ماجىلىستە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىندا كونستيتۋتسيا ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ وزەكتى باعىتتارى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. شارانى ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى راحمەت مۇقاشەۆ جۇرگىزسە, ول پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ كىرىسپە سوزىمەن اشىلدى. ءماجىلىس توراعاسى وسىدان 20 جىل بۇرىن قازاقستاندىقتاردىڭ جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم جولىمەن اتا زاڭدى قابىلداعانىن, ونىڭ جاس مەملەكەتىمىز دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن ايقىنداعان ساياسي-قۇقىقتىق قۇجات بولۋمەن قاتار, قازاقستاندىق ازاماتتىلىق پەن ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزىن قالاعان ماڭىزدى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇندىلىققا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. ق.جاقىپوۆ وسى اسا ماڭىزدى قۇجاتتى ءازىرلەپ, قابىلداۋدا ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن تاريحي رولىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولدى.
ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ پىكىرىنشە, كونستيتۋتسيا – قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋداعى, مەملەكەتتىك بيلىك پەن باسقارۋدى جۇيەلەۋدەگى, ءتۇرلى سالاداعى تۇبەگەيلى رەفورمالاردى ورىنداۋداعى, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتىپ, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدى جۇزەگە اسىرۋداعى نىق قادامداردىڭ بەرىك تۇعىرناماسى. اتا زاڭنىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا نازار اۋدارعان ق.جاقىپوۆ ەلىمىزدە ارەكەت ەتەتىن بارلىق قۇقىقتان كونستيتۋتسيانىڭ جوعارىلىعى قاعيداسىنىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋى كەرەكتىگىن, حالىقارالىق كەلىسىمدەر, ونىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنىڭ ەرەجەلەرىنە قايشى كەلمەيتىن شەكتەردە عانا ورىندالۋى تيىستىگىن باسا ايتتى. – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورتالىقتاردىڭ بىرىندە قابىلداناتىن مۇشە ەلدەرگە ورتاق جانە ءبىرتۇتاس زاڭنامانى قالىپتاستىرۋدى كوزدەمەيدى. كىمنىڭ تاراپىنان بولسا دا كونستيتۋتسيانىڭ ەرەجەلەرىنە ونىڭ مازمۇنى مەن ماعىناسىنا قايشى كەلەتىندەي تالداۋ جاساۋعا جول بەرىلمەيدى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى. پالاتا سپيكەرى ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ باس قۇجاتىنىڭ قاعيداتتارى مەن ۇستانىمدارىنا سايكەس, قول جەتكىزىلگەن تابىستار مەن بولاشاق ماقساتتاردى دا ءسوز ەتتى. اسىرەسە, ەلباسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا باسا نازار اۋدارىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادام – ۇلت جوسپارىنا» توقتالدى. ەلباسىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» جولىنداعى ستراتەگيالىق تاپسىرمالارىن ساپالى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىستاردى اتاپ ءوتتى. ق. جاقىپوۆ كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا تابىس تىلەي كەلە: – مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ جانە العا قويىلعان بيىك ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى, بويتۇمارىمىز – كونستيتۋتسيا. ونىڭ ءاربىر قاعيداسى, ءاربىر ەرەجەسى ەڭ جوعارى زاڭدى كۇشكە يە جانە مۇلتىكسىز ورىندالۋعا ءتيىس. ماڭگىلىك سولاي بولسىن! – دەدى. ودان ءارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى گ.ابدىقالىقوۆا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى ي.روگوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ج.اسانوۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ب.ساپارباەۆ, جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى ە.ابدىقادىروۆ, حالىقارالىق زاڭگەرلەر وداعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.تاگيەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى ەكى سەسسيانى قامتىدى. العاشقى سەسسيا جۇمىسىنا زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى راحمەت مۇقاشەۆ ءتوراعالىق ەتىپ, وندا كونستيتۋتسيا تالاپتارىنىڭ اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەلەرىن جانە قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى. اتالعان ماسەلە بويىنشا ءسوز العان مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى كونستيتۋتسيا ءبىزدىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت ەكەنىمىزدى ايقىنداعان ەڭ قۇندى قۇجات ەكەنىن العا تارتا كەلىپ, اتا زاڭ اياسىندا قولعا الىنىپ جاتقان شارالارعا توقتالدى, ەلباسىنىڭ قازاقستاندىق كونستيتۋتسيوناليزمدى كەزەڭ-كەزەڭمەن بەكىتۋدەگى تاعدىرشەشتى ءرولىن, كونستيتۋتسيانىڭ الەۋەتى مەن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن, ۇكىمەتتىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋدىڭ وزەكتى باعىتتارىن, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قۇقىق قولدانۋ قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن بايانداپ, ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ, سوت جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ءسوز ەتتى. ال ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا جەتەكشىلىك ەتكەن ەكىنشى سەسسيا جۇمىسىندا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى جانە ماسەلەلەرى تاقىرىبى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. وسىعان وراي, قۇزىرلى ورگان باسشىلارى بايانداما جاساپ, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ساياساتىنىڭ ماقساتى, ءبىلىمدى ۇلتتى, مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ باستى فاكتورىن قالىپتاستىرۋ, مادەنيەت ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق الەۋمەتتىك قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ تەتىگى, مىڭ جىلدىق دەكلاراتسيادا ايقىندالعان الەۋمەتتىك ينديكاتورلار جۇيەسىن ورىنداۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى ءسوز بولدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, ر.مۇقاشەۆ ساياسي, زاڭنامالىق جانە يدەولوگيالىق سالماعى زور باس قۇجاتتىڭ 20 جىل بۇرىنعى تاريحىن ەسكە الا وتىرىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنە توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ جاتقان الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق قاتىناستاردى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان كەڭ اۋقىمدى رەفورمالاردى ءسوز ەتە كەلىپ, ولاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا فورۋمدا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن پىكىرلەردىڭ وزىندىك ورنى بار ەكەنىن, ونىڭ بارلىعى زاڭ شىعارۋ كەزىندە دە ەسەپكە الىناتىنىن اتاپ ءوتتى.
اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».