شاحما اعانى ەس بىلگەننەن بەرى بىلەدى ەكەنمىن. سەبەبى, اكە-شەشەم ول كىسىنىڭ زەرەندىدەگى قايىن جۇرتىمەن سىيلاس, دوس-جار قاتىناستا بولدى. اراسى جاقىن اۋدان ورتالىعىنا ات ءىزى ءجيى تۇسەدى. سوندايدا شاكەڭنىڭ ناعاشىلاتىپ جۇرگەن, ماعان تەتەلەس ۇلكەن ۇلى ەركىنمەن تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ وتكىزەتىن كۇندەرىمىز دە از بولمايتىن. كەيىنىرەك, ورتا مەكتەپتى ورىسشا بىتىرگەن وسى ەركىندى شاحما اعا ەرتىپ اكەلىپ, زەرەندىنىڭ اۋداندىق گازەتىنە تىلشىلىك قىزمەتكە ەنگىزگەنى دە كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. التى ايلىعىندا اۋزىنا الىپ ناعاشى اتاسى ابىز سابەڭ – كادىمگى ءسابيت مۇقانوۆ تۇكىرگەن ەركىن جۋرناليستىك جۇمىسقا كوپ ۇزاماي توسەلىپ سالا بەرگەن. بىراق سوعان قاراماستان بولاشاقتا ونىڭ پەشەنەسىنە جۋرناليست ەمەس, زاڭگەر بولۋ جازىلىپتى.
شاحما اعا سول كەزدە قوشقارباي اۋىلىنداعى سەگىز جىلدىق مەكتەپتىڭ ديرەكتورى. اۋدان باسىنا ءجيى كەلىپ, رەداكتسياعا سوعىپ تۇرادى. ارقاشان جيناقى, سىمداي تارتىلىپ, سىرباز سىنىن بۇزباي جۇرەدى. قاشان كورسەڭىز دە سابىرلى سابات قالپىنان اينىمايدى. سالەمدەسكەندە بىرەر اۋىز ءتىل قاتىناسقانىمىز بولماسا, ارتىق-اۋىس, بەيساۋات سوزگە ساراڭ. وزىنە قۇيىپ قويعانداي جاراساتىن, تۋمىسىنان دارىعان كەربەزدىگى مەن پاڭدىعى دا بار سياقتى. سويتكەنمەن دە تارتىمدى. ادامدى سىرتقا تەپپەيتىن, كەۋدەدەن يتەرمەيتىن, ىزەتتىلىكپەن جىلىۇشىراپ تۇراتىن ناق وسىنداي بايىپتى بايسالدىلىق ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە بەرمەيتىنى دە راس.
كەلە-كەلە سابىر شاحما اعانىڭ ادامي باستى قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اڭداعانمىن. سەكسەن ءۇشىنشى جىلدىڭ سارى كۇزىنە تامان عوي دەيمىن, ەركىن ۇيلەندى. قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ كەلىپ, كوكشەتاۋدىڭ قالالىق سوتىندا جۇمىسقا جاستىق جىگەرىن اياماي سالىپ, قازانداي ساقىلداپ قايناپ جۇرگەن كەزى. مەنىڭ ول ۋاقتا از-مۇز اسابالىعىم بار-تىن, تويىنا شاقىرىپ تۇرىپ, ءارى سونى باسقارىپ بەرەسىڭ دەپ سالماق سالعان. سونىمەن, كوكشەتاۋدان شىققان جەڭىل ماشينەلەر كەرۋەنى شەرۋلەتىپ كەڭوتكەلدى بەتكە الىپ, شاڭ سوقتىرتىپ كەلە جاتقانبىز. قوشقاربايدىڭ تاۋى مەن اۋىلى سول قاناتىمىزدان شىعىپ, سالدەن سوڭ سوڭىمىزدا قالدى. انە-مىنە دەگەنشە تويلى