كەشەگى بي مەن بۇگىنگى بي نەمەسە تاريحي ساباقتاستىق تۋرالى

ادەتتە, «عىلىمي كونفەرەنتسيا» دەگەندە ءبىر توپ ادامداردىڭ باس قوسىپ, قاساڭ تىلدە (كوبىنە رەسمي تىلدە) بايانداما جاساسىپ, وزدەرىنە عانا تۇسىنىكتى ويلارىمەن ورتاقتاسىپ جاتاتىن كوڭىلسىزدەۋ جيىن كوزگە ەلەستەيدى. ونداي جيىنداردىڭ دا قاجەتتىلىگى بار شىعار, بىراق قالىڭ كوپشىلىك قابىلداي بەرمەيدى. الماتى قالالىق سوتى ۇيىمداستىرعان «جەتى جارعى – دالا دەموكاراتياسىنىڭ وزىق ۇلگىسى, مەملەكەتتىك قۇقىق پەن سوت بيلىگىنىڭ التىن ارقاۋى» اتتى وڭىرلىك عىلىمي كونفەرەنتسياسىنا شاقىرتۋ العانىمدا سونداي كوڭىلسىز جيىنداردىڭ ءبىرى بولار دەگەن كۇماندى ويدىڭ قىلاڭ بەرگەنى راس. بىراق كونفەرەنتسيا بارىسىندا بۇل كۇمانىمىز سەيىلىپ كەتتى.

ەڭ الدىمەن سىزدەرگە وسى عى­لى­مي كونفەرەنتسيانىڭ تابىستى ءوتۋى­نە زور ىقىلاسىن بىلدىرگەن جو­عارعى سوت توراعاسى قايرات ءاب­دى­­رازاق ۇلى ءماميدىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزبەكشىمىن, دەپ باستادى ءسوزىن جوعارعى سوت سۋدياسى اقىلتاي قا­سىموۆ, بيىلعى جىل ەل مەرەيىن وسىرگەن ەرەكشە جىل بولدى جانە وزىنە ءتان تاريحي قۇندىلىعىمەن ۇرپاق جادىندا ساقتالارى ءسوزسىز. قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دىعىن اتاپ وتۋگە وراي ۇلكەن ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا باستاماشى بولىپ وتىر. وسى كونفەرەنيتسيادا كونستيتۋتسيادا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ونىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىمەن بيلەر سوتىنىڭ ادىلدىگىن, ەل باسقارۋدىڭ تۋرا جولىن كورسەتەتىن تاريحي تانىمى كەڭ, قۇندىلىعى تەرەڭ وي-پىكىرلەر ايتىلادى دەپ ويلايمىن.

راسىندا دا, كونفەرەنتسيادا تاريحي تاعىلىمى كەڭ, قۇندىلىعى تەرەڭ وي-پىكىرلەر ايتىلدى. جي­نالعان جۇرتتى جالىقتىرماعان باياندامالار دا جاسالدى. ءسوز جوق, كونفەرەنتسيانىڭ ءباسىن ارتتىرعان وسى وي-پىكىرلەر مەن باياندامالار. سويلەۋشىلەردىڭ دە, بايانداما جا­ساۋشىلاردىڭ دا تياناقتى ءھام تىڭعىلىقتى دايىندالىپ كەلگەندىگى كورىنىپ تۇردى.

كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن جوعارعى سوت سۋدياسى اقىلتاي قاسىموۆتىڭ, كون­فە­رەن­تسيانىڭ جۇمىسىن جۇرگىزگەن الماتى قالالىق سو­تىنىڭ توراعاسى اقجان ەشتاي­دىڭ, قاراعاندى وب­لىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇسابەك الىمبەكوۆتىڭ باستان-اياق قازاقشا ءسوي­لەگەنى ەلدى ءسۇيسىندىردى. سونداي-اق, استانا قالالىق سوتىنىڭ ءتور­اعاسى تىلەكتەس بارپىباەۆتىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري سوتىنىڭ توراعاسى ءسا­كەن ابلۋللاەۆتىڭ, ال­ماتى قا­لالىق سوتىنىڭ توراعاسى اقجاي ەشتايدىڭ, قاراعاندى وب­لىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇ­سا­بەك الىمبەكوۆتىڭ, الماتى قالاسى, الاتاۋ اۋداندىق سوتىنىڭ ءتور­اعاسى ەربول جانعازيننىڭ باياندامالارى مازمۇندى جانە ماعىنالى بولىپ شىقتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىنگىنىڭ بيلەرى كەشەگىنىڭ بيلەرى تۋرالى تۇشىمدى اڭگىمە ءوربىتتى.

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى زايلاعي كەنجاليەۆ كونفە­رەنتسيا باعدارلاماسى بويىنشا «مەتودولوگيچەسكيە پروبلەمى يس­سلەدوۆانيا ينستيتۋتا سۋدەبنوي ۆلاستي ۆ تارديتسوننوم كازاحسكوم حانستۆە» دەگەن تاقىرىپتا بايان­داما جاساۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق پروفەسسور مىرزا نەگە ەكەنىن قايدام, قولتىقتاپ شىققان قاعازىنا قاراماستان, سويلەگەن سوزىنە ءبىراۋىز ورىسشا قوسپاي, تارتىمدى اڭگىمە ايتتى. ءداستۇرلى قازاق حاندىعىنداعى سوت بيلىگى تۋرالى سويلەي وتىرىپ, ز.كەنجاليەۆ بۇگىنگى سوت جۇيەسى تۋرالى دا پىكىر ءبىلدىردى. مەن بۇگىن وسى كونفەرەنتسياعا قاتىسا وتىرىپ, دەدى زايلاعي جانتۋعان ۇلى, ءارى قىزعانىپ وتىرمىن, ءارى قىزىعىپ وتىرمىن. قىزعانىپ وتىرعانىم, بۇگىنگىدەي تاقىرىپتاعى مۇنداي كونفەرەنتسيانى بىزدەر زاڭگەر عالىمدار جانە تاريحشىلار ۇيىمداستىرۋعا ءتيىس ەدىك. بۇل جاعىنان قايرات ءمامي باسقارعان سوت جۇيەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءبىزدىڭ الدىمىزدى وراپ كەتتى. قىزىعىپ وتىرعانىم, كونفەرەنتسيادا ءسوي­لەگەن شەشەندەردىڭ سوزدەرى دە, بايانداماشىلاردىڭ تۇجىرىمدارى دا تۇشىمدى بولدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى ءساتتى ءوتىپ جاتىر...

وسى كونفەرەنتسيانى ۇيىم­داستىرۋدىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر­گەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى جو­عارعى سوتىنىڭ جانىنداعى سوت­تاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ اقپاراتتىق قام­تاماسىز ەتۋ ءبولىمى مەڭگە­رۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قا­ناپيا ومارحانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ءوڭىر­لەردە ءوتىپ جاتقان (ونىڭ ءىشىن­دە الماتىداعى دا) عى­لىمي كون­فەرەنتسيالاردىڭ نەگىزى وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا جوعارعى سوتتىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن وتەتىن «قازاق قۇ­قىعى مەن بيلەر سوتىنىڭ تورەلىگى – قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ فەنومەنى» اتتى حالىقارالىق عى­لىمي كونفەرەنتسيانىڭ ال­دىنداعى دايىندىق بارىسى ەكەن.

شارافاددين ءامىروۆ, «ەگەمەن قازاقستان».