ەلباسى جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا قوعامدى دامىتۋداعى ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىكتەرىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى “ادامي الەۋەتتى, ازاماتتاردىڭ ىسكەرلىگىن جانداندىرۋ, ازاماتتىق قوعامدى ودان ءارى قالىپتاستىرۋ نەگىزىندە عانا قازاقستاندى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ ستاندارتتارى جوعارى, قازىرگى زامانعى, سەرپىندى مەملەكەت رەتىندە دامىتۋعا بولادى” دەپ باسا كورسەتىلگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن قوعامدىق ءبىرلەستىكتەردىڭ قۇرىلۋى ىنتالاندىرىلىپ كەلەدى جانە بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ناقتى جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەيدى. وبلىستا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار قاتارىندا ازاماتتىق باستامالاردى ءاردايىم قولداۋ جانە باستى نازاردا ۇستاۋ وبلىس اكىمدىگى جۇمىستارىنىڭ باستى باعىتتارى قاتارىندا.
ازاماتتىق قوعام ورناتۋدىڭ نەگىزگى كوزى سانالاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس جاساۋ تەتىگى وسى ۋاقىتقا دەيىن قول جەتكىزگەن تابىستاردى جالعاستىرۋعا باعدارلانعاندىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. سەبەبى, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ وبلىستىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىنا ىقپال جاسالىپ, ولاردىڭ وزەكتى الەۋمەتتىك-ساياسي پروبلەمالاردى شەشۋگە ۇلەس قوسۋىنا باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىندا ءتيىمدى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وبلىستا 2005 جىلدان بەرى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى وبلىستىق كەڭەس جۇمىس جاسايدى. كەڭەس وتىرىستارىندا ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, شەشىمىن تابۋعا ىقپال جاساۋ جولعا قويىلعان.
سونىمەن بىرگە, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالارىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋ مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىرعاندىعىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەي تۇسۋدە. وبلىس كولەمىندە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى قولداۋ 2005-2007 جىلدارى ارنايى ايماقتىق باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلسە, 2008 جىلدان باستاپ 2008-2010 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك “الەۋمەت” باعدارلاماسىنىڭ 8 تارماعىمەن ارنايى “ازاماتتىق قوعام” ءبولىمى ەنگىزىلىپ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دامىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جالپى, وبلىس كولەمىندە 2002 جىلى – 380, 2005 جىلى 519 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ادىلەت ورگاندارىنان “زاڭدى تۇلعا” رەتىندە تىركەۋدەن وتسە, بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ سانى 690-عا جەتىپ وتىر.
قازىر وبلىستا ازاماتتىق سەكتور تۇراقتى دامۋ ۇستىندە جانە وبلىس اكىمدىگىمەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋەتىن قوعامىمىزداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە تارتۋدا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. الەمدىك قارجى داعدارىسى ەل ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن تۇستا دا تىكەلەي وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى ازاماتتىق قوعام قۇرىلىمدارىنا قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ كولەمىن قىسقارتپاي, كەرىسىنشە كوبەيتۋ جولدارى مەن تەتىكتەرى قاراستىرىلدى. جىل سايىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ سانى مەن بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋىنا وراي, ولارعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس كولەمى دە ۇلعايا تۇسۋدە. مىسالى, مەملەكەتتىك تاپسىرىس قارجىسى نەگىزىنەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى, مۇگەدەكتەر مەن مۇگەدەك سپورتشىلاردى قولداۋ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى رەتتەۋ مەن ۇلتتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ, سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان قىزمەت جۇمىسىن جۇرگىزۋ, ۇلتتىق مادەنيەت پەن سالت-ءداستۇردى قولداۋ, وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارىنا باعىتتالىپ وتىر.
بىلتىر بيۋدجەت كوزدەرى ارقىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن 29 ملن. 437 مىڭ تەڭگە بولىنسە, الەۋمەتتىك سالاداعى وبلىستىق باسقارمالار بويىنشا الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ءۇشىن بيۋدجەت ەسەبىنەن 134 ملن. 394 مىڭ 862 تەڭگە كولەمىندە قارجى قارالدى.