اۋىل كەڭوتكەلدىڭ دە توبەسى كورىنگەن. وسى ساتتەردە كەنەت اۋىلدىڭ ورتا تۇسىنان اسپانعا بۋداقتاپ كوتەرىلگەن, جالىن ارالاس قويۋ ءتۇتىن كوزگە شالىندى. ءورت. ءبىر ءۇي ورتتەنىپ جاتىر! جۇرەگىمىز سۋ ەتە ءتۇستى. ويپىرماي, كەلە جاتقان ءۇيىمىز بولماسا يگى ەدى! جاستار مەن قۇدالاردى اۋىل سىرتىندا قالدىرىپ, باسقامىز ىلگەرى وزعانبىز. “جامان ايتپاي جاقسى جوق” دەگەندەي, كۇدىگىمىز راسقا شىقتى. ورتەنىپ جاتقان شاحما اعانىڭ قورا-قوپسىسى مەن جاز بويى بالالارىمەن ارقا ەتى ارشا, بورباي ەتى بورشا بولىپ شاپقان ءشوبىنىڭ ماياسى ەكەن. ءورت ەندى بوي بەرمەي ءۇيدى شاپسا, سۇمدىق سوندا بولماق. بەت قاراتپاي شالقي ۇيىتقىعان قىزىل جالىن ءۇيدى دە شارپي جازداپ, ايتەۋىر ۇيىمشىل اۋىلدىڭ كارى-جاسى تۇگەل جۇمىلىسىپ, سۋدى تولاسسىز شەلەكتەپ قۇيعاننىڭ ارقاسىندا ءورتتىڭ ارى قاراي ورشۋىنە جول بەرمەي اۋىزدىقتالدى. قورا-قوپسى مەن پىشەن البارى ۇيدەن الىسىراق سالىنعان جاڭاشىل جيناقىلىق تا ورداسىن وتتان ساقتاپ قالۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. بىراق سول جولى ءدال توي الدىندا شىققان ءورت ءبىر مايا ءشوپ پەن قورا-قوپسىنى تۇك قالدىرماي جالماپ كەتتى.
توي ۇستىندەگى ساپىرىلىستا سالقىن سانا, مۇزداي سابىرىن جوعالتپاعان جالعىز جان بولسا, ول شاحما اعانىڭ ءوزى بولاتىن. قىزىق-قۋانىشقا قاربالاس كەلگەن قىرسىققا قايىسپادى, باسقا تۇسكەن اۋىرتپالىق سىنىن مىڭق ەتپەستەن نار مىنەزبەن كوتەرىپ الدى. ويبوي دا, بويباي دا بولمادى, تويدىڭ شىرقى بۇزىلمادى. ۇلى ۇيلەنىپ جاتقاندا ءۇي ورمانى ورتەنگەن قيىن ساتتە وسىنشالىقتى اقىلمان ۇستامدىلىق تانىتۋ ەردىڭ ەرىنىڭ عانا قولىنان كەلەر ەرەندىك ەدى. سول جاعداي شاكەڭنىڭ ءالى ەسىندە بولار. سودان بەرى قانشاما جىلدار وتسە دە اعانىڭ وسى ءبىر نار مىنەزىن داتكە بەرىك سابىر ساقتاۋدىڭ ۇلگىسىندەي كورىپ, مەن دە ۇمىتپاي ءجۇرمىن.
كەيىن زەردەلەسەم, قۇيما قورعاسىنداي بۇل سابىر-ءتوزىم, ۇستامدىلىق ونەگەسى ونىڭ بۇكىل ومىرىمەن وزەكتەسە ورىلگەن ەكەن-اۋ. كوز الدىمىزعا وتكەن عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىنداعى قىرعىن سوعىس كەزەڭىن كەلتىرەيىكشى. سوندا عالامات تاۋقىمەت كوپپەن بىرگە وسى شاحما سياقتى ون ەكى-ون ءۇش جاستاعى بالالاردىڭ دا باسىنا ءتۇستى. مۇقاعالي ايتقانداي, سول ءبىر اۋىر جىلدار شىنىندا دا سول بالالاردان ءبىر-ءبىر باتىر جاساعانى راس.
