ءتۇپ قازىقتى مىقتى ۇستايىق
دارىگەرلەرگە اۋرۋحانا مەن ەمحانا جۇمىسىندا جايباراقاتتىق جوق. اق جەلەڭ كيگەن ارىپتەستەرىم ءبىر ءسات قاراپ وتىرمايدى, تاڭەرتەڭ كەلگەننەن جۇمىس ۋاقىتى اياقتالعانعا دەيىن قاربالاستا. ءبىر جاقسىسى, مەنىڭ زامانداس دارىگەرلەرىمنىڭ قايسىسى بولسا دا وسى ماماندىقتى بالا كەزىنەن ارمانداپ, وعان جۇرەك قالاۋىمەن كەلگەن. الدىنان اۋىر ناۋقاس وتسە, جۇمىستان تىس كەزدە دە ونىڭ جاعدايىن ويلاپ, ءتۇنگى كەزەكشىگە حابارلاسىپ وتىرۋ ءار دارىگەرگە ۇيرەنشىكتى ادەت بولعان. مەديتسينا ۇنەمى دامۋ ءۇستىندەگى عىلىم بولعاندىقتان, وعان جىل سايىن جاڭالىق قوسىلىپ وتىرادى. سوندىقتان دارىگەر قانداۋىرىن ۇستاعان وتىز جىلدىڭ ىشىندە ناۋقاستى ەمدەۋ جۇمىسىمەن قاتار, كىتاپتان دا قول ۇزبەي, وقۋمەن كەلەمىز. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا رەفورما ءجۇرىپ جاتىر. ماتەريالدىق بازا دا نىعايعان, اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار بۇرىن تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن شەتەلدىك وتە سەزىمتال قۇرالدارمەن جابدىقتالۋدا. وسى ەڭبەكتىڭ بارلىعى دا ادامداردى ناۋقاسىنان ايىقتىرۋ ءۇشىن جاسالادى. الايدا, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ءناتيجەسى كورسەتكەندەي, ادام دەنساۋلىعىنىڭ ون پايىزى عانا مەديتسينالىق كومەككە, قالعانىنىڭ بارلىعى قورشاعان ورتاعا, ءوزىنىڭ كۇتىنۋىنە, سالاماتتى ءومىر سۇرۋىنە بايلانىستى. بۇعان بەلگىلى اۋرۋلاردىڭ تۇقىم قۋالاۋشىلىعىن دا قوسۋعا بولادى.
سالاماتتى ءومىر سالتىن ادامدار, ءبىزدىڭ الدىمىزعا اۋرۋىن مەڭدەتىپ كەلىپ جاتاتىن ناۋقاس جاندار قالاي تۇسىنەدى دەگەن ويعا قالامىن. پروفيلاكتيكا نەمەسە بەلگىلى ءبىر اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ كوبىنە ناۋقاندىق سيپاتى باسىم بولادى. ال سالاماتتى ءومىر سالتى ناۋقان ەمەس, بۇل ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ مادەنيەتى دەر ەدىم. مۇنىڭ نەگىزى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ سالت-ساناسىندا, ءداستۇرىندە, حالىقتىق پەداگوگيكاسىندا جاتىر. كوشپەندىلەر قىستاۋىن تاستاپ, جازدا جايلاۋعا شىعىپ وتىرعان. قازىرگىدەي وزەن-كولدەردىڭ جاعاسىنا مىنگەستىرىپ ءۇي سالماي, مالدىڭ قوتانىن كولدىڭ جاعاسىنان قاشىقتاۋ ۇستاعان. جىلقى مىنەز قازاق تازا سۋ ىشكەن, كەڭ ساحارانىڭ تازا اۋاسىن جۇتقان. ايران مەن قۇرت, شۇبات پەن قىمىز ءارى تاماعى, ءارى دارۋمەنى بولدى. راس, قازىرگىدەي مەديتسينانىڭ دامىماعان كەزىندە قازاق دالاسىندا بالا ءولىمى از بولعان جوق. بىراق تولارساقتان ساز كەشىپ, ءتۇن قاتىپ ءجۇرىپ ەلدى, جەردى قورعاعان باتىرلارىمىز تابيعي سۇرىپتاۋدان امان قالعان ۇلدار ەكەنىندە داۋ جوق.
