ءار ادامنىڭ وي-ساناسى, الەمدىك كوزقاراسى ءوزىن قورشاعان ورتادان العان اسەردەن, ارالاسقان زيالى ادامداردىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭداۋدان, عىلىم-ءبىلىمدى تەرەڭ يگەرگەن پاراسات-پايىمنان قالىپتاسادى. ارينە, عىلىمدى بولۋدىڭ ورنى بولەك. ول ءار ازاماتتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن, جەكە تۇلعاسىن, مادەنيەتتىلىگىن قالىپتاستىرادى دەر ەدىم. ويتكەنى: «تاريحتى ءبىلۋ – بىلىمدىلىكتىڭ, ادەبيەتتى ءبىلۋ – مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى», دەگەن شىعىس حالقىنىڭ دانالىعى بار. بۇل – كىمدى دە بولسا بىلىمدىلىككە, تەكتىلىككە تاربيەلەيتىن دانالىق وي. ال ءبىزدىڭ حالىق: «جاقسىعا قاراپ بوي تۇزە», دەيدى. مىنە, مەنىڭ دە ايتايىن دەگەن ويىم وسى. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق, ءبىر عالىمدى كورسەڭىز», دەپ ۇلى اباي ايتقانداي, ءبىزدىڭ دە ازاماتتىق تۇلعامىز, ساياسي كوزقاراسىمىز, حالقى ارداق تۇتقان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەڭ پەيىل, كەمەلدى ىسىنەن ۇلگى الۋىمىزبەن قالىپتاستى. ەلباسىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ قىزمەت ىستەۋىم, مەنىڭ دە ومىرگە دەگەن كوزقاراسىم مەن ازاماتتىق تۇلعاما, ساياسي تۇرعىدان شىڭدالۋىما اسەرىن كوپ تيگىزدى.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە-اق توپ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىققان بىلىكتىلىگىمەن دارا كورىنگەن دارىندى باسشى ەكەنىنە سىرتتاي تاڭعالىپ جۇرەتىنمىن. ءبىز سول ەل تاۋەلسىزدىگى ءالى قولعا تيمەگەن, كەڭەستىك بيلىكتىڭ «ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىرى» كرەملدىڭ قولىندا تۇرعان كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تالاي مىنبەردەن شەشىلە سويلەيتىن شەشەندىگىنە, ءاربىر فاكتىنى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن دايەكتەپ بەرەتىن قابىلەت-قارىمىنا, رۋحى مىقتى ءورشىل مىنەزىنە قايران قالاتىنبىز. پارتيا ورگانىندا جۇرگەندىكتەن, ءوز باسىم ۇلاعاتتى ءار سوزىنە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, كوكەيىمە ءتۇيىپ, قويىن داپتەرىمە جازىپ الاتىنمىن. سول كەزدەگى بيلىكتىڭ ن.ءا.نازارباەۆتى تالاي تۇعىرى مىقتى تۇلعالى باسشىلار اراسىنان قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, كەيىن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا تاڭداپ الۋى ول كىسىنىڭ بويىنا بىتكەن تەكتىلىك پەن تۇلعاعا ءتان مىنەزدىڭ بولۋىنان دەر ەدىم. ەلباسىمىز وسى ساناۋلى جىلدار ىشىندە تاريحتىڭ ساراڭ كوشىندە بۇعان دەيىن بولماعان, ءبىر عاسىردا اتقارىلار ۇلان-عايىر ۇلىلىقتى, تاڭدانارلىق تاماشا ىستەردى ومىرشەڭ ەتە ءبىلدى. بۇگىندە سول ءۇشىن حالقىنىڭ شەكسىز العىسى مەن قۇرمەتىنە بولەنىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ عاسىرعا بەرگىسىز بۇل ەڭبەگىن بۇگىنگى جاستار, كەلەشەك ۇرپاق جادىنان استە شىعارماۋى ءتيىس. سول ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنان ۇيرەنگەن ونەگە-ۇلگىمنەن جاستار ءتالىم السا ەكەن دەپ, وسى ماقالامدى جازىپ وتىرمىن. ەلىمىز ءۇشىن توقسانىنشى جىلداردىڭ باسى وڭاي بولعان جوق. «كەڭەس وداعى» دەگەن مىزعىماس الىپ يمپەريانىڭ بۇزىلعان سەڭدەي اياق-استىنان ىدىراۋى جاي حالىقتى دا, نەبىر سۇڭعىلا ساياساتكەرلەردى دە وكىنىشتى جاعدايعا ءتۇسىردى. ەلباسى بولسا, اباي دانىشپان ايتقانداي, «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسىپ», ءالىپتىڭ اياعىن كۇتە, حالقىمىزعا الدىمەن ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن, سودان سوڭ عانا تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاي الامىز دەپ ءتۇسىندىردى. قازاقستاننىڭ بولاشاق تاعدىرىنا قاتتى الاڭداعان جۇرتشىلىقتى اۋىزبىرلىككە شاقىردى. سابىرلىلىق تانىتىپ, سالماقتى ساياسات ۇستانۋعا, جاڭا قوعامعا جان-تانىمىزبەن قىزمەت ەتۋگە, توقىراۋعا تۇسكەن ەل ەكونوميكاسىن, الەۋمەتتىك تۇرمىس-جاعدايدى, ساياسي تۇراقتىلىقتى قىراعىلىقپەن دامىتۋدى وتانىن شىن سۇيگەن ءاربىر قازاقستاندىق ازاماتتاردان تالاپ ەتتى. سول كەزەڭدە ايتىلعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «ەڭ باستىسى – ادام فاكتورى; ونىڭ ەركى, كۇش-جىگەرى, تاباندىلىعى مەن ءبىلىمى. وركەندەپ دامۋ مەن تاۋەلسىزدىككە اتتار تابالدىرىقتىڭ التىن كىلتىن دە وسى شامادان ىزدەگەن ءجون», دەگەن دانالىق ءسوزى ءبارىمىزدىڭ دە ەگەمەن ەلىمىز ءۇشىن ءمىنسىز قىزمەت ەتۋىمىزگە جەتەلەدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ وسىنداي كەزەڭىندە جاڭادان قالىپتاسقان ساياساتكەر رەتىندە ءوزىمنىڭ كانديداتۋرامدى الماتى قالاسىنان رەسپۋبليكانىڭ جوعارعى كەڭەسىنە دەپۋتاتتىققا ۇسىندىم. سايلاۋ الدىنداعى ناۋقان وتە كۇردەلى بولدى. جەكەلەگەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرى بويىنشا بالامالى كانديداتتار سانى ون, ون بەستەن كەم ءتۇسپەدى. ال سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ قۇرامى ەلىمىزدىڭ ساياسي ءومىرىنىڭ بارلىق ءار الۋاندىلىعىن كورسەتە ءبىلدى. جوعارعى كەڭەستىڭ قۇرامىنان بىرنەشە فراكتسيالار قۇرىلىپ, جەكەلەگەن كەيبىرى ەتنوستىق بەلگىسىنە قاراي جاساقتالدى. وسىنىڭ ءبارى جاعدايدى ساياسيلاندىرىپ, تىم شيەلەنىستىرىپ جىبەردى. وسىنداي نەمەسە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلاۋ بارىسىندا جوعارعى كەڭەس ءوزىنىڭ وكىلەتتى ورگانىنىڭ نەگىزگى ءارى تىكەلەي فۋنكتسياسى – زاڭ شىعارماشىلىقتان جالتارۋعا جول بەرىپ الدى. جۇيەدەگى جەتكىلىكسىز جۇمىس پەن بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قاراما-قايشىلىق, سول كەزدەگى سايلانعان پارلامەنتتىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەدى. وسىنىڭ سالدارىنان ونىڭ جۇمىس ىستەۋ كەزەڭىندە بار-جوعى جەتى زاڭ عانا قابىلداندى. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الماعانىن كورسەتتى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە جوعارعى كەڭەس ءوزىنىڭ قىزمەتىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى. زاڭ شىعارۋ ورگانى تۇرالاپ قالعان ءدال وسى تۇستا, بۇرىنعى قابىلدانعان زاڭ بويىنشا, بۇل وكىلەتتىلىك ەل پرەزيدەنتىنە جۇكتەلگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى تۋرا وسى كەزەڭدە ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تولىعىمەن وزىنە الىپ, شىنىن ايتقاندا, ناعىز بىلىكتى كوشباسشى ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. مۇنى ەلباسى ءوزى قول قويىپ قابىلداعان 511 جارلىقتىڭ 132-ءسىنىڭ زاڭ كۇشى بار ەكەندىگىنەن كورۋگە بولادى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى قالاندى, ەكونوميكامىز بىرتە-بىرتە كوتەرىلىپ, ورتا تاپتىڭ قۇرىلۋى باستاۋ الدى. ەلباسىمىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا تۇبەگەيلى ساياسي-قۇقىقتىق جاڭعىرتۋ عانا ەمەس, سونداي-اق, قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىم قامتاماسىز ەتىلىپ, قۇقىقتىق شەڭبەردى بەيتاراپتاندىرۋعا ءمۇمكىندىك تۋعىزىلدى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى دە پرەزيدەنتتىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگىنىڭ, العا قويعان كەمەل ويلى ماقسات-مۇراتىنىڭ ارقاسىندا ورىندالدى. وسى ءبىر قيىن كەزەڭدە ءوز ومىرىمە ۇلكەن سەرپىلىس بەرگەن مىنا ءبىر وقيعانى ايتا كەتكەنىم ارتىق بولماس. جوعارعى كەڭەس تاريح ساحناسىنان كەتكەننەن كەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەنى قىزمەتكە شاقىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومەكشىسى بولۋ لاۋازىمىن ۇسىندى. ارينە, وتە ابىرويلى قىزمەت, ال جاۋاپكەرشىلىگى ودان دا زور. بۇل ءالى جاس, بۋىنى قاتپاعان, تاۋەلسىز ەلىمىز ەندى عانا اياعىنان قاز تۇرعان قيىن كەزەڭ بولاتىن. ءدال وسى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا اسۋ بەرمەس نەبىر كۇردەلى ىستەر تۇردى. سونىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – ىشكى ساياسي احۋالدى تەز جەتىلدىرىپ, تۇراقتىلىقتى بەكەمدەۋ كەرەك بولدى. ول ءۇشىن تەز ارادا قورعانىس جۇيەسىن قولعا الىپ, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن دامىتۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇردى. مۇنىڭ ءوزى جاڭا دەموكراتيالىق قۇقىقتىق مەملەكەتىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر نەگىزگى ارقاۋى بولاتىن. ەل پرەزيدەنتى وسىنداي قىرۋار جۇمىستى ۇزاقتى كۇن اتقارا ءجۇرىپ, وسى قيىن كەزدە سالى سۋعا كەتكەن, ەرتەڭ نە بولارىن بىلمەي الاڭداعان قاراپايىم حالىق اراسىنا, ەڭبەك ۇجىمدارىنا بارىپ, ەل ىشىندەگى ساياسي احۋالدان كوزبە-كوز اقپاراتتار الۋعا ۋاقىت تاباتىن, پىكىر الماساتىن. ءبىر كۇنى ءبىز ەلباسىنىڭ قاراعاندى وبلىسىنا باراتىن ساپارىن ۇيىمداستىرۋ جونىندە تاپسىرما الدىق. بۇل وبلىس, كوپشىلىك بىلەتىندەي, رەسپۋبليكاداعى اۋىر يندۋستريانىڭ ۇلكەن وشاعى. سول كەزدە ول ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنداعى ءرولى زور, ءارى مىڭداعان جۇمىسشىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە, تۇرمىس