كوزگە ەلەستەتەر بولساق, الىستا قالعان سوناۋ جىلداردىڭ سۋرەتى ايانىشتى, سۇرى جامان, سۇرگىنى قاتتى. اكەسى بايمىرزا سوعىسقا اتتاندى. شيەتتەي التى بالا كولحوزدا ساۋىنشى بولىپ ىستەيتىن, شەشەلەرى ءمادينانىڭ قولىنا قاراپ قالدى. بۋىنى قاتىپ, بۇعاناسى بەكىمەسە دە اعاسى تاشكەنمەن بىرگە شاحما دا كولحوز جۇمىسىنا جەگىلەدى. ءۇيدىڭ شارۋاسى جانە موينىندا. اناسى قىستىڭ كوزى قىراۋدا ات شانامەن قيىرداعى قورعان قالاسىندا اسكەري دايىندىقتان ءوتىپ جۇرگەن اكەمەن كورىسىپ قالۋعا جول ءجۇرىپ كەتەدى. بۇل دا ءبىر ۋايىم بولدى. ءتۇن بالاسىندا كىشكەنتاي ىنىلەرى جانايدار مەن جامبىلدىڭ شەشەلەرىن ىزدەپ جىلاعانى جانعا باتادى. اردى ويلاعان, وتان ءۇشىن قان توككەن ەردى ويلاعان سول كەزدەگى قايران انالار!.. ازاماتىن اقىرعى كورۋى سول ەكەن. ودان سوڭ وتباسىنىڭ توبەسىنە قايعىنىڭ قارا بۇلتى ۇيىرىلە بەردى. بويجەتىپ قالعان اپكەسى بالعانىمنىڭ اۋرۋى اسقىنىپ, اقىرى قايتىس بولدى. سۋىق ءوتىپ اۋىرعان, تۇڭعىشىنىڭ قايعىسى جانىن جارالاپ قۇر سۇلدەرى قالعان شەشە توسەك تارتىپ جاتىپ قالادى. 13-تەگى شاحما مەكتەپتەن كەلە سالا ءۇي شارۋاسىنا كىرىسەدى, نان يلەيدى, تاماق پىسىرەدى. ودان شەشەسىنىڭ شايىن قايناتىپ, سۋسىنىن ازىرلەپ بەرەدى. بىردەن جاڭا اسقان قارىنداسى بالكۇمىستى ۋاتادى. كەشكە ۇشىپ جىعىلادى.
اينالدىرعان اۋرۋ اناسىن دا الىپ تىنادى. اعاسى تاشكەندى اسكەرگە الىپ كەتەدى. ەندى بار تاۋقىمەت شاحمانىڭ باسىنا تۇسەدى. شەشە قايتقاننان كەيىن كىشكەنتاي بالكۇمىس تە ايىقپاس دەرتكە شالدىعادى. قاسىنان ەكى ەلى قالماي, تۇندە قوينىندا جاتىپ, قاتىگەز ومىردە انا ورنىنا انا بولعان اعاسىنىڭ موينىن تاڭ اتقانشا تاس قىلىپ قۇشاقتاپ شىعادى. ءسويتىپ ول دا انا قۇشاعىن كورمەستەن كوز جۇمدى. اكە الىستا, شەشە جوق. 1944 جىلى ءبىرىنشى كلاسقا بارعان ءىنىسى جانايداردى, قازاقتىڭ بولاشاق بەلگىلى جازۋشى-ءجۋرناليسىن پارتاعا ءوزى اپارىپ وتىرعىزادى. شاحما بۇل كەزدە جەتىنشى كلاستى ءبىتىرىپ, كولحوزدا كادىمگىدەي جۇمىس ىستەيدى.
ول كەزدىڭ جۇمىسى سول, كوكتەم شىعا جەر جىرتىپ, ەگىن سالادى. تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى سوقانىڭ سوڭىندا. وگىز جەتەكتەيدى, وگىز بولماسا سيىر جەگەدى. تۇقىم سەپكەن كەزدە بيداي قۋىرىپ جەپ, قاۋجاڭداپ ءبىر تويىپ قالادى. مۇندايدا ۇيدەگى وزىنە جاۋتاڭداعان كىشكەنتاي ىنىلەرىن دە ەستەن شىعارمايدى. ويتكەنى, جاسى 14-تە بولسا دا, ولاردىڭ اكەسى دە, شەشەسى دە ءوزى. بريگاديرلەردەن تاياق تا جەي ءجۇرىپ, كۇزگە دەيىن تالشىق قىلاتىن ازىق جيناپ الادى. ءشوپ ۋاقىتىندا بار تاماقتارى ايران مەن ىرىمشىك, قۇرت. جۇمىستان سوڭ جۇرت شوشالادا كەنجەعالي دەگەن قارت ادام جاتقا ايتاتىن