قازىر قۇلاققا ەرسىلەۋ ەستىلسە دە, اتالارىمىزدىڭ سالتىنداعى بەسىك قۇدا, جاقسى جەردىڭ قىزىن الۋ دەگەن ۇعىمدار دا قازاق دالاسىنداعى سالاماتتى ءومىردىڭ ءبىر كورىنىسى ەدى. ويتكەنى, جەتى اتاسىنا دەيىن قىز الىسپاعان قازاق حالقى تۇقىم تازالىعىنا, بۇگىنگى مەديتسينا تىلىمەن ايتساق, گەنەتيكاعا ءۇلكەن ءمان بەردى. مۇنىڭ دالەلى تاريحتا جەتىپ جاتىر. اناسى جاعىنان دا, اتاسى جاعىنان دا ءىرى تۇقىمنان وربىگەن ۇرپاق اباي, شوقان, ىبىرايلار وسىنىڭ تاماشا مىسالى بولىپ تابىلادى. حالقىمىز ء“ۇيدىڭ جاقسى بولۋى – اعاشىنان, ۇلدىڭ جاقسى بولۋى – ناعاشىدان” دەپ بەكەر ايتپاعان. ءارينە, جاستار اراسىنداعى ماحاببات سەزىمىن جوققا شىعارمايمىن, دەگەنمەن كەڭەس وداعى كەزىندەگى ۇلتتىق ساياساتتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلمەۋى حالقىمىزدىڭ كوپتەگەن ءداستۇر-سالتىن جۇتاڭداندىرىپ عانا قويماي, ۇمىتتىردى. ونىڭ ورنىنا وزگەنىڭ جاقسىسىنا ەمەس, جامانىنا ەلىكتەپ-سولىقتادىق. بۇل اسىرەسە, حالقىمىزدىڭ ۇرپاعىن جالعاستىراتىن قىز بالا تاربيەسىنەن كورىندى. جاس كەزدە اشىق-شاشىق ءجۇرۋ, سۋىق تيگىزۋ سالدارىنان ايەلدەر اۋرۋى, ۇلتتىق تاربيەنىڭ بوساڭسۋىنان جاساندى تۇسىك كوبەيدى. مەديتسينا عىلىمىنىڭ وزىندە تابيعي ۇدەرىسكە, حالىقتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ادەتى مەن سالتىنا قارسى تۇرۋ كۇتكەن ناتيجە بەرمەدى. انا مەن بالانىڭ كۇتىمى جونىندەگى مەديتسينادا بەكىتىلگەن شارالار بۇگىندە تولىعىمەن تەرىسكە شىعارىلىپ وتىر. مىسالى, بۇرىن پەرزەنتحانادا بالا تۋعاننان كەيىن ونى مەدبيكەلەر كىندىگىن كەسە سالا الىپ كەتەتىن, شىرىلداپ جىلاپ جاتقان نارەستەنى ءۇش ساعات تولماي دارىگەرلەر ەمىزۋگە اناسىنا اكەلمەيتىن. ءبىرىنشى ۋىزىن بالاعا ەمىزبەي, ساۋىپ تاستاتاتىن. جاڭا تۋعان سابيگە قاجەتتىڭ بارلىعى الدىمەن ۋىزدا بولاتىنىنا مەديتسينا عىلىمىندا ءمان بەرىلمەدى. ال ءالجۋاز, سوعان قاراي ىسىندە دە, ويلاۋىندا دا قاتارىنان قالىس قالىپ جاتاتىن جانداردى اجەلەرىمىز “ۋىزىنا جارىماعان” دەيتىن. دالانىڭ داناگوي انالارى ۇلتتىڭ مىقتىلىعى ۇرپاق دەنساۋلىعىندا جاتقانىن بىلگەن! ال بۇگىندە ايەلدەر سىمباتىمىز بۇزىلادى دەپ, بالانى ەمشەكتەن ەرتە شىعارىپ جىبەرەتىن بولدى. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى دا تۇتاس ءالجۋاز, اۋرۋشاڭ ۇرپاقتىڭ وسۋىنە اكەلدى. ونىڭ ءۇستىنە وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا, سوعىستان كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدا دا “اعا حالىققا” ەلىكتەپ, اراققا ۇيىرلىك ەتەك الدى. ءتىپتى اراق ءىشىپ, ورتانىڭ شىرقىن بۇزاتىندارعا “قايتەسىڭ, ءىشىپ العان عوي” دەپ كەشىرىممەن قاراۋ تۇسىنىگى دە