جىلداعىداي ەگىستىك باستالعاندا الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنا كەلدىك. الماتىدا ءبىر توپ باق وكىلدەرىن شەلەككە الىپ كەلگەن الەۋمەتتىك-جاۋاپتى فەرمەر كۇنى اتاپ وتۋگە قاتىستى شارا بولاتىن. الدىمەن ەگىن سەبۋگە ازىرلىكتىڭ باستالۋى قارساڭىندا «ەڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك-جاۋاپتى فەرمەر – 2014» كونكۋرسىن ماراپاتتاۋ سالتاناتى بولىپ ءوتتى. وسىدان كەيىن باق وكىلدەرى فەرمەرلەرمەن جانە شارۋاشىلىقتاردىڭ جالدامالى جۇمىسشىلارىمەن اڭگىمەلەسۋگە مۇمكىندىك الدى.
فەرمەرلەردى قولداۋ شاراسىن بيىل «ەڭبەكشىقازاق اۋدانى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق قورى» قوعامدىق قورى وزگەشە وتكىزۋگە شەشىم قابىلداپتى. فەرمەرلەرمەن ويلاسا وتىرىپ, جەڭىمپازدارعا بۇرىنعىداي تۇرمىستىق تەحنيكا ەمەس, ەگىستىك كەزىندە كەرەك بولاتىن قۇرال-جابدىقتاردى سىيعا تارتتى. سونىمەن, بيىل وتكەن ماۋسىمدا ەڭبەك كودەكسىنىڭ تالاپتارىن بۇلجىتپاي ساقتاپ, جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋى جانە تۇرمىس جاعدايىنا لايىقتى جاعداي جاساپ جانە ءوز شارۋاشىلىعىندا بالا ەڭبەگىن پايدالانۋعا جول بەرمەگەنى ءۇشىن ەڭ ۇزدىك 9 الەۋمەتتىك-جاۋاپتى فەرمەردى اتاپ ءوتتى. جەڭىمپازدار كەلەسى كورسەتكىشتەر بويىنشا انىقتالدى: شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ بويىنشا زاڭدى قۇجاتتارىنىڭ بولۋى; جالدامالى جۇمىسكەرلەرمەن جازباشا تۇردە جاسالعان ەڭبەك شارتتارىنىڭ بولۋى; جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگى مەن تۇرمىس جاعدايىنا قاتىستى ستاندارتتى تالاپتاردى ورىنداۋى; دەر كەزىندە ايلىق تولەماقىسىن بەرىپ وتىرۋ, بالا ەڭبەگىن پايدالانباۋ; ەرىكتى اۋىلشارۋاشىلىق تاجىريبەسى تالاپتارىن ساقتاۋ (ەۋرووداقتا رەسمي تۇردە قابىلدانعان قورشاعان ورتاعا تەرىس ىقپال ەتۋ كوزدەرىن ازايتۋ جانە وندىرىلەتىن ءونىم ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن جۇرگىزۋ ستاندارتى). – ءبىز بەس جىلدان بەرى اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-جاۋاپتى فەرمەرلەرىن ىنتالاندىرىپ كەلەمىز. وسى كونكۋرستىڭ ارقاسىندا كوپ فەرمەرلەر «ەڭ ۇزدىك فەرمەر» اتاعىنا يە بولۋعا ۇمتىلىپ, ەڭبەك شارتتارىن ساقتاپ جانە ونى اشىق جۇرگىزۋدە. وسىلايشا, فەرمەرلەر تاراپىنان جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا دەگەن مۇددەلىلىكتى كورىپ وتىرمىز. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك فەرمەردىڭ ءبىرى – قايرات اۋىلىنىڭ تۇرعىنى يبراگيموۆا حۋمابۋۆي – ءبىر جىل ىشىندە بۇرىنعى كورسەتكىشتەرىن جاقسارتا الدى, – دەيدى وبلىستىڭ نەگىزگى سالىق تولەۋشىسى بولىپ تابىلاتىن «فيليپ مورريس قازاقستان» جشس ءوندىرىس ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى ولگا كازاروۆا. ماسەلەن, ساراپتاۋ كوميسسياسىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, ءحۋمابۋۆيدىڭ شارۋاشىلىعىندا تۇراتىن جۇمىسشىلاردىڭ جۇمىس جانە تۇرمىس جاعدايى جاقسى. بۇل وتباسىدا 7 ادام بار, ولاردىڭ 4-ەۋى – بالالار. بۇلار ءحۋمابۋۆيدىڭ شارۋاشىلىعىندا 8 جىلدان بەرى تۇرادى. جالدامالى جۇمىسشىلار تۇراتىن 4 بولمەلى جەكە ۇيدە بارلىق تۇرمىستىق تەحنيكا مەن مونشاسى بار. بالالارى قايرات ەلدى مەكەنىندەگى ورتا مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىبىنا بارادى, وقۋلارى ۇزدىك, سپورت جارىستارىنا بەلسەنە قاتىسادى, گراموتا مەن مەدالدارعا يە. جۇمىسشى وتباسىنىڭ وتاعاسى ۋماروۆ اۆازبەك پەن فەرمەر حۋمابۋۆي يبراگيموۆا «اۋىل ايماقتاردى دامىتۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن بارلىق سەمينارلارعا قاتىسادى. تەمەكى شارۋاشىلىعىنان باسقا, شارۋا قوجالىعى كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك وسىرۋمەن دە اينالىسادى, قايرات ەلدى مەكەنىندە ءسۇت ساتۋ مەن ساتىپ الۋ بەكەتى بار. 2014 جىلى فەرمەر وتباسى قايرات ەلدى مەكەنىندە جاڭا ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن باستاعان. وسىنىڭ ءبارى ادال ەڭبەك پەن فەرمەردىڭ جانە جۇمىسكەرلەرىنىڭ اراسىنداعى سىيلاستىقتىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. ال سابىرجان جايلىبەكوۆتىڭ «جايلىبەك» شارۋا قوجالىعىندا 2014 جىلى 5 جالدامالى جۇمىسكەر ەڭبەك ەتىپ, شارۋاشىلىق باسشىلارى شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقسات الىپتى. فەرمەرلەر جۇمىس جۇرگىزۋ مەن تاپسىرۋ مەرزىمدەرىن جانە قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭ ساقتايدى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى باقىتگۇل ەلشىباەۆا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا بۇرىنعىداي سىرتتان زاڭدى-زاڭسىز اعىلىپ كەلىپ جاتقان ەڭبەك ميگرانتتارى ازايعاندىعىن اتادى. سونىمەن, بيىل دا 9 سەمينار وتەتىنىن, وعان قوسا فلوريدادان (اقش) كەلەتىن عالىمدارمەن بىرگە ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا قانداي وسىمدىكتەر, كوكونىستەر مەن جەمىستەر وسىرۋگە جانە ونى قايدا ساتۋعا بولاتىندىعىنا قاتىستى اگروسىناقتار جۇرگىزىلەتىنى بەلگىلى بولدى. وسى بيزنەس-جوبا اياسىندا 4 فەرمەرمەن كەلىسىمشارت جاسالماق. بۇل باستاماعا «فيليپ مورريس قازاقستان» كومپانياسى قارجىلاي قولداۋ كورسەتپەك. قىسقاسى, قازىرگى تاڭدا شەلەكتە الەۋمەتتىك بەلسەندى فەرمەرلەر سانى جەتەرلىك. ەل زاڭدارىن بۇزباي ءجۇرگىزۋگە تىرىساتىن فەرمەرلەر سانى ارتىپ كەلەدى. بۇل شەتەلدىك جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ قازاقستاندا قاۋىپسىز ەڭبەك ەتۋىنە, زاڭدى تۇردە قورعالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باستىسى, فەرمەرلەردىڭ ادال قىزمەتى سالىق پەن وزگە الىم-سالىمدى تولەۋ ەسەبىنەن مەملەكەت قازىناسىنىڭ تولىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋدە.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى وبلىسى.