كەشە استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا بەلگىلى پۋبليتسيست, قارىمدى قالامگەر جاناي وماروۆتىڭ «ۆرەميا, كوتوروە جيۆەت ۆ ناس» («وزەكتەن وتكىزىلگەن ۋاقىت») اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. سالتاناتتى شاراعا ەلىمىزگە تانىمال زيالى قاۋىم وكىلدەرى, رەسپۋبليكالىق باق جەتەكشىلەرى جانە اۆتوردىڭ ارىپتەستەرى قاتىستى. كەشتى «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
كىتاپتا قالامگەردىڭ شيرەك عاسىردى قامتىعان ەڭبەكتەرى توپتاستىرىلعان. ياعني, 1990 جىلدان 2015 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت ارالىعىندا مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان ماقالالارى مەن سۇحباتتارى, ءار جىلداردا جاساعان باياندامالارى, دەرەكتى فيلمدەرگە جازعان ستسەناريلەرى جانە ەستەلىك جازبالارى ەنگەن. تۋىندىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قالىپتاسۋىنا, سونداي-اق, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى قايراتكەرلىگى مەن رولىنە ارنالعانىن ايتا كەتەيىك.
كىرىسپە سوزىندە ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جاناي وماروۆتىڭ ەڭبەك جولى, شىعارماشىلىعى جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار, ول قالامگەردىڭ اكەسى سەيىتجان وماروۆتىڭ بەلگىلى جازۋشى, قازاق ادەبيەتىندەگى شوقتىعى بيىك تۇلعا ەكەنىن ايتىپ, ەستەلىك دەرەكتەردى تىلگە تيەك ەتتى. ال جاڭا ەڭبەك جونىندە: «بۇل – ەلباسى تۋرالى ادەبيەتتى تولىقتىراتىن قوماقتى دۇنيە», – دەپ ءوز باعاسىن بەردى.
وسىدان كەيىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حالىقارالىق اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومان ۆاسيلەنكو ءسوز الدى. ول كىتاپتىڭ تاراۋلارىنا توقتالىپ, سونىڭ ىشىندە اۆتوردىڭ ءوز وتباسىنا ارناعان بولىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ودان بولەك, كىتاپتاعى حالىقارالىق تاقىرىپتار جايىنداعى ماقالالاردىڭ وزەكتىلىگىن ايتقان شەشەن جاناي وماروۆتىڭ بەلگىلى جۋرناليست قانا ەمەس, بىلىكتى باسشى, وزىق ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن ەرەكشە ەسكە الدى.
«كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسشىسى الەكساندر تاراكوۆ تا اۆتوردىڭ ەڭبەكتەرى تۋرالى وڭ پىكىر ءبىلدىردى. اسىرەسە, جاناي وماروۆتىڭ سۇحباتتارى مەن تاۋەلسىزدىك تۋرالى وي-تولعامدارى وقىرمانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنىن ايتتى. سونداي-اق, ول قالامگەرمەن ارىپتەس بولعانىن, سول جىلداردى ومىرىندەگى جارقىن ءساتتەردىڭ ءبىرى سانايتىنىن جەتكىزدى.
«استانا اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى اياعان ساندىباي ەلباسى تۋرالى جاڭا ەڭبەكتىڭ فيلوسوفياسىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
– بۇل كىتاپ قازاق پۋبليتسيستيكاسىنا قوسىلعان قۇندى جادىگەرلەردىڭ ءبىرى. سەبەبى, تۋىندىنىڭ فيلوسوفيالىق مازمۇنى مەن كوتەرگەن تاقىرىبىنىڭ اۋقىمى ونىڭ ومىرشەڭدىگىن ايقىندايدى. «ۆرەميا, كوتوروە جيۆەت ۆ ناس» دەگەن اتاۋىنىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرەدى. بۇل تۇرعىدا اۆتوردىڭ وي-پىكىرى قازاق كوسەمسوزىنىڭ حاس شەبەرى شەرحان اعا مۇرتازانىڭ تولعامدارىمەن ۇندەسەتىنىن ايتقىم كەلەدى, – دەدى اياعان وتەن ۇلى.
سونىمەن بىرگە, ول كىتاپتىڭ جۋرناليستيكا سالاسىنداعى قۇندى ادەبيەتتەردىڭ ءبىرى بولاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتتى. بۇل تۋرالى اياعان ساندىباي:
– قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق جۋرناليستيكاسى تۋرالى ورىس ءتىلدى ادەبيەتتەر جەتىسپەيدى. جاكەڭنىڭ بۇل كىتابى سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرادى دەپ سەنەمىن, – دەدى.
جاناي وماروۆتى جاڭا كىتابىمەن قۇتتىقتاۋشىلاردىڭ اراسىندا بەلگىلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ تە بولدى. ول كىتاپتىڭ ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن ايشىقتى باياندايتىن تاريحي تۋىندى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق, تەك اۆتوردىڭ جازبالارى ەمەس, ونداعى سۋرەتتەردىڭ دە سويلەپ تۇرعانىن قاپەرگە الدى. سولاردىڭ اراسىنان جاناي وماروۆتىڭ اكەسى سەيىتجان وماروۆپەن جانە تاعى بىرنەشە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن بالا كۇنىندە تۇسكەن سۋرەتىنىڭ تاريحىن بايانداپ بەردى.
– كىتاپتىڭ «ۆرەميا ي پاميات» دەپ اتالاتىن سوڭعى تاراۋىندا جانايدىڭ بالا كۇنىندەگى سۋرەتى جاريالانعان. سونداي-اق, سۋرەتتە قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلكەن قايراتكەرى ەسماعامبەت اعا يسمايىلوۆ, باشقۇرت ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءسايفي اعا قۇداش, سەيىتجان اعا وماروۆ, جازۋشى قاسىم توعىزاقوۆ, جانايدىڭ اناسى جانە مەن بارمىن. ول كەز مەنىڭ ۇلكەن عىلىمعا ەندى اياق باسقان جاستىق شاعىم بولاتىن.
سۋرەتتىڭ تاريحىنا توقتالار بولسام, 1960 جىلى وقۋ ءبىتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە قالدىم. قازاق حالقىنىڭ اۋىز ادەبيەتى دەگەن ءپان بويىنشا ءدارىس وقىدىم. ءسويتىپ جۇرگەندە, 1962 جىلى ماسكەۋدەن ۋفادا وتەتىن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جىرى جايىندا بۇكىلوداقتىق سەسسياعا شاقىرتۋ كەلدى. جيىن جىردىڭ باشقۇرت تىلىنەن ورىس تىلىنە اۋدارىلعان كىتابىنىڭ جارىق كورگەنىنە 150 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. وعان قازاقستاننان ءتورت ادام شاقىرتىلعان. ونىڭ بىرەۋى – مەن. الايدا, ۋفاعا بارعان كەزدە ەلدەن وزىمنەن باسقا ەشكىم كەلمەگەنىن ءبىلدىم. ءار بايانداماشىعا 15 مينۋت ۋاقىت بەرىلدى. سول جەردە قازاقستاننان جالعىز كەلگەنىمدى ايتىپ, ۇيىمداستىرۋشىلاردان تاعى 15 مينۋت قوسىپ بەرۋىن سۇرادىم. بۇل وتىنىشىمە وتىرعاندار دۋ كۇلكىمەن جاۋاپ بەردى. كەنەت زالدىڭ ورتاسىندا بىرەۋ ورنىنان تۇرىپ: «جولداستار, بۇل جاس قازاققا ۋاقىت بەرىڭىزدەر. مەن ءوتىنىپ سۇرايمىن», – دەدى. سويتسەم, ول ءسايفي قۇداش ەكەن. ول جەردە مەن تانىعان جوقپىن.
باياندامامدى اياقتاپ, ورنىما وتىرعان كەزدە ءسايفي اعام قاسىما كەلىپ, ءوزىن تانىستىردى. سول جەردە ول بەيىمبەت مايلينمەن «عاليا» مەدرەسەسىندە بىرگە وقىعانىن, «ساداق» جۋرنالىن بىرگە شىعارعانىن, ءتىپتى ءسابيت مۇقانوۆقا ساباق بەرگەنىن ايتتى.
ال ەكى جىلدان كەيىن ءسايفي اعا قازاقستانعا كەلدى. سول كەزدە سەيىتجان اعانىڭ ۇيىندە بولعان قوناقتان كەيىن ءبارىمىز ارنايى فوتوستۋدياعا بارىپ ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسىپ ەدىك. جاناي ول كەزدە توعىز جاسار بالا. مىنا كىتاپتا جاريالانعان سۋرەت سول ءراسىم», – دەپ, وتكەن كۇننىڭ ءبىر ۇزىك سىرىن ايتىپ بەردى.
تاعى بىرقاتار ارىپتەستەرى جاناي وماروۆتىڭ جاڭا تۋىندىسى تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ, وعان شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى. قۇتتىقتاۋشىلار كەزىندە پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى, «قازاقستان» تەلەراديو كورپوراتسياسىنىڭ, ودان سوڭ «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ باسشىسى سىندى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقارعان ءپۋبليتسيستىڭ بۇگىندە «نۇر مەديا» حولدينگىنىڭ جەتەكشىلىگىندە دە بىلىكتىلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ وتىرعانىن ايتتى.
شارا سوڭىندا بەلگىلى جازۋشى نۇرعوجا وراز بەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاساپ, قالامگەرگە اق باتالارىن بەردى.
ەلامان قوڭىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.