قالىپتاستى. ەرلەردى قويىپ, ايەلدەردىڭ اراققا سالىنۋى دا ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالدى. ونىڭ سوڭى ۇرپاق دەنساۋلىعىنا اسەر ەتپەي قويمايتىن ەدى. اراقتىڭ سالدارىنان ومىردەن ەرتە كەتىپ قالعان تالانتتى جاندار قانشاما. قىزىل ساياساتتىڭ قۇرساۋىندا رۋح بوستاندىعى بولماعان حالقىمىز ءسويتىپ, ءوزىنىڭ اتا داستۇرىمەن, سالتىمەن, تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بىرگە قالىپتاسقان سالاماتتى ءومىر سالتىن بوساڭسىتىپ الدى. قازىر, بايقاپ جۇرەمىن, توي-تومالاقتاردا ادامدار ءسپيرتتى ىشىمدىكتەردى شامادان تىس كوپ ىشپەيدى. بۇل قوعامداعى مادەنيەتتىڭ وسكەنى دەپ بىلەمىن. شۇكىرشىلىك ەتۋ كەرەك.
بۇگىنگى قوعامدا ادامدار ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلىپ كەلەدى. مىسالى, كەڭەس وداعى كەزىندە قانشا اۋىرساڭ دا, مەملەكەت ەڭبەكاقىڭدى تولەيتىن. سودان دا بولار, ادامدار اقشاسى ءجۇرىپ جاتقان سوڭ, “اۋىرۋعا” قورىقپايتىن. قازىر ولاي ەمەس, اۋىرىپ جۇمىستان قالساڭ, جاردەماقى بەلگىلى كۇندەرگە عانا تولەنەدى. ەڭبەكاقىسىنىڭ جايىن ويلاعان ادامدار جۇمىستان قالماۋعا تىرىسادى. بىراق سالاماتتى ءومىر سالتى مۇنىمەن قالىپتاسىپ كەتەدى دەۋ ەرتە بولار. “دەنساۋلىق – باستى بايلىق” ەكەنىن ءتۇيسىنۋى ءۇشىن الدىمەن ءار ادام وعان دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنگەنى ابزال. اراق ىشپەگەن, تەمەكى تارتپاعان, ەسىرتكى قولدانباعان, سپورتپەن, دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسقان, ۋاقتىلى, دۇرىس تاماقتانعان ادامنىڭ ءوزگەلەرگە قاراعاندا سيرەك اۋىراتىنى دارىگەرلەرگە بەسەنەدەن بەلگىلى جاي. قازاق دالاسىندا ءالى كۇنگە تامىرىنا بالتا شابىلماي كەلە جاتقان تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا قارسى جۇمىستار دا ءوزىنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن ءار ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە باسىمدىق بەرەدى. اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ وتكىزگەن ءبىر ماجىلىستە بولعانىم بار ەدى. سوندا تورەگەلدى اعامىز “تۋبەركۋلەزدى قازاقتىڭ ماڭدايىنا جازىپ قويعان با؟ وسى اۋرۋ وتىزعا تولماي ج ۇلىنىن ۇزگەن شوقانداي اسىلىمىز, سۇلتانماحمۇتتاي اقىنىمىز ايتا بەرسەك, ءتىپتى كوپ” دەپ قينالعان ەدى. الەۋمەتتىك اۋرۋ سانالاتىن تۋبەركۋلەز وشاقتارىنىڭ كوپشىلىگى ءالى دە قازاق اۋىلدارىندا. وسى جەردە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ كەشەندى جۇمىستاردى تالاپ ەتەتىنىن دە جوققا شىعارۋعا بولمايدى. اۋىلدىق جەرلەردە قازىر اۋىز سۋ ماسەلەسى وتكىر. الىس اۋىلداردا قىس ايلارىندا وتىن ماسەلەسى دە وتكىر تۇرادى, جۇمىسسىزدىق تۇرمىستى ءالسىرەتەدى. سونىمەن قاتار, وسى اۋرۋ باستالىسىمەن ونى اۋىزدىقتاپ تاستاۋعا ءبىزدىڭ مەنتاليتەتىمىزدىڭ ءوزى ءالى جىبەرمەيتىنىنە قىنجىلاسىڭ. اۋىل ادامدارى كوپشىلىك جينالعان جەرلەردە تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن كىسى تاباقتاس بولسا, ونىڭ كوڭىلىنە قاراپ ەشنارسە ايتپايدى. اۋىلداسىنىڭ اۋىرىپ جۇرگەنىن بىلسە دە, تاعى دا ونىڭ كوڭىلىنە قاراپ, “بارىپ ەمدەلسەيشى, جۇرتقا جۇعادى عوي” دەگەندى ەسكەرتە المايدى. دەگەنمەن, قازىر اۋىلداردا فەلدشەرلەر تۋبەركۋلەز انىقتالدى دەگەنشە, وعان قاراتىپ قويمايدى. تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس ديسپانسەرىندە ەمدەلىپ جاتقان قۇداسىنىڭ, قۇداعيىنىڭ نەمەسە جورا-جولداسىنىڭ كوڭىلىن سۇراپ, جاعدايىن بىلمەسەك, بارماساق ۇيات بولادى دەپ, ناۋقاستىڭ تاعى كوڭىلىن جىقپايدى. ال وسى اۋرۋعا شالدىققانىن بىلگەندەر ونى باسقالاردان جاسىرادى. قازاكەم “اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى” دەپ ەسكەرتكەن ەدى عوي. جاسىرعاندىقتان بۇكىل وتباسىنا جۇعىپ, بالاسىنا دەيىن قۇرت اۋرۋىنان كەتكەن وتباسىلارىن بىلەمىن. بۇل – قاسىرەت.
ەكىنشىدەن, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان ەل بولۋىمىزعا ءار وتباسىنان, ءار ادامنىڭ وزىنەن باستاۋ الاتىن تاربيە جاعى دا اقساپ جاتادى. كوك قۇراقتاي ەندى جەتىلىپ, جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاسوسپىرىمدەر تەمەكى شەگەدى. ولار ونى ءۇيدە اكەسىنەن, ءتىپتى اناسىنان كورىپ وسەدى. ناعىز وردا بۇزار جاسىندا ولاردىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرەدى. ءتىپتى مەنىڭ كەيبىر ارىپتەستەرىمنىڭ ءوزى زيان ەكەنىن بىلە تۇرا, تەمەكى شەگەدى. بۇل دا تاربيەدەن باستالعان جامان ادەت ەكەنىن جاسىرىپ كەرەگى جوق.
سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ, ونى ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى قوعامدا ءالى دە شىنايىلىقپەن جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. ءتىپتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وزىندە وعان ءالى دە ءاتۇستى قارايتىن تۇستار بار. مىسالى, دارىگەرلەر ايىنا ءتورت ساعات ءوزى ەمدەيتىن اۋرۋلارعا قارسى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار ءجونىندە ادامدار اراسىنا بارىپ, اڭگىمە وتكىزۋى قاعاز جۇزىندە جازىلعانىمەن, سونى اتقارۋعا ۋاقىت تابىلا بەرمەيدى. ويتكەنى, قازىر مامان جەتىسپەيتىندىكتەن, اۋرۋحانادا دا, ەمحانالاردا دا دارىگەرگە جۇكتەلگەن جۇمىس تىم كوپ. ءبىزدىڭ قوستاناي وبلىستىق وفتالمولوگيالىق اۋرۋحاناسىنا ون جىلدان بەرى جاس ماماندار كەلگەن جوق. ال اۋىلدى جەرلەردىڭ كوپشىلىگىندە كوز دارىگەرى ءتىپتى جوق.
