كەشە استانادا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ «ن.نازارباەۆتىڭ قوعامدىق كەلىسىم جانە ۇلت بىرلىگىنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى: اوسشك كەڭىستىگىندەگى تاجىريبە» تاقىرىبىندا حالىقارالىق فورۋم ءوتتى. ءىس-شاراعا بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اوسشك ەلدەرىنىڭ قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ, عىلىمي جانە زيالى قاۋىمنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە جاستار ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, قحا جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.
جيىندى اشقان قحا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ فورۋمعا قاتىسۋعا نيەت تانىتقان ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ولارعا ساتتىلىك تىلەدى. «ءبىز 20 جىلدان استام ۋاقىت ەلباسى جاريا ەتىپ, تاريحقا «قازاقستان جولى» دەگەن اتاۋمەن ەنگەن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم جولىمەن ءجۇرىپ كەلەمىز. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراپىنان حالىقتى ۇيىستىرۋدىڭ «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر», «تەگى باسقا, تەڭدىگى ءبىر», «ۇلتتىق رۋح» سياقتى نەگىزگى قاعيداتتار بەلگىلەندى. ءبۇگىندە بۇل جۇمىس ءوز ءناتيجەسىن بەرۋدە. «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» قاعيداتىن حالىقتىڭ 93,8 پايىزى قولداپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ەل ازاماتتارىنىڭ 95 پايىزى وزدەرىن ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىنىڭ وكىلى سانايدى. بۇل – قازاقستاننىڭ ەڭ ناتيجەلى جەڭىسى دەپ ايتساق, ارتىق بولماس», – دەدى ەرالى لۇقپان ۇلى.
وسىلاي دەي كەلە, ول جيىن تاقىرىبىنىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىل – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءۇشىن ايتۋلى جىل. سەبەبى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بۇل جىل قحا جىلى بولىپ جاريالاندى. «بۇل ەلىمىزدە دە, سونداي-اق, ەلىمىزدەن سىرت جەرلەردە دە قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم ساياساتىنىڭ وزەكتى بولىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى. بۇگىندە اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق كەلىسىم جانە ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ جولىنداعى قىزمەتىن دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. 2014 جىلدىڭ 5 مامىرىندا اوسشك تاريحىندا ۇلكەن وقيعا ءوتتى. ياعني, بىلتىر استانا قالاسىنداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا اسسامبلەيا مەن اوسشك اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇگىنگى فورۋم وسى مەموراندۋمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ بەلگىلى ءبىر قورىتىندىسىن شىعارۋعا جانە الداعى ۋاقىتقا جوسپار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا, بيىل ءساۋىر ايىندا استانادا قحا-نىڭ «ماڭگىلىك ەل: ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» اتتى 22-ءشى سەسسياسى ءوتتى. ول تاعاتتىلىق, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم يدەيالارى قازاقستان حالقىنىڭ باستى قۇندىلىقتارى سانالاتىنىن كورسەتتى. دەمەك, بۇل جيىن سول شارالاردىڭ زاڭدى جالعاسى دەۋگە بولادى», – دەدى ە.توعجانوۆ.
بۇدان كەيىن ءسوز العان مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ءازىلحانوۆ فورۋمنىڭ ءداستۇرلى جيىنعا اينالعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – ماڭىزدى ۇنقاتىسۋ الاڭى. «جالپى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر بەلگىلى ءبىر پروگرەسكە قول جەتكىزدى. قازاقستان مەن اوسشك اراسىنداعى ءارىپتەستىك اياسىندا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جولىندا ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا بىرەگەي ينستيتۋت قۇردى. ول – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ول قوعامدا قازاقستاندىق مودەلدىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. تاعاتتىلىق مودەلى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن وتە وزەكتى. سەبەبى, ول ءوزارا تۇسىنىستىكتى جانداندىرۋعا, مادەنيەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا سەپتەسەدى. كونفەسسياارالىق, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ – قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە. بيىل ەلىمىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلىنا بايلانىستى اۋقىمدى ءىس-شارالار وتكىزىلۋدە. ولاردىڭ بارلىعى تاعاتتىلىق, بەيبىتشىلىك, كەلىسىم يدەيالارىن العا تارتۋدا», – دەدى م.ءازىلحانوۆ.