جاعدايىنا جان بەرىپ تۇرعان بىردەن ءبىر وندىرىستىك ورىن ەدى. الدىمەن ادەتتەگىدەي ەلباسى ساپارىنىڭ باعدارلاماسىن, ءتيىستى ماتەريالدارىن دايىندادىق. پرەزيدەنتتىڭ بۇل وبلىستاعى جۇمىس كەستەسى وتە تىعىز بولدى. كۇن تارتىبىنە قاراعاندىدا سالىنعان جاڭا اۋەجايدى اشۋ, بىرقاتار ءوندىرىس ورىندارى مەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق سالاداعى ۇيىمداردا بولۋمەن قاتار, ەڭبەك ۇجىمدارى جانە جەكە ازاماتتارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ كىرگىزىلىپ, بەكتىلدى. پرەزيدەنت بىزگە ساپارىن دايىنداۋ بارىسىندا تاپسىرما بەرىپ, قاراعاندى شاحتەرلەرىمەن مىندەتتى تۇردە كەزدەسەتىنىن, ناقتى ايتقاندا, وندا گورباچەۆ اتىنداعى شاحتانىڭ ۇجىمىمەن جۇزدەسەتىنىن قاداپ تۇرىپ ايتتى. سايكەسىنشە, اتالعان شاحتانى ساپار باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, جوبانى جۇمىس ءۇشىن وبلىس باسشىسىنا جىبەردىك. ارادا ءبىر ساعات وتىسىمەن ماعان قاراعاندى وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى پ.نەفەدوۆ قوڭىراۋ شالدى. ول گورباچەۆ اتىنداعى شاحتاعا بارۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن, ءويتكەنى, ونداعى احۋال وتە قيىن, شاحتانىڭ توقتاۋ الدىندا تۇرعانىن, ەرەۋىل تۋىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى ەلباسىنىڭ اتالعان وبەكتىگە كەلۋى قيسىنسىز, دەپ ءبىزدى سەندىرۋگە تىرىستى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ جەكە تاپسىرماسى دەگەنىمىزگە پ.نەفەدوۆ ءوزىنىڭ سوزىنە ارقاۋ بولعان سىلتاۋلارىن ءۇستى-ۇستىنە ءتوندىرىپ, دالەلدەي ءتۇستى. مەن دە ءوز تاراپىمنان ارەكەت ەتىپ, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن قىزمەت باسشىلارىمەن سويلەسىپ ەدىم, ولار دا وبلىس اكىمىنىڭ سەكەمىن راستادى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن اقىلداسۋعا تۋرا كەلدى. ولار بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى وزدەرىنە الدى دا, ەلباسىنىڭ گورباچەۆ اتىنداعى شاحتاعا بارۋىن كەستەدەن الىپ تاستادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاراعاندى وبلىسىنا باراتىن ساپاردىڭ سوڭعى قۇجاتتارىمەن تانىسۋ بارىسىندا اتالعان وبەكتىدەگى شاحتەرلەرمەن كەزدەسۋ كورسەتىلمەگەنىن بىردەن بايقاپ, بىزگە وتە ماڭىزدى ەسكەرتۋ جاسادى. كەلتىرگەن دالەلىمىزگە قاراماستان, گورباچەۆ اتىنداعى شاحتانىڭ ۇجىمىمەن كەزدەسەتىنىن نىقتاپ تۇرىپ ايتتى. ...ەلباسى قاراعاندىعا كەلىسىمەن جاڭا اۋەجايدى اشىپ, قالاداعى بىرقاتار وبەكتىلەرمەن تانىسقان سوڭ, وبلىس اكىمىنە تۇستەن كەيىن گورباچەۆ اتىنداعى شاحتاعا باراتىنىن ەسكەرتتى. ءبىز شاحتاعا كەلگەندە اكت زالىنا كىرەبەرىستە توپتالعان حالىقتى كوردىك. جۇزدەرىنەن قاتتى تولقۋ ءبىلىنىپ, سۇستانىپ تۇرعان ەدى. پرەزيدەنت ولارمەن بايسالدى تۇردە جايدارى امانداسىپ, وبلىس اكىمى مەن شاحتا باسشىلارىنىڭ قوشەمەتىمەن كەزدەسۋ ورنىنا ءوتتى. زالعا 500-دەي شاحتەر جينالدى. ولار ءوزارا داۋرىعىپ جاتتى. تورالقا تورىنە پرەزيدەنت, وبلىس اكىمى, شاحتانىڭ ديرەكتورى كوتەرىلدى. قىسقا كىرىسپە سوزدەن كەيىن ءسوز بىردەن ەلباسىنا بەرىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جارقىن داۋىسى ەستىلىسىمەن-اق, زال ءىشى سىلتىدەي تىنا قالدى. شاحتەرلەر پرەزيدەنتتىڭ ەلدەگى جاعدايلار تۋرالى اشىق ايتقان ءار ءسوزىن مۇقيات تىڭدادى. كەڭەس وداعى كۇيرەگەننەن كەيىنگى ەلىمىز وتە اۋىر ءحالدى باستان كەشىپ وتىرعانىن جاسىرماي ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. مەملەكەت قولدان كەلەر بارلىق مۇمكىندىكتەردى قاراستىرىپ, ەلىمىزدىڭ ىشكى ەكونوميكاسىندا جانە سىرتقى ساياساتىنداعى شيەلەنىسكەن ماسەلەلەردى شەشۋدە ءتيىمدى ءىس-شارالار قابىلداعانىن تەرەڭ تۇرعىدا ءتۇسىندىردى. سونداي-اق, قاراعاندىداعى بارلىق ەكونوميكالىق ءوندىرىس كەشەندەرى مەن شاحتەرلەردى بۇل قيىن جاعدايدان شىعارۋدىڭ ءتيىمدى جولىن, قولدانىلاتىن ءىس-شارالار تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ, باعىت-باعدارىن كورسەتتى. ءسويتىپ, سۋىعان كوڭىلدەرگە جىلۋ بەردى. ءسوز اياقتالعاندا, سارتىلداي سوعىلعان شاپالاقتان قۇلاق تۇندى. پرەزيدەنتتىڭ دالەلدى دە شىنايى سوزىنەن كەيىن ەرەۋىل ۇيىمداستىرۋعا نيەتتەنگەن وكىلگە ءسوز كەزەگى بەرىلگەندە, ول نە دەرىن بىلمەي, ءسوزىن قىسقا قايىرىپ, مىنبەردەن تەز ءتۇسىپ كەتتى. بۇل قازىر ايتۋعا وڭاي, ءدال سول كەزدە اشىنىپ, اشۋعا مىنگەن شاحتەرلەردىڭ ورتاسىنا بارۋ وتە قاۋىپتى بولاتىن. مۇنى وبلىس اكىمدىگى دە, ارنايى قىزمەت وكىلدەرى دە, ول كىسىنىڭ جەكە قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتىلار دا قانشا ايتىپ, ايعاقتاپ بەرسە دە, پرەزيدەنت قايمىقپاي, اسا باتىلدىق تانىتتى. «كوز كورسە, ءجۇز ۇيالادى», دەگەندەي, ەڭبەكشى حالىقپەن كوزبە-كوز, جۇزبە-ءجۇز وتىرىپ, قيىن كەزەڭنىڭ ءمان-جايىن شىنايى تۇرعىدان ءتۇسىندىرىپ بەرۋدىڭ ارقاسىندا ءوندىرىسى اسا كۇردەلى وڭىردەگى تۇراقتىلىق ساقتالىپ قالدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ قانداي قيىن جاعدايدا دا ادامدارمەن ءتىل تابىسا الاتىنىن ايعاقتاپ بەرگەن وقيعا بولدى. وسى جولعى ساپارىمىز بىزگە, مەن سياقتى بۋىنى ەندى قاتىپ كەلە جاتقان جاس ساياساتكەرلەرگە بولەك ونەگە, ۇلكەن ساباق بولدى. پرەزيدەنتتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن تاعى ءبىر ونەگەلى ءىسى – ۇلت تاعدىرى, ونى قۇرايتىن ادام ءومىرىنىڭ قىمباتتىلىعى, ۇرپاق وسىرۋدەگى وراسان ورنى ەش نارسەمەن ولشەنبەيتىندىگىن ەرەكشە قادىرلەۋى دەر ەدىم. ماسەلەن, ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن 1930-جىلداردىڭ باسىنداعى اشارشىلىق, ودان كەيىنگى جاپپاي قۋعىن-سۇرگىن عاسىرلار بويى ۇمىتىلمايتىن قاسىرەت-قايعى – ورنى تولماس وكىنىش. وسى قاتىگەز ناۋبەت كەزىندە ميلليونداعان قازاق اشتان قىرىلدى. كوبىسى امالسىزدان باس ساۋعالاپ, وزگە ەلگە اۋا كوشتى. كەيبىرى جول-جونەكەي اشتان, اۋرۋدان ءولدى, امان قالعانى بارعان ەلىنىڭ سويىلىنا جىعىلدى. ارنايى ورگاننىڭ بەرگەن مالىمەتىنە قاراساق, قازاقتاردىڭ سانى 1926 جىلى 3 968 289 بولسا, ارادا ون ءبىر جىل وتكەندە 2 ميلليونعا دەيىن كەمىپ كەتكەن. بۇل جىلدارى, كەيبىر مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستان اۋماعىنان 1 ميلليوننان استام ادامنىڭ اۋىپ كەتكەنى بەلگىلى. ال شىندىعىندا قانشا ادام وپات بولعانىن ءبىر قۇداي بىلەدى. بۇل تۋرالى تاريح «جۇمعان اۋزىن اشپايدى». تەك 1970 جىلى عانا قازاقتاردىڭ سانى سول كەزدەگى كورسەتكىش دەڭگەيىنە ازەر جەتكەن. ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحىح سەسسياسىندا جاساعان بايانداماسىندا: «سول جىلدارداعى اشتىقتىڭ زاردابى بولماعاندا, وندا بۇگىنگى قازاقتاردىڭ سانى 40-50 ميلليون ادام دەڭگەيىندە بولار ەدى», دەپ اششى شىندىقتى بۇكپەسىز ايتقان بولاتىن. وسىعان وراي, ءبىر وقيعانى ايتقىم كەلىپ وتىر. ەلباسى بىردە ماعان: «اقان, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, قۇراندى قازاق تىلىنە اۋدارعان تەولوگ عالىم, كەزىندە اشتىق پەن ناۋبەت جىلدارى شەتەلگە ءوتىپ كەتكەن حاليفا التاي ەلگە ورالىپتى. ءبىز بۇل كىسىلەرگە نازار اۋدارىپ, جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. مەنىڭ ول كىسىمەن كەزدەسۋىمدى ۇيىمداستىرىڭدار. حال-جاعدايىن, قالاي ورنالاسقانىن بىلىڭدەر. ءوز وتانىندا عىلىمي جۇمىس, قوعامدىق قىزمەتپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك جاسالعان با, سونى انىقتاڭدار», – دەپ تاپسىرما بەردى. ارادا بىرنەشە كۇن وتكەندە مەن حاليفا التايدى پرەزيدەنتتىڭ قابىلداۋىنا شاقىردىم. قادىرمەندى اقساقال كەلگەن كەزدە سىرتقا شىعىپ قارسى الدىم. مەنىڭ كوز الدىمدا اسا پاراساتتى, جيناقى, كوزىنە مۇڭ ۇيالاعان قاريا ادام تۇردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قادىرلى قوناقتى ىستىق ىقىلاسىمەن قارسى الىپ, ەمەن-جارقىن وتىرىپ ۇزاق اڭگىمەلەستى. نەبىر كەلەلى ماسەلەلەردى اڭگىمەگە وزەك ەتتى. حاليفا التايدىڭ جاعدايىن ءبىلىپ, قازىرگى تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن جان-جاقتى تانىسقانى ءالى ەسىمدە. كەزدەسۋ اياقتالعان سوڭ پرەزيدەنت حاليفا التايدى شىعارىپ سالدى دا, سول ارادا بىزگە بىرقاتار تاپسىرما بەردى. قالاي ورنالاسقانىن ارنايى بارىپ كورۋدى, دۇرىس جاعداي تۋعىزۋ كەرەكتىگىن, عىلىمي قىزمەتپەن اينالىسۋى ءۇشىن قولايلى, ءارى بارىنشا مۇمكىندىك جاساپ بەرۋدى نىقتاپ ەسكەرتتى. پرەزيدەنتىمىز ەل ادامدارىنا, ونىڭ ىشىندە ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر مەن عىلىم سالاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مۇنداي ءىرى تۇلعالارعا قامقورلىق كورسەتۋدەن استە ايانىپ قالعان ەمەس. مۇنداي مىسالدار وتە كوپ جانە ءبىز پرەزيدەنتتىڭ وسى ءتالىمى زور كەزدەسۋىنەن ءار كەزدە مول رۋحاني بايلىق الاتىنبىز. بۇگىندە ەل استاناسىن اقمولاعا كوشىرۋگە باستاماشى بولعان پرەزيدەنتىمىز ەكەنىن بارشا جۇرت جاقسى بىلەدى. ال تاۋەلسىز قازاقستان ەندى عانا ەس جيعان تۇستا اسا كورەگەن ەلباسىنىڭ الىستى بولجاي بىلەتىن بۇل ساياسي شەشىمى ەلىمىز ءۇشىن دە, ءبىز ءۇشىن دە ويعا كەلمەگەن توسىن سىي بولدى. جوعارعى كەڭەستىڭ 1995 جىلعى سەسسياسىنا كانيكۋلعا شىعار الدىندا جينالدىق. جوعارعى كەڭەستىڭ وتىرىسىنا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قاتىستى. ماجىلىستە, نەگىزىنەن, اعىمداعى ەل ومىرىندەگى كەزەكتى ماسەلەلەر جانە سوعان قاتىستى پروبلەمالاردى قۇقىقتىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ جايى تالقىلاندى. ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە استانانى اقمولا قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ دالەلى سونشالىقتى ناقتى ءارى سەنىمدى, بارلىق تۇرعىدا نەگىزدى بولعاندىقتان, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇسىنىسىن ءبىراۋىزدان قولداپ, ءتيىستى قۇجاتتى قابىلدادىق. وسىلايشا, ەلىمىز ءوزىنىڭ جاڭا استاناسىنا قونىس اۋدارۋ جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتى. ءبارىمىز دە بۇل ۇلى كوش كەمىندە بەس-جەتى جىلدان كەيىن باستالاتىن شىعار دەپ ويلاعانبىز. ءبىز ويلاعانداي ەمەس, ارادا ەكى جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا كوشتىڭ الدى اقمولاعا قاراي بەت تۇزەدى. 1997 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا مەملەكەتتىك ورگاندار ءبىرىنەن كەيىن ءبىرى اقمولاعا كوشىپ كەلدى. ارينە, مەملەكەتتىڭ استاناسىن كوشىرىپ, قوندىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەڭ الدىمەن كەلەتىن مەكەمەگە لايىقتى ورىن, قىزمەتكەرلەرگە تۇراقتى جۇمىس, ءۇي-جاي, كولىك قۇرالدارى مەن ۇيىمداستىرۋ تەحنيكالارى قاجەت. مۇنىڭ ءبارىن شەشۋ ءتىپتى قيىن. سوندىقتان قىزمەتكەرلەردىڭ شتات سانىن قىسقارتىپ, ىقشامداپ كوشىرۋگە تۋرا كەلدى. تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭاشا تاريحىنىڭ ءار كۇنى مەن اتقارىلىپ جاتقان ىرگەلى ىستەردىڭ ءبارى دە ەلباسىمىزدىڭ ايتقان اقىل-كەڭەسى, دانالىق شەشىمدەرى قازىرگى جانە بولاشاق ومىرىمىزگە ازىق بولار سارا جول ەكەنى كۇمانسىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باتىل شەشىمىمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلعان, ءالى دە جازىلىپ جاتقان ورەلى ىستەر وتە كوپ. سونىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ كەتكەنىم ارتىق بولماس. تاۋەلسىزدىگىمىز ءالى جاريالانا قويماعان تۇستاعى حالقىمىزعا اجال وشاعى بولعان سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جاپتىرۋى جانە ادامزات بالاسىن قىرىپ-جويۋدىڭ الاپات قارۋى – يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى, ءتول تەڭگەمىزدى جاساتىپ, ۇلتتىق قورىمىزدى قۇرۋى, ەل شەكارالارىنىڭ بەكىتىلۋى, اسا ستراتەگيالىق ماقساتپەن ەل استاناسىن اقمولاعا كوشىرۋى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, ەلباسى دەگەن ءمارتەبەسىمەن بىرگە قازاق ەلىنىڭ دامۋ تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلارى ءسوزسىز.
اقان بيجانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ كوميتەت توراعاسى.