اتاپ ايتقاندا, وبلىستىق تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا, ءبىلىم باسقارماسىنا “الەۋمەتتىك از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىنان شىققان بالالاردى ۋاقىتشا باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ”, وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنا قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك قىزمەت جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ (ارداگەرلەردى الەۋمەتتىك قولداۋ), كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنا “التىن ساپا” كونكۋرسىن ۇيىمداستىرۋ, وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنا دالا جۇمىستارىنىڭ ماڭىزىن ناسيحاتتاۋ, ەڭبەك ادامدارىنا قۇرمەت كورسەتۋ (“التىن ءدان-2009” سالتاناتتى شاراسىن ۇيىمداستىرۋ), وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنا وڭىرلىك جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ, مەملەكەتتىك ساياساتتى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ, باسقا دا الەۋمەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋ سەكىلدى بارلىعى 12 جوبا ءجۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جوبالار ءبىر جاعىنان الەۋمەتتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرسا, ەكىنشى جاعىنان جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.
مىسالى, وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا سالاماتتى ءومىر سالتى قاعيداتتارىن ورنىقتىرىپ, سپورتتىڭ بۇقارالىلىعىن ارتتىرۋ, وسى ماقساتتا وبلىستاعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتەردىڭ, سونىمەن قاتار, قالا, اۋدان ورتالىقتارى, اۋىل وكرۋگتەرىندەگى سپورت زالدارى مەن الاڭدارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك تاپسىرىس ارقىلى وسى جۇمىستى اتقارۋعا 81 ملن. 98 مىڭ تەڭگە قارجى ءبولىندى. جوبا بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار ءناتيجەسىندە 141 شتاتتىق بىرلىك كولەمىندە 212 سپورت نۇسقاۋشىسى قىزمەتكە قابىلدانىپ, سپورتتىق قۇرال-جابدىقتار الىندى جانە بۇگىنگى كۇنى سپورتتىڭ 17 ءتۇرى بويىنشا 25 مىڭنىڭ ۇستىندە ادام ءتۇرلى سپورتتىق كلۋبتارعا تارتىلدى. اتالعان جوبا وبلىستىڭ 114 ەلدى مەكەنىندە جۇرگىزىلدى. سونىمەن قاتار, جوعارىدا اتالعان مەموراندۋم اياسىندا وسىنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جانە بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار ارقىلى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا 1 ملرد. 89 ملن. 61 مىڭ تەڭگە قارجىنىڭ جۇمىستارى اتقارىلدى. نەگىزگى باسىمدىق حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز جىكتەرىنە قولداۋ كورسەتۋ, مادەني مۇرانى ناسيحاتتاۋ مەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, ايماقتا ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ, ت.س.س. مەملەكەتتىك ۇلەس از قامتىلعان سالالارعا بەرىلدى. مىسالى, ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپ وكىلدەرىنىڭ ءمۇددەلەرىن كوزدەيتىن جوبالار ءۇشىن 156 ميلليون تەڭگەنىڭ ۇستىندە قارجى قارالدى. سونداي-اق, بيۋدجەتتەن تىس كوزدەردەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارىنا 85 ملن. 500 مىڭ تەڭگە ءبولىندى.
مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن ءجۇزەگە اسىرۋدا دا ايماقتاعى جاستار قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ تەتىگى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باعىتتا دا ايماعىمىزدا العاش وتكەن جىلدىڭ 16 ناۋرىزىندا وبلىس اكىمى, “وبلىستىق جاستار ورتالىعى” قاۋىمداستىعى جانە “يگىلىك” كورپوراتيۆتىك قورى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جانە ارىپتەستىك جايلى مەموراندۋمعا قول قويدى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جاستار قوعامدىق بىرلەستىكتەرى اراسىندا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەگەن مەموراندۋم اياسىندا 517 ملن. تەڭگەگە 26 جوبا قارجىلاندىرىلدى. ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 13 503 000 تەڭگەگە جاستار اراسىندا وزەكتى دەپ سانالاتىن تاقىرىپتاردى قامتيتىن 13 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى.
ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جوبالارىنا قارالعان قارجىنى يگەرۋ اشىق تا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىپ وتىرعاندىعى – مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ بارلىق ۇەۇ-عا قولجەتىمدىلىگىن جانە ادىلەتتى بولىنەتىندىگىن كورسەتەدى. بۇعان دالەل, ۇسىنىلعان جوبالار ەڭ ءبىرىنشى “قىزىلوردا وبلىسىنىڭ “ازاماتتىق اليانسى” قاۋىمداستىعى جانىنان قۇرىلعان تاۋەلسىز ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ وڭ شەشىمىن العاننان كەيىن قارجىلاندىرىلۋ ءۇشىن قۇرامىندا ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ەكونوميستەر مەن باسقا دا ماماندارى بار “يگىلىك” قورى جانىنداعى قامقورشىلىق كەڭەستىڭ تالداۋىنان وتەدى. قازىرگى تاڭدا وبلىس اكىمدىگى مەن “ازاماتتىق اليانس” جانە “يگىلىك” قورى اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىس ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن جانە تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. ءناتيجەسىندە ارداگەرلەر مەن ايەلدەردىڭ, جاستار مەن بالالاردىڭ, مۇگەدەكتەر مەن الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن ازاماتتار مەن وتباسىلاردىڭ مۇددەلەرىن كوزدەيتىن كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ايماقتاعى ۇەۇ-لاردىڭ كوشباسشىسى جانە ۇيلەستىرۋشىسى – “قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ازاماتتىق اليانسى” قاۋىمداستىعى اۋداندار مەن شاعىن ەلدى مەكەندەردە ۇەۇ-لاردىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋدان ورتالىقتارىندا “اقپاراتتىق-رەسۋرستىق ورتالىقتار” اشىپ, ۇەۇ-لارعا ادىستەمەلىك كومەكتەر كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ ايماقتا رەسپۋبليكا بويىنشا بۇرىن-سوڭدى قولعا الىنباعان جاڭا جوبالاردىڭ دا ءىس جۇزىنە اسۋى وبلىسىمىزداعى ۇەۇ-لاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن ىزدەنىمپازدىعىن كورسەتەدى. مىسالى, وبلىستاعى “چەرنوبىل جانە ارال بالالارى” قوعامدىق قورىنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جوباسى رەسپۋبليكا بويىنشا قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ۇسىنىلعان. جوبا جۇزەگە اسقان جاعدايدا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ بىرقاتارى قوعامنان شەكتەلمەي, جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە وقۋعا مۇمكىندىك الاتىن بولادى.
سونىمەن بىرگە, وبلىس عالىمدارىنىڭ “پاراسات” قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ وبلىس بويىنشا تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋعا ارنالعان جوبالىق قۇنى 750 مىڭ تەڭگە قۇرايتىن زەرتتەۋ جۇمىستارى سىر بويىنىڭ تانىمالدىعىن ارتتىراتىندىعى ءسوزسىز. وسىنداي يگى جوبالار قاتارىندا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ, جوبالىق قۇنى 7,5 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن, “قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك قىزمەت جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ” جوباسىن دا اتاۋعا بولادى. مەموراندۋم اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارىن ساراپتاۋ كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا “نۇر شاح” قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ “مۇقتاج جاندارعا دەمەۋ جانە الەۋمەتتىك قولداۋدى ۇيىمداستىرۋ”, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ايەلدەر كەڭەسىنىڭ “جەتىم بالالاردى پاتروناتتىق تاربيەگە العان وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋ ورتالىعىن ۇيىمداستىرۋ” تاقىرىپتارىنداعى جوبالارى قارالىپ, ومىرگە جولداما الدى.
سونىمەن بىرگە, وبلىس اكىمى وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى ايماقتاعى ازاماتتىق قوعام قۇرىلىمدارىنىڭ وبلىستىق فورۋمىندا بيۋدجەتتەن تىس قارجى كوزدەرى ارقىلى دەنساۋلىق جاعدايلارىنا بايلانىستى ۇيدەن وقىتىلاتىن بالالارعا دەربەس كومپيۋتەرلەر الىپ بەرىپ, ينتەرنەت جۇيەسىنە قوسۋ ارقىلى تەرەڭ دە تياناقتى, ارنايى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگىن ايتىپ وتكەن بولاتىن. ايماق باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىن قولداعان “قىزىلوردا وبلىستىق ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ اسسوتسياتسياسى” قوعامدىق بىرلەستىگى “ۇيدە وقىتىلاتىن دامۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالاردى قاشىقتىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك جاساۋ” جوباسىن دايارلاپ, اتالعان يگىلىكتى جوبا دا ماقۇلداندى. جوبا بويىنشا الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى, ءبىرىنشى كەزەكتە كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىققا بەيىمى بار وتىز شاقتى بالا ماماندار ارقىلى جەلىلىك جۇيەمەن ءبىر رەتتەۋىش ورتالىقتان ارنايى باعدارلاما بويىنشا وقىتىلاتىن بولادى. كەلەسى كەزەكتە, جوبا تيىمدىلىگىن كورسەتكەن جاعدايدا, ۇيدەن وقىتىلاتىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ مۇمكىندىگىنشە بارلىعىن وسىنداي ادىسپەن وقىتۋ كوزدەلۋدە. مۇنداي ومىرشەڭ جوبالار تاياۋ بولاشاقتا دا جالعاسىن تابارىنا سەنىمدىمىز.
اتاپ وتكەنىم ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جوبالارىنىڭ ءبىر-ەكەۋى عانا. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا اتقارىلار تاعى دا ماقساتتى جوبالارىمىز بارشىلىق. ماسەلەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جاي-كۇيى, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتانۋى, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن جانە بيۋدجەتتەن تىس كوزدەر ارقىلى ولاردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارىن قارجىلاندىرۋ, تولىققاندى جۇمىس جاساۋلارىنا جاعداي جاساۋداعى ماقساتتى جۇمىستاردى جۇرگىزۋدىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان تالاپ ەتىلىپ وتىر جانە تۇراقتى باقىلاۋعا الىنۋدا. بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا “بيلىك پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى – تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولى” تاقىرىبىمەن وتكەن ءىV وبلىستىق ازاماتتىق فورۋمدا جان-جاقتى تالقىلانىپ, ءسوز بولدى جانە وسى باعىتتاعى الداعى ماقساتتارىمىز ايقىندالدى.
سونداي-اق, وبلىس اكىمىنىڭ جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋى ارقىلى ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەردىڭ دە بەلسەندىلىگى ارتىپ, ءوز كەزەگىندە ولار ايماقتىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە ماڭىزعا يە شارالار وتكىزىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا وبلىستا 9 ەتنومادەني بىرلەستىك بار. ولارعا وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان ۇنەمى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جانە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ تۇرادى. ونداي بىرلەستىكتەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالعان: بارلىعى دا باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلىپ, جيھاز, كومپيۋتەر, تەلەۆيزور, مۋزىكالىق ورتالىق, ساندىق فوتواپپارات جانە باسقا دا قاجەتتى قۇرال-سايماندار الىنىپ بەرىلىپ, باسىلىمدارعا تەگىن جازىلۋ ۇيىمداستىرىلعان. مىسالى, بىلتىر ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى قولداۋ ماقساتىندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 5 ملن. 825 مىڭ تەڭگە ءبولىندى.
وبلىستاعى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءىV فورۋمىندا وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ اتقارۋشى ورگاندار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا ارىپتەستىك بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋەتىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە كەڭىنەن تارتۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اشىقتىعىن ءىس جۇزىندە كورسەتۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ سالالىق باسقارمالارىنا بەرگەن تاپسىرمالارى قاتارىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن ارنايى “قوعامدىق قابىلداۋلار”, “اشىق ەسىك” كۇندەرىن وتكىزۋدى مىندەتتەگەن بولاتىن. سوعان سايكەس وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ ارنايى بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا وسىنداي “اشىق ەسىك” كۇندەرى ۇيىمداستىرىلۋدا. اتالعان باسقوسۋلاردا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر اتقارۋشى ورگانداردىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك تۇرعىسىنداعى بايلانىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
ەلىمىزدە وتكىزىلىپ تۇراتىن رەسپۋبليكالىق ازاماتتىق فورۋمنىڭ باستى ماقساتى دا مەملەكەت پەن ازاماتتىق سەكتوردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە باعىتتالىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى باعىتتاعى ماقساتتى جۇمىستار وبلىسىمىزدا جالعاسىن تاباتىن بولادى. مەملەكەت پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءوزارا ارىپتەستىگى كوزدەگەن ماقساتتارعا قول جەتكىزىپ قانا قويماي, ەلىمىزدى دەموكراتيالاندىرۋ ستراتەگياسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشادى دەگەن سەنىمدەمىز.
مارات دادىكباي, قىزىلوردا وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باستىعى.