستاندىق نورمالاردى حالىقارالىق تالاپتارعا بەيىمدەۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, اگەنتتىك امەريكالىق جانە ەۋروپالىق ستاندارتتارعا تالداۋ جاساپ, ولاردى ءبىزدىڭ نورماتيۆتەرمەن سالىستىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ەڭ ۇتىمدى دەگەن نۇسقا قابىلداناتىن بولادى.
– وتاندىق ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋ جۇيەسى قالايشا جولعا قويىلعان؟
– ءبىز مەملەكەتتىك ساراپشىلاردىڭ كاسىبي تۇرعىدا ءوسۋى, جوبالارعا مەملەكەتتىك ساراپتاما جاساۋدىڭ ىقپالدىلىعى مەن ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قىرۋار جۇمىستار ءجۇرگىزۋدەمىز. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋ جۇيەسى وسى ماقساتتاردى كوزدەيدى. 2010 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا عانا “SCAD ءOffىce”, “ليرا”, “سولياريس” قازىرگى زامانعى باعدارلامالار كەشەنى مەن باسقا دا ينجەنەرلىك باعدارلامالاردى وقىتۋ بويىنشا بىرنەشە رەسپۋبليكالىق سەمينار وتكىزىلدى. باۆار قۇرىلىس يندۋسترياسى وداعىنىڭ شاقىرۋىمەن ميۋنحەندە وتكەن مامانداندىرىلعان سەمينارعا قاتىستىق. وندا قۇرىلىس الاڭدارىنداعى قازىرگى زامانعى لوگيستيكا ماسەلەلەرى تالقىلاندى. حالىقارالىق سۋ اسسوتسياتسياسىنىڭ ء(ىWA) ماسكەۋ كونفەرەنتسياسىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جانە اعىن سۋلاردى تازارتۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى قوزعالدى. اۆستريادا قازاقستاندىق ساراپشىلار زاۋىتتا بولا وتىرىپ سۋ قۇبىرلارى جەلىلەرىنە كولودەزسىز ورناتۋعا ارنالعان بىتەگىش ارماتۋرالار وندىرىسىمەن, ال گەرمانيادا قازىرگى زامانعى جولدارمەن جانە جول تەحنيكاسىمەن تانىستى.
وسى جىلدىڭ باسىندا “مەمساراپتاما” رمك مەن ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى “تيۋف سەرت” جانە “ينتەر سەرت” حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىقتارىنىڭ تيىسىنشە ساپا مەنەدجمەنتى جانە مەنەدجمەنت جۇيەسىن ينتەگراتسيالى ەنگىزۋ (يسم) سەرتيفيكاتتارىن الدى.
– ءسىز جاڭا قۇرىلىستى ىنتالاندىرۋ مەن جۇيەنىڭ مولدىرلىگى تۋرالى ايتىپ ءوتتىڭىز. بىراق “مەمساراپتاما” اتىنا دا ءدال وسىنداي سىندار ايتىلىپ جاتادى...
– ءبىز كەلىپ تۇسەتىن ەسكەرتپەلەرگە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ءوز جۇمىسىمىزدا ساراپشىلار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن مولدىرلىگىنە باسا نازار اۋدارىپ وتىرامىز. باس وفيستە ءبىز ءوزىمىزدىڭ سايت ارقىلى قاناتقاقتى رەجىمدە اشىق ەلەكتروندى حابارلاسۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل جۇيە ءبىزدىڭ بۇكىل اۋماقتىق بولىمشەلەرىمىزدە دە ەنگىزىلەتىن بولادى. وسى ارقىلى ينۆەستورلار مەن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرى, تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن جوبالاۋشىلار وزدەرىن قىزىقتىرعان جوبانىڭ مەملەكەتتىك ساراپتاۋدىڭ قاي ساتىسىندا تۇرعانىن, ساراپشىلاردىڭ قانداي ەسكەرتۋلەر جاساعانىن, تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قانداي قورىتىندى العاندىعىن ءبىلىپ وتىرۋلارىنا بولادى. كەز كەلگەن كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ءوز باعىنىشتىلارىنىڭ سوزىنە عانا يەك ارتىپ قويماي, ساراپتامادا جاتقان جوبانىڭ جاعدايى مەن ساراپشىلار ەسكەرتپەلەرىن ورىنداۋ جونىندەگى جۇمىس ۇدەرىستەرىن تەكسەرىپ وتىرۋلارىنا مۇمكىندىگى بار.
مەملەكەتتىك ساراپتاماعا دەگەن تالاپتار جىل وتكەن سايىن قاتايا تۇسۋدە. سوندىقتان ءبىز ولارعا سايكەس بولىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە جاڭا جۇمىس جاعدايلارىنا كۇنى بۇرىن دايىندالا دا ءبىلۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى.