قازاقتا: «تاۋ بالاسى تاۋعا قاراپ وسەدى» دەگەن ءسوز بار. اسقارالى شىڭدارى بىرىنەن ەكىنشىسى اسا اسقاقتاپ كوككە شانشىلسا, ۇلاندارى جارىسا وقۋ وقىپ قۇددى سول مۇزارتتار ىسپەتتى عىلىمنىڭ قيا جولىندا ءوزارا باسەكەگە تۇسكەنى ەستىگەن جاندى قۋانتارى حاق. ەكشەي بىلسەك, بۇل زاڭدى قۇبىلىس. ساف اۋاسى مەن تۇنىق تا تازا مىڭ بۇرالا اعاتىن سانسىز بۇلاقتارىنىڭ سۋى قانداي عالامات. سۋساپ كەلگەن جان مەيىرلەنە ءشولىن باسىپ, راحات ءبىر اسەرگە بولەنەرى انىق. جۇزدەپ سانالاتىن دارىلىك شوپتەرىنىڭ مال مەن جانعا دارۋمەندىگى ءوز الدىنا. تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان قارت الاتاۋدىڭ ءبىر سىلەمى بولىپ سانالاتىن سۋىقتوبە وسى سوزىمىزگە ناقتى دالەل بولادى. توبەسىندەگى جازيرالى جايلاۋىندا قازاق پەن قىرعىز ات جارىستىرىپ جاتادى. وسى سۋىقتوبەنىڭ ەتەگىندەگى 150 ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان قاستەك اتتى اۋىل قازاقستان عىلىمىنا 65 عىلىم كانديداتىن, 15 عىلىم دوكتورىن بەرگەن قاسيەتتى ەلدى مەكەن بولىپ سانالادى. وسىدان ءتورت ءجۇز جىل بۇرىن سۋىقتوبە باۋرايىندا دۇنيەگە كەلىپ, ءومىر ءسۇرىپ, كۇللى قازاق ساحاراسىن قاس دۇشپاننان قورعاعان قاراساي باتىردان جالعاسقان ادامي قۇندىلىق كوكىرەك كوزى اشىق پەندەلەردى بيىك ماقساتقا جەتەلەي تۇسەرى انىق. سونىڭ اسەرىنەن بولار شاعىن اۋىلدا وسكەن 15 اكادەميكتىڭ ەكەۋى ءبىر اۋلەتتەن شىعىپتى. ناقتىلاي تۇسسەك, توقتاسىن جانە توقتامىس مەڭدەباەۆ دەگەن ازاماتتار. بۇل كاۋسار بۇلاق سۋىن عانا ءىشىپ, تاڭعاجايىپ تاماشا تابيعاتىنا تامسانا وسكەن سۋىقتوبەلىكتەردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى بولسا كەرەك. مىنە, سول اۋلەت جالعاسى بۇگىندە اسقارالى 60 جاسقا تولىپ وتىرعان كەڭەسبەك مەڭدەباەۆ قارجىگەر بولىپ ەلگە تانىلىپ, الماتى وبلىسى قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن ءمىنسىز اتقارىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەپ وسۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن ازامات.
نەگىزى, سۇڭقار قۇس ءۇش رەت تۇلەيدى. كەڭەسبەك مەڭدەباەۆ تا قۇس تورەسىندەي تۇلەپ تە تۇرلەنىپ تە جەتىسۋلىقتاردىڭ قارجى سالاسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعالى قالايدا حالىققا بەرسەم, وسىناۋ يەن بايلىقتىڭ پايداسىن مىنا ەل كورسە ەكەن دەگەن ۇستانىم قالىپتاسقان. ەش دابىراسىز زاڭناما شەڭبەرىندە بايىپتىلىعى مەن بايسالدىلىعىنان تانبايتىن جاننىڭ ءار قادامى ورنىقتى. سۋىقتوبەنىڭ ءتول پەرزەنتى ەڭبەك جولىن قاتارداعى جۇمىسشى بولۋدان باستاپ, ەر ازاماتتىڭ ءبىر مىندەتى اسكەري بورىشىن وتەپ تۋعان جەرىنە ورالىپ جوعارى ءبىلىم العان سوڭ, قىزمەت باسپالداقتارى بىرتىندەپ وسسە جامبىل, تالعار اۋداندارى قارجى سالالارىن باسقارىپ, الەۋەتىن تانىتقاندىقتان, 2013 جىلدىڭ باسىنان بەرى الماتى وبلىسى قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋدا. ءتول مىندەتىن جەتىك مەڭگەرگەن جان بىرقالىپتىلىقتان تانعان ەمەس. مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسىن قاتاڭ ساقتاپ, ۇيىمداستىرا ءبىلىپ, ۇتىپ جۇرگەن جايى بار. وبلىستاعى قارجى سالاسى تۋرالى دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 2014 جىلعى جالپى وڭىرلىك ءونىم 1829,0 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ جان باسىنا شاققاندا 930,0 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى سەكتورلارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتى. بىلتىر وبلىستا 537,3 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, كولەم كورسەتكىشى 101,9%-دى قۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 412,4 ملرد. تەڭگە بولىپ, رەسپۋبليكالىق پايىزدىق كولەمنىڭ 16,4%-ىن بەردى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن مەملەكەتتىك قولداۋ جىلدان-جىلعا وسۋدە, ستاتيستيكالىق مالىمەتكە جۇگىنسەك, بىلتىر الماتى وبلىسىندا 39,6 ملرد.تەڭگەدەن استام قارجى يگەرىلدى. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 201,6 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, بەلسەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 93,8 بىرلىكتى قۇرادى. بىلتىرعى جىلعى باعالاۋعا دەيىنگىنى ەسەپتەۋمەن نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 452,7 ملرد. تەڭگەگە ءوسىپ, جەتىسۋلىقتاردىڭ رەسپۋبليكا كولەمىندەگى ۇلەسى 6,9%-عا جەتتى. راس, بۇل كورسەتكىشتەر جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. دەسەك تە, وسىناۋ قىرۋار شارۋانىڭ زاڭناما شەڭبەرىندە اتقارىلىپ, قۇزىرلى ورگاندار تەكسەرىلۋلەرىنەن جاقسى ءوتۋى, ەڭ باستىسى, سول بيلىككە قاجەتتى ەسەپتىك كورسەتكىشتەردىڭ دەر كەزىندە بەرىلىپ وتىرۋى ۇلكەن جۇمىس. سىرت كوز بىرسىدىرعى قاراپ وتە شىعۋى دا بەك مۇمكىن. ال ەكشەي بىلگەن جان سول ءبىر جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاپ كاسىبي تۇرعىدا مامان رەتىندە ىستەلىنگەن جۇمىستى باعالاي بىلگەنى دە ءجون. تۇيىندەپ ايتقاندا, تاۋ پەرزەنتىنىڭ ىرىلىگى مەن ماڭعازدىعىن پاش ەتە وتىرىپ, تەگىنە تارتقان تەكتى ۇل ەكەندىگىن باسا ايتقان ءلازىم. ءبىر جىلدارى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى لاۋازىمىن دا ءمىنسىز اتقارا بىلگەن ول جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداپ العان ماماندىعى بويىنشا ەڭبەگىن جالعاستىرا ءبىلدى. «قارجى قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى» جانە مەرەكەلىك مەدالداردىڭ يەگەرى كەڭەسبەك مەڭدەباەۆتىڭ ونە بويىنداعى جاقسى ءبىر قاسيەتى ۇرپاق تاربيەسىنە جەتە ءمان بەرە بىلۋىنەن دە كورىنەدى. سۋىقتوبەلىكتەرگە ءتان تاعى ءبىر ەرەكشەلىك تالانتتاردى تاني بىلۋمەن شەكتەلمەي, ۇمتىلىپ تۇرعان وسكەلەڭ ۇرپاققا دەم بەرىپ, جولىن اشا ءبىلۋ بولىپ سانالادى. مۇنى ادامي قۇندىلىقتىڭ ءبىر شىڭى دەپ باعالاۋ دا قاجەت شىعار.
نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانى.