جاڭاشا ويلاۋ ماشىعىن يگەرگەن دۇرىس
– ءبىزدىڭ كومپانيا جەكە ءۇي سالىپ جاتىر, دەپ باستادى اڭگىمەسىن جشس ديرەكتورى. – نەگىزگى قۇرىلىس ماتەريالدارى بەتون, تەمىر-بەتون سياقتى زاتتار ءوز كاسىپورىنىمىزدا دايىندالادى. قولجەتىمدى تۇرعىن-ءۇي سالۋ ماقساتىندا مەملەكەتتەن ۇلكەن كولەمدە تەڭگەمەن نەسيە العانبىز. بۇگىندە نەسيەمىزدى جارتىلاي جاپتىق. دوللاردىڭ اياق استىنان ەركىن اينالىمعا تۇسكەندىگى حالىقتان بولەك بارلىق كاسىپكەرلەردى قاتتى ويلاندىرىپ تاستادى. – نەسيەنى تەڭگەمەن الىپ دۇرىس جاساپسىزدار. ءۇي سالۋعا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءبىرازى شەتەلدەردەن تاسىمالدانادى. ەندىگى احۋال قالاي بولماق؟ – ءبىزدىڭ رەسەي جانە قىتاي مەملەكەتتەرىندە ارىپتەستەرىمىز بار. ال ولاردان قۇرىلىس ماتەريالدارىن العاندا تەڭگەمەن ەسەپتەسە المايسىڭ. قازىر ولاردا دا جاعداي ءماز ەمەس. ەلباسى ءبىزدىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىمىز رەسەي مەن قىتاي تاراپىنان سۇرانىستىڭ ازايۋىنان قازاقستان ونىمدەرىن وتكىزۋ نارىعىنىڭ اياسى تارىلا تۇسەدى دەدى عوي. ءبىز سالىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيىمىزدىڭ شارشى مەترىن 900 دوللاردان بەلگىلەگەنبىز. بۇرىنعى جاعدايدا قولجەتىمدى باعا ەدى, ەندى تەڭگەنىڭ السىرەۋىنە بايلانىستى ءۇي قۇنى كوتەرىلەدى. ءبىز قازاقستاننىڭ ازاماتىمىز, حالىق كۇيزەلىپ جاتقاندا قارپىپ قالايىق دەگەن قاراۋ نيەت قانىمىزدا جوق. بىراق, بانكروتقا ۇشىراماۋدىڭ جولىن دا ويلاستىرۋىمىز كەرەك. بىلاي ايتقاندا, وگىزدى دە ولتىرمەيتىن, اربانى دا سىندىرمايتىن كەزەڭ تۋدى. – الەمدى قامتىعان داعدارىستىڭ قازاقستاندى اينالىپ وتپەيتىندىگى بەلگىلى. مۇنىڭ اۋىر سالدارىن ەلباسى: «بۇل جولعى داعدارىس – ءىس جۇزىندە قازاقستاننىڭ بارلىق ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارىن قامتيتىن سەكتورالدىق داعدارىس», دەپ اتاپ كورسەتتى. 160-تان استام ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەرىپ وتىرعان ۇلكەن كاسىپورىننىڭ باسشىسىسىز. حالىق قايتپەك كەرەك؟ – رەسەي ءبىر ەمەس ەكى رەت دوللار باعامىن ەركىنە جىبەرگەندە قازاقستان ۇكىمەتى ەلدىڭ جاعدايىن ويلاپ قولداعى بار قارجىمەن مەيلىنشە ۇستاپ وتىرۋعا تىرىستى. ال نەگە سولاي ۇستاپ وتىرا بەرمەيسىڭ دەۋ – ءوز مەملەكەتىڭە كەدەيلىك قامىتىن كيگىزىپ, قيىنداتۋ دەگەن ءسوز. مۇنى قيىن دا بولسا حالقىمىز تەرەڭ ءتۇسىنۋى كەرەك. بۇدان جامانىمىزدا دا تويعا بارعانبىز. ءبىز ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى حالىقتىڭ قيىنشىلىقتا ءومىر سۇرگەنىنىڭ شەت جاعاسىن كورگەن ۇرپاقپىز. قازاق 1932 جىلدارى اشتان قىرىلعاندا نان تاۋىپ جەي الماي اشتان ولۋگە اينالعان ايەل دوربا تولى اسىل زاتتارىن «التىن-كۇمىس تاس ەكەن, ارپا بيداي اس ەكەن» دەپ سۋعا لاقتىرعانىن اكە-شەشەمىزدەن ەستىپ وستىك. قۇدايعا شۇكىر, ەل امان, مەملەكەتىمىز مىقتى, نەسىبەسىز ەمەسپىز. تاۋبە كەرەك. تەڭگە ەركىن اينالىمعا كەتكەنىمەن ەلباسى مينيسترلەرگە قازاقستاننىڭ ىشكى ەكونوميكاسىن السىرەتپەۋدى تاپسىردى. ءوندىرىس ورىندارىن قولداۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپتى مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ جالعاسىپ جاتىر. شيكىزاتقا باعانىڭ تومەندەۋى بەس-التى جىلعا دەيىن ساقتالادى دەيدى ساراپشىلار. بۇل – ۇزاق مەرزىم ەمەس. مۇنداي جاعدايدا ازاماتتارىمىز سارىۋايىمعا سالىنباي جاڭاشا جۇمىس جاساۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قيىن بولارى ءسوزسىز. بىراق الداعى جاقسى كۇندەرگە جەتۋ ءۇشىن ەلباسىمىزدىڭ توڭىرەگىنە توپتاسىپ, باسەكەلەستىكتى نىعايتىپ, جاڭا رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا اتسالىسۋىمىز كەرەك. اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». شىمكەنت.پسيحولوگيالىق جاعىنان تاس-ءتۇيىن دايىندىق كەرەك
تەڭگەنىڭ ەركىندىككە جىبەرىلۋىنە بايلانىستى «فارماتسيا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ توراعاسى راشيد ناديروۆپەن جەدەل سۇحبات جۇرگىزگەن ەدىك – راشيد نادير ۇلى, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ تەڭگە باعامىن ەركىن اينالىمعا جىبەرۋ جونىندەگى شەشىمىن جۇرتشىلىق ارقيلى قابىلداپ وتىر. بۇل جونىندە ءسىز نە ايتار ەدىڭىز؟ – ساۋالىڭىزعا وراي ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ 19 تامىزدا ساتىپ الۋ-ساتۋ باعامىن تۇزەتكەنى ءۇشىن ايىرباس پۋنكتتەرىن جازالاۋعا ۋادە بەرگەنى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. قاراقان باسىنىڭ عانا قامىن ويلاپ, كۇيتتەيتىندەردىڭ مۇنداي ورەسكەل ءىس-ارەكەتتەرى ەل ىشىنە نەشە ءتۇرلى قاۋەسەت تاراتىپ, الاتايداي بۇلدىرەتىنى انىق. اقپاراتتىڭ قۇپيا ۇستالۋىنىڭ ورنىنا جايىلىپ كەتۋىندە وسىنداي گاپ جاتىر. اسىرەسە, ينفراقۇرىلىم اگەنتتەرى تاۋلىك ىشىندە ساتىپ الۋ-ساتۋ باعامىن اۋىستىرۋعا قۇقىعى جوعىن بىلە تۇرا, زاڭ بۇزۋشىلىققا قاساقانا بارۋى سالدارىنان دۇرلىگۋلەر مەن جايسىزدىقتاردىڭ ورىن الىپ جاتاتىنى وكىنىشتى-اق. ۇلتتىق بانكتىڭ جەرگىلىكتى فيليالى ماماندارىمەن حابارلاسقانىمدا ساتىپ الۋ-ساتۋ باعامىن نەگىزسىز اۋىستىرۋ فاكتىلەرى تىركەلمەگەنىن, ساتىلىمدا دوللاردىڭ جەتكىلىكتى قورى بارىن مالىمدەدى. مەنىڭشە, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ, جاڭا اقشالاي-نەسيەلىك ساياساتتىڭ بىرقالىپتى, كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسسا, قوبالجۋعا, دۇرلىگۋگە ەش جول بەرىلمەسى انىق. ەكىنشىدەن, تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋى مەن قۇنسىزدانۋدىڭ اراجىگىن اجىراتىپ الۋ كەرەك. ويتكەنى, جۇرتشىلىق ۇكىمەتتىڭ بۇل شەشىمىن باسقاشا ۇعىنىپ, اداسۋشىلىققا بوي الدىرىپ ءجۇر. ەموتسيالىق كوڭىل كۇيگە بەرىلگەن ادامنىڭ اقىلدان, سابىردان ايىرىلىپ, اركىمنىڭ جەتەگىندە كەتىپ قالۋى وپ-وڭاي. قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى بولعاندىقتان, بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن توماعا-تۇيىق بولۋى مۇمكىن ەمەس. الدا ەل ەكونوميكاسىنا ىقپال ەتۋدىڭ تەرىس فاكتىلەرى ساقتالۋى ىقتيمال. جاعدايدىڭ قاشان تۇزەلەرىن ەشكىم بولجاپ بىلمەيدى. مۇناي باررەلىنىڭ 30-40 دوللار دەڭگەيىندەگى باعامىنا قالاي بەيىمدەلۋ كەرەك دەگەن ماسەلە ۇكىمەتتىڭ ۆاليۋتالىق ساياسات شارالارىنىڭ باستى ۇستانىمى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, ساراپشىلار الەمدىك نارىق احۋالى كۇردەلەنە تۇسەتىنىن ايتىپ وتىر. سوندىقتان دا, پسيحولوگيالىق جاعىنان تاس-ءتۇيىن دايىندىق كوپ نارسەنى شەشەرى ءسوزسىز. تىعىرىقتان شىعۋ جولدارىن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى تالماي قاراستىرۋى قاجەت. اسىرەسە, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى مەن قىزمەتتەر باعاسىنىڭ نەگىزسىز كوتەرىلمەۋى, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان توپتارعا قامقورلىقتىڭ كۇشەيتىلۋى شارت. اتاۋلى كومەكتەر بەرۋ, ارنايى شتابتار قۇرۋ بىرلەسكەن موراتوريلەر قابىلداۋ تاجىريبەلەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ كەرەك. تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن قوزعالىس رەجىمىنە امالسىز كوشسەك تە, بۇل پروتسەسكە ۇزاق ۋاقىت دايىندىق شارالارى ەكونوميكالىق قۇرىلىمىمىزدى السىرەتپەيدى, حالىقتىڭ تۇرمىسىن ءتومەندەتپەيدى دەگەن سەنىمدەرگە جەتەلەيدى. اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.ابىرجۋعا نەگىز جوق
الەمدىك ەكونوميكادا ءوزگەرىستەر بولىپ تۇراتىنى قاشاننان بەلگىلى. ءبىز وزگە ەلدەرمەن ەكونوميكالىق بايلانىستا بولعاننان سوڭ ونى سەزىنەتىنىمىز دە شىندىق. مۇناي باعاسى تومەندەپ, تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا, رەسەي رۋبلىنە شاققانداعى باعامى ارزانداعانى دا ءبىراز قيىندىقتار تۋىنداتۋدا. دەگەنمەن, ءبىز وسىنداي داعدارىستار مەن كۇردەلى كەزەڭدەردى ەڭسەرىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك اۋىل شارۋاشىلىعى ىدىراپ, تاراپ جاتقاندا دا ەشقانداي ءابىگەرشىلىككە بوي الدىرماي, تۋرا باعىتىن انىقتاعان-دى. بۇعان شارۋاشىلىقتىڭ سالانى قايتا قۇرۋدىڭ بارلىق وتكەلەكتەرىنەن ءساتتى ءوتىپ, نارىقتىق قاتىناستارعا توعى تارقاماي ءتۇسۋى دە ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ ءوڭىر جاعدايىندا ەگىنشىلىك اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كىرپياز سالاسى بولىپ تابىلادى. ەگىنشىلىكتىڭ تاۋەكەل ايماعىنا ورنالاسقاندىقتان بۇل سالاعا عىلىمي جاڭالىقتاردى, وزىق تەحنولوگيانى ەنگىزبەسە, ونىمدىلىگى جوعارى تەحنيكالاردى پايدالانباسا قايتارىم بەرۋى ەكىتالاي. سونداي-اق, الا جازداي الاشاپقىن بولىپ وسىرگەن استىعىڭدى دايىن ونىمدەرگە اينالدىرماي شيكىزات كۇيىندە وتكىزۋ دە ءتيىمسىز. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتىڭ 40 مىڭ گەكتارعا دەيىن ەگىس سالۋعا مۇمكىندىگى بار. الايدا, كولەم قۋاتىن كەز ەمەس. سوندىقتان, اگروتەحنيكالىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, مەيلىنشە جوعارى ءونىم الىنادى-اۋ دەگەن القاپتاردى يگەرۋگە باعىت ۇستالۋدا. جالپى, سەرىكتەستىك ەگىن القابىندا بيدايدىڭ قاتتى سورتتارىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. ول بيدايدىڭ جۇمساق سورتىنا قاراعاندا, نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە. وسىنشاما استىقتى وڭدەۋ قاجەت بولعاندا چەحيانىڭ «پروكوپ» ديىرمەن كەشەنىنە تاڭداۋ ءتۇستى. جوعارى تەحنولوگيالداردى ورناتۋعا, سول فيرمامەن ەسەپ ايىرىسۋعا تۋرا ءۇش جىل كەتتى. دەگەنمەن, بۇل ءوزىن اقتادى. ديىرمەن كەشەنى تاۋلىگىنە 50 توننا ۇن تارتادى. استىقتى ۇنداي وتكىزۋ ءوز قايتارىمىن بەردى. پايدانىڭ كوزى وڭدەلگەن ونىمدە ەكەنىن تۇسىندىك. شارۋاشىلىقتا ماكارون تسەحىن, بادامشادا تاۋلىكتىك قۋاتى 3 توننا ناۋبايحانانى ىسكە قوستىق. اقتوبە قالاسىندا نان-بولكە شىعاراتىن جوعارى تەحنولوگيالى «اتامەكەن» نان زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلدى. وعان يتاليا قوندىرعىسى ورناتىلعان, ءبارى اۆتوماتتى جۇيەمەن باسقارىلادى. جىلىنا 17 مىڭ توننا ءونىم ءوندىرەتىن «اتامەكەننىڭ» نان-بولكە بۇيىمدارىنا سۇرانىس جوعارى ءارى وزگەلەرگە قاراعاندا ارزان. ءوز كەزەگىندە اۋدان ورتالىعىنداعى ناۋبايحانا مەن اقتوبە قالاسىنداعى نان زاۋىتى نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدامىز. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا ءبىرىنشى رەپرودۋكتسيالى ساپالى ەليتا تۇقىمدىق استىعىن ساتىپ, پايدا كوزىن تولىقتىرۋدامىز. ەگىنشىلىكتە ىلعال ساقتاعىش تەحنولوگيانى ەنگىزۋگە بايلانىستى ونىمدىلىگى جوعارى جاڭا تەحنيكالار ساتىپ الدىق. وسى زامانعى ونىمدىلىگى جوعارى اقش-تىڭ, كانادانىڭ ءۇش «FLEXICOIL STX-425», كانادانىڭ ءبىر «John Deere-1830» ماركالى ەگىس كەشەندەرى ءبىر مەزگىلدە تۇقىم سەبەدى, تىرمالايدى, نىعىزدايدى جانە تىڭايتقىش ەنگىزەدى, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى. قازاقستان ىنتىماعى مەن بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن بەلەستەردى الىپ كەلەدى, ءدۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرگەنىمىزدىڭ ءوزى ەكونوميكالىق تۇعىرىمىزدى بەكىتە تۇسەدى. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىمەن تىعىز بايلانىستا. ءبىز ەڭبەككەرلەرىمىزگە ەڭبەكاقىسىن ۋاقىتىندا بەرىپ, الەۋمەتتىك قولداۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىز. بۇگىنگى قيىنشىلىقتار دا وتپەلى دەپ ويلايمىن. ونى ەلباسىنىڭ ءوزى جاسىرماي ايتىپ, جاقسى ءتۇسىندىردى. ءبىز وسىنداي قيىندىقتار ارقىلى شىنىعىپ,شيرىعىپ ءوسۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. امانعوس تولەۋوۆ, «ستەپنوە» جشس ديرەكتورى. اقتوبە وبلىسى, قارعالى اۋدانى.دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم
اقش دوللارىنىڭ باعامى ءبىر كۇندە ءوسىپ كەتتى. بۇعان نە سەبەپ؟ الداعى ۋاقىتتا بۇدان زالال شەكپەيمىز بە؟ ءوندىرىس پەن ونەركاسىپكە اسەرى قانداي؟ قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا ارتىق سالماق تۇسپەي مە؟ بۇگىندە جۇرتشىلىقتى وسىنداي ساۋالداردىڭ مازالايتىنى انىق. وسى سۇراقتاردى ءبىز ۇلتتىق بانكتىڭ قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ەرنار جۇمابەكوۆكە قويدىق. – وزىڭىزگە بەلگىلى, كەشە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بىرىگىپ بريفينگ وتكىزدى. باستى تاقىرىپ – قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ جاعدايى بولدى. ءبىز وسىعان دەيىنگى ۆاليۋتالىق ءدالىز جۇيەسىنەن شىعىپ, ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ تارتىبىنە نەگىزدەلگەن جاڭا كرەديتتىك-قاراجات ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدى باستايمىز. سول بويىنشا تەڭگە ەركىن جىلجيتىن ايىرۋ باعامىنا كوشەدى. ەندىگى جەردە ۆاليۋتانىڭ باعامىن ۇلتتىق بانك ەمەس, نارىقتىڭ ءوزى رەتتەپ وتىرادى. بۇل ءبىز اشىپ وتىرعان جاڭالىق ەمەس. دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعى وسى جولدان وتكەن. مۇنداي جاعدايدا ۆاليۋتانىڭ باعامى باستى نارسە بولىپ سانالمايدى. ەڭ باستى ماسەلە – باعالاردىڭ تۇراقتىلىعى. – جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋدىڭ سەبەبى نەدە؟ – بۇل ءبىر كۇندە قابىلدانعان شەشىم ەمەس. ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋگە ۇلتتىق بانك بىرنەشە جىل بويى دايىندالدى. دەگەنمەن, الەمدىك نارىقتاعى جاعدايدىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى اتالعان جۇمىس تەزىرەك جۇزەگە اسىپ جاتىر. مۇنداي جۇيەگە رەسەي فەدەراتسياسى كوشىپ كەتتى. ونىڭ سىرتىندا الپاۋىت مەملەكەت سانالاتىن قىتايدىڭ وزىندە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ سايابىرسۋى بايقالادى. ال ءبىزدىڭ الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس جاعدايىمىز اتالعان ەكى ەلمەن تىعىز بايلانىستى. نەگىزگى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىمىز قىتاي جانە رەسەيمەن بولعاندىقتان ءبىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى كەزەك كۇتتىرمەي اتقارۋىمىزعا تۋرا كەلدى. جانە بۇل دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم دەگەن ويدامىن. ارينە, العاشقىدا ءبىرشاما قيىندىقتار بولادى. دەگەنمەن, بولاشاقتا ءبىز بۇل جۇيەنىڭ پايداسىن كورەمىز. – مىسالى, مۇنىڭ قانداي پايداسى بولۋى مۇمكىن؟ – ەڭ الدىمەن, بىزدەگى ونەركاسىپ سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتادى. ماسەلەن, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن الايىق. اتالعان سالادا ءبىزدىڭ باستى ءباسەكەلەسىمىز رەسەي مەن قىرعىزستان بولىپ ەسەپتەلەدى. ەندى قاراڭىز, ەگەر ۆاليۋتا باعامى ءبىزدە بۇرىنعىداي تۇرا بەرسە, وندا ءبىزدىڭ بازارداعى باعا دا قىمبات كۇيىن ساقتاپ قالادى. ەسەسىنە رەسەي مەن قىرعىزستاندا باعا ارزاندايدى. ويتكەنى, ولاردا ۆاليۋتانىڭ قۇلدىراۋى بار. مۇنداي جاعدايدا ەت, كۇرىش, بيداي, تاعى باسقا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن قازاقستاننان ساتىپ العانشا, رەسەيگە نەمەسە قىرعىزستانعا بارىپ ساتىپ اكەلگەن وڭاي بولادى. بۇل دەگەنىڭىز ءبىزدىڭ ونەركاسىپتى قولمەن