سونىمەن قاتار, ول بيىلعى جىلى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى وتكەندىگىن, بۇل سەزگە دۇنيەجۇزىنىڭ 80 ەلىنەن دەلەگاتتار قاتىسقانىن, ونىڭ وزەگىندە, ەڭ الدىمەن, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. «سوندىقتان, بۇگىنگى ءىس-شارا دا قوعامدىق كەلىسىم يدەياسىن العا جىلجىتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىز», – دەدى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى.
ال سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اسقار مۋسينوۆ: «قازىرگى تاڭدا اوسشك – ديپلوماتيانىڭ ءتيىمدى ءپىشىنى. ول 26 مەملەكەتتى بىرىكتىرىپ, ازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. ونداعى باستى ماسەلە – ءوزارا سەنىم. سونىڭ اراسىندا حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلانىپ كەلەدى. بۇگىندە كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى جاڭا جانە ساپالى دەڭگەيگە شىعارۋدىڭ مەرزىمى كەلدى. ازيا – حالىق كوپ قونىستانعان كونتينەنت. ەجەلدەن ازيا تاعاتتىلىققا قاتىستى پروبلەمالاردى قارۋمەن ەمەس, ءسوز ارقىلى شەشۋگە ۇندەيتىن ءوڭىر بولىپ سانالعان. سونداي-اق, ازيا كونتينەنتىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ ەتنومادەني ءارالۋاندىلىعىندا. دەمەك, ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان مىندەت – ونى ساقتاپ قالۋ»,– دەگەن ويىمەن ءبولىستى.
فورۋمدا شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار دا ءسوز الدى. ماسەلەن, اوسشك حاتشىلىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى گۋن تسزيانۆەي جيىننىڭ ماڭىزىنا توقتالا كەلە, ونىڭ وركەنيەتتەر مەن حالىقتار, دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋداعى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءاردايىم اوسشك قىزمەتىن قولداپ كەلەدى. 2014 جىلدىڭ 5 مامىرىندا اوسشك مەن قحا اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل قۇجات شەڭبەرىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوزىنىڭ ينتەگراتسيالىق الەۋەتىن, مۇمكىندىگىن پايدالانا الادى. الداعى ۋاقىتتا بۇل مەموراندۋمدى ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار قاجەت», – دەدى ول.
بانگلادەش حالىق رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى فازلە حۋسەين دە فورۋم اياسىندا ءوز وي-پايىمىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەتنوسارالىق بىرلىكتى ساقتاۋدا قازاقستاننىڭ تاعاتتىلىق يدەياسىنىڭ ماڭىزى زور. بۇل رەتتە, ول: «سەبەبى, قوعامدىق كەلىسىمگە قاتىستى پروبلەمالار كوپ ەلدە, ونىڭ ىشىندە, ءبىزدىڭ ەلدە دە تۋىنداپ جاتادى. سول سەبەپتى, ءبىز وسىنداي «كەلىسىم ۇلگىسى» نەگىزىندە شيەلەنىستى جاعدايلاردى ءتيىمدى تۇردە شەشۋگە بولاتىنىنا كوزىمىز جەتتى», دەسە, لوندونداعى «قازاقستان» بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سيدحارت ساكسەنا بۇگىنگىدەي كەلىسپەۋشىلىكتەر كەڭىنەن بەلەڭ العان الەمدە بارلىق ەل بىرىڭعاي مودەلدى ىزدەستىرىپ جاتقانىن العا تارتتى. ماسەلەن, ول: «ءبىز قازاقستاندىق مودەلدى وسى تۇرعىدان العاندا ەرەكشە باعالايمىز. سەبەبى, ول قوعامدا كەزدەسەتىن قيىندىقتىڭ الدىن الۋعا ۇندەيدى. دەمەك, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قالايتىن ءاربىر ەل قازاقستاندىق تاجىريبەنى زەرتتەپ, زەردەلەي ءتۇسۋى كەرەك. لوندونداعى ورتالىق وسى يدەيانىڭ دۇرىستىعىنا تۇراقتى تۇردە ساراپتاما جۇرگىزىپ كەلەدى», – دەدى.
فورۋم اياسىندا, سونىمەن قاتار, «مادەنيەتارالىق ىنتىماقتاستىق: اوسشك ەلدەرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى», «ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ عىلىمي الەۋەتى: ساراپشىلار قاۋىمىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل», «Mass-media-داعى ەتنومادەنيەت پەن تاعاتتىلىق» تاقىرىپتارىندا پانەلدىك وتىرىستار ۇيىمداستىرىلدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».