ءبىرجان-سارا ايتىسىن, ەرتەگىلەردى ەرمەك قىلادى. تىڭداپ جاتىپ, قيالعا باتىپ ۇيىقتاپ كەتەدى. كۇزگە سالىم ەگىندى ورعان كەزدە تاعى ءبىر قارىق بولىپ قالادى. ودان قالدى, قىس بويى 70-80 شاقىرىم جەردەگى كوكشەتاۋعا پار وگىزبەن كىرە تارتادى. اياعىندا اكەسىنىڭ كيىز بايپاقتى ەتىگى, ۇستىندە – شەشەسى مارقۇمنىڭ تىگىپ بەرىپ كەتكەن كۇپىسى, باسىندا تۇلكى قۇلاقشىن. ءبىر جەتى ءجۇرىپ كەلەدى. قاقاعان ايازداردا قۇلاقتارىن ۇسىك شالىپ, بەت-اۋىزدارى دومبىعىپ قاپ-قارا بولىپ كەتەدى. بوراندا قالىپ سۋىق وتكەننەن ەس-ءتۇسسىز جىعىلىپ اۋىرعان كەزدەرى دە بولدى. ءبۇتىن ءبىر اۋلەتتىڭ اماناتىن ارقالاعان قازاقتىڭ قارشاداي بالاسى سول قيىندىقتاردىڭ بارىنە شىدادى. بويىنان سولاردى جەڭەتىن ءتوزىم, قايرات تابا ءبىلدى. ءبىر جولى تۋعان اۋىلى قاراوتكەل ماڭايىنداعى قالىڭ جىنىس ورماننىڭ ىشىنە وتىنعا بارعان سەگىز جاسار ءىنىسى جانايدار ەكەۋىن قاسقىر قاماعاندا الدىرتپاعان بەرىك قامالى بولعان قايسارلىق, سابىرى ءومىر ورلەرىندە دە العا سۇيرەگەن قاناتىنا اينالدى. ءيا, ولاي بولسا, جوعارىدا ايتقان ءورت ۇستىندە دە تياناعىنان تايماعان ورەلى مىنەز شاكەڭنىڭ بويىندا حالقىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىر جىلدارمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن بالالىق شاعىندا قالىپتاسىپ ەدى دەسەك, دۇرىسى دا سول بولار.
قۇداي بەرىپ, اكەسى بايمىرزا سوعىستان امان-ساۋ ورالعان سوڭ ارقاسى كەڭىپ, وقۋىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك العان. قايدا بارسا دا قاسىنان قالدىرماي, وزىمەن بىرگە جەتەلەي ءجۇرىپ قامكوڭىل ءىنىسى جانايداردى دا وقىتقان. ءسويتىپ, شاحما كوكشەتاۋ قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا تۇسەدى. ونى ءبىتىرىپ شىققان سوڭ زەرەندى وڭىرىندەگى مولاق, قاراوتكەل, ۇلگىلى, قوشقارباي, كەڭوتكەل اۋىلدارىنداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتەردە ۇستازدىق ەتەدى. كەڭوتكەلدە بولاشاق جارى كۇلزيرامەن كەزدەسەدى. اراسىندا اسكەري بورىشىن دا وتەپ قايتادى. تەمىرقازىق نىسانادان اينىماي, ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىرا ءجۇرىپ, سىرتتاي وقىپ, قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ شىعادى. سول العاشقى تىرناقالدى جىلداردان باستاپ 1998 جىلى الپىس سەگىز جاسىندا زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن شاحما بايمىرزا ۇلى 50 جىل بويى تابان اۋدارماستان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەردى, سونىڭ ىشىندە ۇزدىكسىز 35 جىل مەكتەپ ديرەكتورى بولدى. بۇل جايدىڭ دا سالاماتتى سابىر يەسىندە عانا بولاتىن سيرەك تۇراقتىلىقتى پاش ەتىپ تۇرعانى انىق.
ادامدىق ايناسىنىڭ قالتقىسىز كورسەتەر اقيقاتى سول, بۇگىندە سەكسەننىڭ بيىگىنە شالدىقپاي جەتكەن شاحما اعا ارتتاعى بەل-بەلەستەرىنە كوز تاستاي وتىرىپ, ماعىنالى ءومىر كەشتىم دەپ ەش كۇمانسىز ايتا الادى. اتقارعان قىزمەت سالاسىنا كەلەر بولساق, ەڭ ىزگىلىكتى مۇعالىم ماماندىعى ءومىرىنىڭ مانىنە اينالدى, سونىڭ قىزىعىن دا, قيىندىعىن دا بىردەي كەشتى. ەڭ باستىسى, اباي اتاسى ايتقانداي, ۇستازدىق ەتۋدەن, بالالارعا بىلگەنىن ۇيرەتۋدەن جالىقپادى. نازار اۋدارساق, بۇل قاسيەت تە سابىردىڭ ءبىر تارماعى بولسا كەرەك. جالىقپاعان ۇستاز وسىناۋ جىلداردا مىڭداعان شاكىرتتەردى تاربيەلەپ, ومىرگە قانات قاقتىردى. سوندا ولارعا شاحما ۇستازدىڭ سايلاپ بەرگەن قاناتى ءاردايىم قازاق ءتىلى بولىپ وتىردى. وسى ورايدا “جوعارى ساناتتى ۇستاز” دا اتاندى, “حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىك قىزمەتكەرى” اتاعىن دا ەنشىلەدى. ءوزى شيرەك عاسىر باسقارعان كەڭوتكەل اۋىلىنداعى ءبىلىم ۇياسى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ جونىنەن اۋدان, وبلىس كولەمىندە ۇلگى-تىرەك مەكتەبىنە اينالسا, بۇل دا ەرەسەن ەڭبەكسۇيگىشتىكتىڭ بەلگىسى دەر ەدىك.
شاكەڭنىڭ ەسىمىزدە قالعان تاعى ءبىر يگى ءىسى, 1982 جىلى ورال قالاسىندا وتكەن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى وزات مۇعالىمدەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەسىنە قاتىسىپ كەلگەسىن, سول ساپاردا كوڭىلگە تۇيگەندەرىن “كوكشەتاۋ پراۆداسى” گازەتىنە ماقالا ەتىپ جازىپ, وبلىس ورتالىعىندا ادەبيەت جانە ونەر مۇراجايىن اشۋ جونىندە ۇسىنىس-تىلەگى, ويعا العان ماقساتى جۇزەگە اسىپ, كوكشەتاۋ قالاسىندا سول كەزدە سونداي مۇراجاي اشىلعاندىعىنىڭ كۋاسى بولىپ ەدىك. وسىنداي جاڭاشىلدىعىنىڭ ارقاسىندا شاكەڭ باسقاراتىن جاڭاعى كەڭوتكەل مەكتەبىندە التى جاستان باستاپ وقىتاتىن تاجىريبە سىنىبى اشىلعانىن دا كوزىمىز كورگەن. وسى تاجىريبەنى ىزدەپ رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن مۇعالىمدەر كەڭوتكەلگە كەلدى. شاكەڭنىڭ ارقاسىندا كەڭوتكەل اۋىلى, كەڭوتكەل مەكتەبىنىڭ جاقسى اتى بۇكىل قازاقستانعا جايىلدى. مۇنداي جاقسى ىستەر جىلدان-جىلعا جالعاسىن تاۋىپ, 1988 جىلى شاحما بايمىرزا ۇلى باسقاراتىن ءبىلىم ورداسىندا تۇڭعىش رەت قازاق ءتىلى مەن ادە-بيەتىنىڭ رەسپۋبليكالىق وليمپياداسى بولىپ وتكەنىن دە بىلەمىز. مەكتەپتىڭ مەرەيى وسىلاي ۇستەم ەتىلدى, ديرەكتور بەدەلى وسىلاي بيىكتەدى.
الدىنان وقىعان شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرسىپىراسى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولدى. شاحما ۇستاز بالالاردىڭ انا تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, قۇشتارلىعىن وياتا ءبىلۋ شەبەرلىگىمەن تانىلدى. كەڭەستىك توقىراۋ جىلدارىندا ءار ۋاقىت قازاق مەكتەبىن قىزعىشتاي قورعاۋشىلاردىڭ قاتارىنان تابىلىپ وتىردى. قازاق مەكتەبىنىڭ جوعىن جوقتادى, مۇڭىن مۇڭدادى, ونىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن بەدەلىن كوتەرۋگە ايتا قالارلىقتاي ەڭبەك ءسىڭىردى. ودان قالا بەردى, جۇرتتى جەكە ۇلگىسىمەن دە ءتانتى ەتىپ, ەركىننەن كەيىنگى التى بالاسىن بىردەي قازاق مەكتەبىندە وقىتىپ, الدىڭعى قاتارلى ازاماتتار ەتىپ شىعارۋى دا ءاربىر سانالى قازاق اتا-اناسى ءۇشىن ۇيرەنە جۇرەرلىك عيبرات. سونىمەن بىرگە ءوز ونەگەسىمەن مۇعالىمدەردى دە باۋراپ, ۇستازداردىڭ ۇستازى بولا ءبىلۋ باقىتى دا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەس ەنشى دەسەك, سوندايلىق سيرەك ابىرويعا بولەنگەن دە ءبىزدىڭ شاحما اعامىز بولاتىن. وسىنىڭ ايعاعىنداي, ول كىسىنىڭ اۋدان مەن وبلىس كولەمىندە قاتارىنان بىرنەشە رەت “جىل ديرەكتورى” اتانعانى دا, جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋدەگى ۇزاق جىلدارعى ەرەن ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, ۇلى ۇستاز ىبىراي التىنسارين اتىنداعى مەدالمەن ماراپاتتالعانى دا ەسىمىزدە.