قۇلاتۋمەن تەڭ دەگەن ءسوز. زاتتىڭ ءبارىن ارزان دەپ سىرتتان اكەلە بەرسەك, وندا ءوزىمىزدىڭ تاۋارلار وتپەي, اقىر سوڭى ونى وندىرەتىن كومپانيالار شىعىنعا ۇشىراپ, بانكروتقا ۇشىرايدى. ال جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات جاعدايىندا بارلىق مەملەكەتتەردەگى باعالار ءبىر قالىپتا تۇرادى. ءوز تاۋار وندىرۋشىلەرىمىزدى شىعىنعا ۇشىراتپاي, امان ۇستاپ تۇرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن پايدا دەپ ويلايمىن. ەگەر ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر جۇمىسىن ودان سايىن جانداندىرا تۇسەتىن بولسا, وندا رەسەي نارىعىنا ەركىن شىعا الادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە بولعانىمىزدىڭ نەگىزگى سەبەبى دە وسى ەمەس پە؟! سوسىن تاعى ءبىر ماسەلەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك. ءبىز ايلىقتى, سالىقتى, ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەكتەردى دوللارمەن تولەمەيمىز عوي. بارلىق قارجىلىق قاتىناستار تەڭگەمەن جاسالادى. سوندىقتان, دوللار باعامىنىڭ كوتەرىلۋى نەمەسە تومەندەۋى تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنا اكەلىپ سوقپايدى. – دەگەنمەن, حالىق دوللاردىڭ باعاسىنا قاراپ نارىقتى باعامدايدى عوي... – ءبىز قازاقستاندا تۇرامىز. ءوزىمىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز بار. وسىندا جۇمىس ىستەيمىز. تۇرمىس كەشەمىز. تابىسىمىزدى دوللارمەن ەمەس, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتامىز تەڭگەمەن تابامىز. ەندى نەگە ءبىز دوللاردىڭ باعامىنا باعىنىشتى بولۋىمىز كەرەك؟ وسىنىڭ ءوزى دۇرىس ەمەس. سوندىقتان, ادامداردىڭ وي-ساناسىنداعى دوللارعا دەگەن تۇسىنىكتى وزگەرتەتىن كەز كەلدى. – ال ەندى جاڭا جۇيە قاراپايىم حالىققا قالاي اسەر ەتپەك؟ – كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتتى تاۋارلاردىڭ باعاسى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى. ونىڭ ۇستىنە, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن, كيىم-كەشەكتى, ءتىپتى كەڭسە تاۋارلارىنا دەيىن وزىمىزدە وندىرۋشىلەر بار. ال ولاردىڭ باعانى بىردەن ءوسىرىپ جىبەرۋگە ەشقانداي نەگىزى جوق. بۇل رەتتە, الىپساتارلاردىڭ پايدا تابۋ جولىندا باعاعا وزگەرىستەر جاساۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, ونىڭ ءوزىن باقىلاۋعا بولادى. جالپى, ءبىر جىل بويىنا ينفلياتسيانىڭ ءوسۋ بولجامى 5-6 پايىزدى عانا قۇرايدى. سوندىقتان, قاراپايىم حالىقتىڭ دا قالتاسىنا ارتىق سالماق تۇسپەيدى دەگەن سەنىمدەمىن. اڭگىمەلەسكەن ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.شىداۋعا, توتەپ بەرۋگە بەكىنىپ وتىرمىز