قازىر مەديتسينا ماماندارىن دايىندايتىن وقۋ ورىندارىنا مەملەكەتتىك گرانتتار كوپتەپ ءبولىنىپ جاتىر. ۇكىمەتىمىز مۇنى دۇرىس ويلاستىرىپ وتىر. بىراق ءبىزدىڭ مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەرىمىز دارىگەر ماماندىعىن تەگىن ءبىلىم الىپ قالايىن دەگەن نيەتتەن ەمەس, جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداسا ەكەن. بۇل ۇلكەن ماسەلە. ماماندىعىن جاقسى كورگەن دارىگەر ءومىر بويى شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەيدى, حالقىنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارۋىنا, ۇلتىنىڭ, ۇرپاقتىڭ مىقتى بولۋىنا قىزمەت ەتەدى. ءبىر جاقسىسى, قازىر ەلىمىزدە مەديتسينا دامىپ كەلەدى, جاڭا ەمدەۋ تەحنولوگيالارى, ءادىستەمەلەر ەنگىزىلۋدە, جاڭالىقتار كوپ. سوعان سايكەس, ەمدەۋ ورىندارى بۇرىن ەستىپ-بىلمەگەن قۇرالدارمەن جابدىقتالۋدا. جاس دارىگەرلەر تەك ءىزدەنىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرە تۇسسە ماقساتقا دا جەتەدى. وسىدان جيىرما-جيىرما بەس جىلداي بۇرىن امانگەلدى اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا قىزمەت ىستەگەن كەزىمدە مەديتسينا قۇرالدارى جەتىسپەيتىن ەدى. گينەكولوگيادا قولدانىلاتىن كولپوسكوپتى اۋىلداعى اۆتوبازانىڭ سلەسارىنە اپارىپ, كەرى دانەكەرلەتىپ الىپ, كوز قارايتىن ميكروسكوپ ەتىپ پايدالانعانىما قازىر كۇلكىم كەلەدى. بىراق بۇل جاس دارىگەردىڭ مەديتسينالىق كىتاپتاردى وقىپ, شارق ۇرعان ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسى ەدى. حالقىمىزدىڭ قانىندا بار نامىس بولاشاق جاس دارىگەرلەرىمىزدەن تابىلسا ەكەن دەيمىن. ولاردىڭ تاراپىنان وزگە جۇرتتار ەنگىزىپ جاتقان جاڭالىقتاردى, الەمدىك مەديتسينانىڭ جەتىستىكتەرىن ءبىز دە يگەرەمىز دەگەن قۇلشىنىس بولسا, قازاقستان مەديتسيناسى دا قارىشتاپ داميتىن ۋاقىت الىس بولمايدى.
ءوزىم كوز دارىگەرى بولعاندىقتان, سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ وسى سالاعا دا قاتىسىنىڭ ۇلكەن ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. وفتالمولوگيا سالاسىنداعى ەمدەلەتىن اۋرۋلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى انىقتاي كەلگەندە, ايەلدەردىڭ اياعى اۋىر كەزدە دۇرىس كۇتىنبەيتىندىگىنەن باستاۋ الىپ جاتادى. مۇنىڭ ءوزى سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ پروبلەماسى ەمەس پە؟ جاس كۇنىمدە ءبىر كىتاپتان جىگىتتىڭ جەتى باقىتى تۋرالى دانالىق ءسوز وقىعانىم بار ەدى. سوندا اتا-انادان كەمتار بولىپ تۋماعان جانە جانى تازا جىگىت باقىتتى دەگەن ءسوز عۇمىر بويى جادىمدا جاتتالىپ كەلەدى. ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ءار ادام كۇندە تاڭەرتەڭ كۇننىڭ شاپاعىن كورۋدى, اسپاننان جاۋعان نۇردى سەزىنۋدى, تۋعان جەردىڭ اۋاسىن جۇتۋدى, ەڭ باستىسى بابالار مۇرا ەتكەن وتانىڭا پايداڭدى تيگىزۋدى باقىتتىڭ باسى دەپ تۇسىنسەك ەكەن. ال ەلدىڭ بولاشاعى – جانى دا, ءتانى دە ساۋ كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن سالاماتتى ءومىر سالتى تۋرالى, ءتۇپ قازىعىڭدى بوساتپاۋ تۋرالى ويلانۋعا ءار اعايىن مىندەتتى.
سەرىك جۇماباەۆ, قوستاناي وبلىستىق كوز اۋرۋلارى اۋرۋحاناسىنىڭ دارىگەرى, رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى.
قوستاناي.
* * *
ەكى تامشى التى جاسقا دەيىنگى بالانى سال اۋرۋىنان ساقتايدى
ەلىمىزدە 6 جاسقا دەيىنگى بالالارعا پوليوميەليتكە قارسى ۆاكتسينا سالۋ باستالدى. وسىعان وراي اتىراۋ وبلىسىنا ارنايى كەلگەن مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى-باس سانيتارلىق دارىگەر كەڭەس وسپانوۆ ءدارىگەرلەردىڭ ازىرلىك جۇمىسىن تەكسەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇقپالى دەرت الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىن, اتاپ ايتقاندا, ءۇندىستان, اۋعانستان, پاكىستان جانە نيگەريادا ەتەك الىپ وتىر. ال ورتا ازيا ەلدەرى اراسىندا بيىل ءتاجىكستاندا اتالعان اۋرۋدىڭ 564 جەدەل جانە ءجاي وشاعى تىركەلىپ, سىرقاتتانعانداردىڭ 19-ىن اجال اۋزىنان اراشالاۋ مۇمكىن بولماپتى. بۇل اۋرۋ رەسەيدە دە بايقالعان. كورشىلەس ەلدەردەگى جۇقپالى دەرتتىڭ قازاقستانعا, اسىرەسە, شەكارالاس وبلىستاردىڭ ءبىرى – اتىراۋعا تارالۋ قاۋپىن جوققا شىعارماعانمەن, ازىرگە مۇنداي سىرقات تىركەلە قويعان جوق.
– قازاقستان بالالارىنىڭ 98 پايىزى مەزگىلىندە وسى دەرتكە قارسى ۆاكتسينا الىپ كەلەدى. بۇل – قازاقستان جۇرتشىلىعىن قاۋىپتى ىندەتتەن ساقتاپ وتىر. ەلىمىزدە پوليوميەليتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قولعا الىنۋدا. بيىل ەل بيۋدجەتىنەن 64 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, بەلگيا ەلىنەن ساپالىق دەڭگەيى وتە جوعارى ۆاكتسينا ساتىپ الىندى. قازىر بارلىق وبلىستارعا تاراتىلعان ۆاكتسينا ءبىر اپتا ىشىندە 1 ميلليون 800 مىڭ بالاعا سالىنادى. بۇل – وتە ماڭىزدى. سەبەبى, 6 جاسقا دەيىنگى ءار بالانىڭ اۋزىنا ەكى تامشىدان تامىزىلاتىن ۆاكتسينا ونى سال اۋرۋىنا شالدىعۋدان قورعايدى, – دەدى باس سانيتارلىق دارىگەر كەڭەس وسپانوۆ.
وسى اپتادا وزگە وڭىرلەر سەكىلدى اتىراۋدا 67 000 بالاعا 2 تامشىدان ۆاكتسينا تامىزىلادى. ءبىر قاراعاندا, 2 تامشىدا تۇرعان نە بار دەيتىندەر تابىلۋى مۇمكىن. بىراق وسى ەكى-اق تامشىنىڭ ءار بالانىڭ كەلەشەگى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ءدارىگەرلەر جۇرتشىلىققا ەندى ءتۇسىندىرىپ جاتىر. ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى دا sms حابارلامالار جىبەردى. قالاي دەگەندە, مۇنىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىراتىن, دەنى ساۋ ۇرپاق وسىرۋگە باعىتتالعان يگى شارا ەكەندىگىندە داۋ جوق.
جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.