ادام ەڭبەگىنىڭ ءبىر عانا شىنايى ولشەمى ماراپات بولسا, اعانىڭ عۇمىربايانىندا مۇرنىنان مارجانداي ءتىزىپ ماقتانىش ەتەرلىك ونداي ءسۇيىنىشتى جايتتەر جەتەرلىك. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى زەينەتتى جاسىندا دا العاشقىلاردىڭ قاتارىندا زەرەندى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن الىپ, زەرەندىنىڭ تاستى جارىپ قاسقايعان نار قاراعايىنداي ەڭسەلەنگەنىنە قۋانعانبىز. ال ەل ەگەمەندىگىنىڭ ون جىلدىعىندا ء“بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى” مەدالىن ەڭ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كەۋدەسىنە قاداعانىنا مەرەيلەنگەنبىز. زەرەندى كەنتىنىڭ مالىك عابدۋللين اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىندە شاحما اعانىڭ ون شاكىرتى ساباق بەرەدى. باسقا مەكتەپتەردە جۇرگەندەرىن ساناماي-اق قويايىق. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇستازدىق ەتۋشىلەردى, ءتىل-ادەبيەتتەن عىلىم جولىنا تۇسكەندەردى ايتىپ ۋاقىت كەتىرمەيىك. ال كەنجە ۇلى ءارى شاكىرتى ساكەن اكەسى شيرەك عاسىر باسشىلىق جاساعان كەڭوتكەل مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ءبىراز جىلدان بەرى ابىرويمەن اتقارىپ, ارداقتى اكەنىڭ ورنىن باسىپ, كەنجە ۇلدىڭ پەشەنەسىنە جازىلار شاڭىراق يەسى رەتىندە اكە ەستافەتاسىن الداعى جارقىن بولاشاققا ساتىمەن جالعاستىرىپ جاتسا, بۇل دا ءبىر ءسۇيىنىش.
ءومىر ماعىناسى, ادامنىڭ جان دۇنيەسىنىڭ توسىن كوزگە وڭايلىقپەن شالىنا بەرمەس سىرلى سيپاتتارى ءبىر عانا جۇمىس بابىندا تانىلمايتىنى ايان. مىنەزگە باي شاكەڭ قازىردە رۋحاني تۇرعىدان دا كوپتى كورگەن, توقىعانى كەنەن قازىنا قارتقا اينالعان. اعا جانىنىڭ تۇڭعيىعىندا تۇنىپ جاتقان سىر دا كوپ. ايتالىق, ارىدەن سالساڭ ءاز تاۋكە زامانىنداعى قالاق باتىردىڭ ۇرپاعى, بەرىدەن سالساق, ارداگەر اقان سەرى انگە قوسىپ ءۇش جۇزگە ءمالىم ەتكەن اتاقتى بالقاديشانىڭ تۋعان جيەنى ەكەنىن كىم ءبىلىپتى. بالقاديشا جايىندا دا ءالى دە بولسا اسىلدى جاسىقتان ايىرىپ قالام تارتامىن دەۋشىلەرگە اقيقات اڭگىمە, ناقتى دەرەك ايتاتىن كونە كوزدەردىڭ سوڭعى تۇياعى دا وسى شاحما اعا ەكەنىن ەل قاپەرىنە سالىپ قويعان ارتىق بولماس.
تەكتىلىككە جاناسۋىن ارى قاراي ەجىكتەپ تاراتار بولساق, ءسابيت مۇقانوۆتاي اسىلعا جاقىندىعى, مىنە, 55 جىل جۇبايلىق ءومىردى بىرگە كەشىپ كەلە جاتقان جان قوساعى كۇلزيرا ماعجانقىزىمەن تىكەلەي بايلانىستى. “ەكى جاقسى سيرەك قوسىلادى” دەسەك تە بۇل كۇندە نەمەرەلى-شوبەرەلى ۇلكەن اۋلەتتىڭ اسقار تاۋداي اتا-اجەسى بولىپ وتىرعان وسىناۋ قىدىرلى جۇپتىڭ بۇكىل بولمىسى, مىنەزدەرى ءبىر-بىرىنە دە قامشى ورىمىندەي جىمداسىپ, دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي جاراسا قاتار تارتىلعانى دا قانداي عانيبەت دەسەڭىزشى. قىزمەت ىستەگەن مەكتەپتەرىندە شاكەڭ قاشاندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ۇستازدىق ەتسە, كۇلزيرا جەڭگەي ونە بويى ورىس تىلىنەن ساباق بەرىپتى. مىنەكي, وسى كىسىنىڭ تۋعان اتاسى ومار مەن سابەڭنىڭ اكەسى مۇقان بىرگە تۋعان باۋىرلار. كۇلەكەڭ قىز كۇنىنەن ءسابيت مۇقانوۆتى ەرەكشە قادىرلەپ, ماقتانىش تۇتىپ, شىعارمالارىن وقىپ وسكەن. ءوزىنىڭ الاشقا بەلگىلى اتاسىن, بالالارىنىڭ اسا جاقىن ناعاشى اتاسىن ارداق تۇتۋدان, ماقتان ەتكەن شاكەڭ دە جاڭىلماعان. سابەڭ العاش زەرەندىدە تۇراتىن ءوزىنىڭ نەمەرە ءىنىسى, بۇل كىسىنىڭ اتاسى ماعجاننىڭ ۇيىنە قاسىنا كوكشەتاۋلىق ەركەش ءيبراھيمدى ەرتىپ 1956 جىلى كەلگەنى بار. سوندا “زيم” جەڭىل ماشيناسىمەن قوشقاربايداعى بۇلاردى دا الدىرتقان. الماتىدا وقىپ جۇرگەندە كورىپ تىڭداعانىمەن, جاقىن تانىسىپ بىلىسكەنى وسى. ەندى تۋىس بوپ شىقتى. ءسابيت اتا ءوزى مەن كۇلزيرا قىزدارىنىڭ بەتتەرىنەن شىن ىقىلاسپەن ەمىرەنە ءسۇيىپ, اق كوڭىلمەن ەلجىرەتە تەربەتىپ تاستاعان. تۇڭعىشتارى ەركىن التى ايلىق بولاتىن. ونى دا ايمالاپ, اتاسىنداي بولسىن دەپ اۋزىنا تۇكىرتەدى. بۇگىندە اتپال ازامات بولعان بەلگىلى زاڭگەر سول ەركىنگە اناسى كۇلزيرا: “كىشكەنتەي ءسابي كۇنىڭدە ىرىم قىلىپ ءسابيت اتاڭا اۋزىڭا تۇكىرتكەمىن. سەنىڭ جامان بولماي وسكەنىڭ سوندىقتان”, دەپ وسى كۇندەردە ەرتەدەگى جان جىلىتار شۋاق جايلاردى جادىراي ەسكە الىپ ايتىپ وتىرادى. تۇڭعىش ۇل سولاي بولعاندا, ەكىنشى قىز گۇلنار مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى, قاراعاندىنىڭ ۇلكەن ءبىر ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. ال شاحما اعا بولسا, كەزىندە ۇلكەن جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىن ادەبيەت پانىندە جارتى عاسىر بويى وقىتقانى ءوز الدىنا, قازىر دە اۋداندىق, وبلىستىق گازەتتەرگە ماقالا جازىپ, سابەڭ مۇراسىن تالماي ناسيحاتتاۋمەن كەلەدى.
جالعىز سابەڭ ەمەس, ازاماتتىق ۇرانشىسى ماحامبەت اقىن, مۇحتار اۋەزوۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ, زەينولا قابدولوۆ جايىندا تەبىرەنىپ جازعان ماقالالارى قانداي. ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارىنىڭ ىشىندە مۇحتار اۋەزوۆتەن كەيىنگى ماڭگىلىك ەسىندە قالعانى زەينوللا اعاي ەدى دەي كەلە, ءوزى دە ەلۋ جىل ۇستازدىق ەتكەن شاكەڭ ناعىز ۇستازدىڭ تولىق بەينەسىن ز.قابدولوۆ بىتىمىنەن تابادى. “بولماساڭ دا ۇقساپ باق” دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, جارتى عاسىرلىق ۇستازدىق ومىرىندە مۇحاڭ مەن زەكەڭنىڭ بىلىمدارلىعى مەن پاراساتتىلىعى, ادامگەرشىلىك, ۇستازدىق قاسيەتتەرىن ءپىر تۇتىپ, ماقتانىش ەتىپ, سول كىسىلەرگە ۇقساۋعا ۇمتىلدىم”, دەپ جازادى. مىنەكي, شاحما ءبايمۋرزيننىڭ جۇرت ۇلگى تۇتاتىن سابىر-ساليقاسىنىڭ, زيالى-پاراساتىنىڭ تامىر-تەگى قايدا جاتقانىن ءبىز ەندى اڭعارعاندايمىز.
شاكەڭ ءۇشىن قىمباتتى, ءبىز ءۇشىن دە اياۋلى ەكى جان بار. ونىڭ ءبىرى – ءوزىنىڭ تۋعان ءىنىسى, بەلگىلى جازۋشى, كوپ جىلدار بويى كوكشەتاۋدىڭ وبلىستىق گازەتىن باسقارعان, قالام ءھام قوعام قايراتكەرى, اسىل ازامات جانايدار مۋسين. ەكىنشىسى – اكەسى بايمىرزانىڭ تۋعان اپاسىنىڭ ۇلى, ءوزىنىڭ جيەن ءىنىسى, ەلگە تانىلعان ەلەۋلى جازۋشى ءمادي حاسەنوۆ. جاس كەزدەرىندە ءتالىم-تاربيەسىن بەرگەن, كوپتەن-كوپ قامقورلىعىن جاساعان. جازۋشى, جۋرناليست بولۋلارىنا سەپتىگى تيگەن. مەيىرىمسىز اجال ەكەۋىن دە ەرتە الىپ كەتتى, ءسويتىپ شاكەڭنىڭ قوس قاناتىن قايىرىپ, كۇيزەلتىپ كەتتى. اعامىز سول ەكى ءىنىسىن ساعىنادى. ارتتا قالعان ادەبي مۇرالارىن جيناقتاي تۇسۋگە, ەر-تۇرمانىن بۇتىندەۋگە, ەسىمدەرىن ەل ەسىندە قالدىرۋعا تىرىسادى. ۇلكەن جۇرەكتى سابىر يەسىنىڭ ساعىنىشى كوكشەدەن شىققان كورنەكتى اقىن ەركەش ءيبريھيمدى دە ساناتتان قالدىرمايدى. كوكشەتاۋدان سول كوكشەنى ءومىر باقي جىرلاپ وتكەن اقىن اتىنا ءبىر كوشە بەرىلمەي وتىرعان بەزبۇيرەكتىككە ناليدى. ەل مەن جەردىڭ, ءتىل مەن ءدىلدىڭ باسقا دا مۇڭ-مۇقتاجدارىن ءالى جەتكەنشە ايتا جۇرەدى.
جانايدار مۋسين قالىپتاعان ءسوز تىركەسىنە جۇگىنىپ ايتقاندا, زەرگەر زەرلەگەندەي زەرەندىدە بايان جانعالوۆ, بايمۇرات ازناباەۆ, شايمۇقان يمانعاليەۆ, ولجاباي نۇرعاليەۆ, تۇراش يسىنباەۆ, ساپار وتەۋلين, تەلمان مۇقىشەۆ سياقتى قازىنالى قارتتار, اتا ءسوزىن ۇستاعان اقساقالدار بارىن الىستا جۇرسەك تە مەدەت تۇتاتىن جايىمىز دا جوق ەمەس. وسى توپتىڭ بەل ورتاسىندا كوكىرەگىنە كوپ سىر تۇيگەن, ساعىنىش ارقالاعان سابىر يەسى شاحما بايمىرزا ۇلى اعامىزدىڭ دا اقجولتاي تىلەكپەن اماندىقتا جۇرگەنىنە شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىز.
قورعانبەك امانجول.