الەمدىك ەكونوميكاداعى شىرعالاڭنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, سول ارقىلى الەۋمەتتىك احۋالىنا ءوز اسەرىن تيگىزەتىنى انىق. الىپ ەلدەر اراسىنداعى قىرعي-قاباق تەكەتىرەس, سالىنعان ءتۇرلى سانكتسيالار قىسپاعى مەن كورشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنداعى تۇراقسىزدىق قازاقستاننىڭ نارىقتاعى ىرعاعىنا ءوز ىقپالىن تيگىزە دە باستادى. قازىرگى تاڭدا تۋىنداعان دوللار باعامىنىڭ كوتەرىلۋى مەن تەڭگەنىڭ ەركىندىككە جىبەرىلۋىن جۇرتشىلىق قالاي قابىلداۋدا؟ وسى ماقساتتا اقتاۋ قالاسىنداعى «پوجسترويسەرۆيس» جشس ديرەكتورى, «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى گادجى سەليموۆپەن جولىققان ەدىك. – گادجى نازارالى ۇلى, ەلىمىزدە قارجىلىق احۋالعا قاتىستى ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدى قالاي باعامدايسىز؟ – ءسوزىمدى بىلاي باستايىن. ەڭ باستىسى – ەلىمىز تىنىش, ىشكى بىرلىگىمىز بەكەم. بىزدە ورىن الىپ وتىرعان مۇنداي جاعدايلار – سىرتقى ورتانىڭ اسەرى. ءسىز بەن ءبىزدى تولعاندىراتىن, ناقتىراق ايتسام, مازالايتىن دا وسى ماسەلە. قازاقستان – جەر بەتىندەگى سان مىڭداعان ەلدەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ولارمەن نارىق الاڭىندا, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستا بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان, باسقا ەلدەردە ورىن الاتىن جاماندى-جاقسىلى جاعدايلاردىڭ بىرقاتارى بىزگە ۇلكەندى-كىشىلى اسەرىن تيگىزىپ وتەدى. مەن ءدال قازىرگى تاڭدا ورىن الىپ وتىرعان قارجىلىق احۋال مەن ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بولۋى ىقتيمال اسەرىنە وسى تۇرعىدا قارايمىن. – دەمەك, ىشكى تىنىشتىق ءبىزدى سابىرلى بولۋعا شاقىرادى دەيسىز عوي. – ءيا, دۇرلىگۋدىڭ, ابىرجۋدىڭ قاجەتى شامالى. دوللار باعامىنىڭ كوتەرىلۋى, مۇناي, مەتالل باعالارىنىڭ تومەندەۋى, ەكسپورت ماسەلەسى كوكجيەگىنىڭ كۇڭگىرتتەنۋى, ۇلتتىق ءتول ۆاليۋتامىز – تەڭگەنىڭ ەركىندىككە جىبەرىلۋى قازاقستاندىقتاردى ءبىراز الاڭداتىپ وتىر. اسىرەسە, «ەكپىنى تۇيە ەمەس, تاۋ قوپارعانداي داعدارىس ورىن الا ما؟» دەپ سەسكەنۋ بار. قازىر داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلىپ تۇرعانىمىز جوق, سابىر ەتەيىك. ال بولا قالعان جاعدايدا, بۇعان دەيىن دە وزىندىك ەكپىنى بار بىرقاتار ەكونوميكالىق قيىندىقتى كورگەن كەزدەرىمىز بولدى, دەمەك تاجىريبە بار. ەل تىزگىنىن قولىنا العان ازاماتتاردىڭ ۇتىمدى جول باستاۋى, قيىندىقتى ەڭسەرۋدەگى تاباندىلىعى ارقاسىندا ودان قيسايساق تا سىنباي شىققانبىز. بۇل دا ءبىر وتكىنشى سىن دەپ ويلايمىن جانە ءىس باسىنداعى ازاماتتارعا سەنىم مول. ارينە, ەكونوميكاسى ەندى اياقتان تۇرىپ, ءوزىنىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي ءتۇرلى الىپ جوبالاردى الدىنا قويىپ وتىرعان ەلىمىزگە بۇل جاعدايدىڭ وڭاي سوقپاسى انىق. ايتسە دە ءبىز سابىرلىلىق, شىدامدىلىق تانىتۋمىز قاجەت. – ءسىز ايتىپ وتىرعان سابىر, شىدامدىلىقپەن بىرگە, قانداي جاعدايدا دا ءوندىرىستى تۇرالاتپاۋ ماسەلەسى دە اسا ماڭىزدى دەپ ويلايمىز. – الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعدايدىڭ شاتقاياقتاۋى سالدارىنان مۇناي, مەتالل ءونىمدەرىنىڭ شەتەلدىك نارىقتاعى باعاسى تومەندەپ كەتتى. بۇلار ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ سىرتقا ەكسپورتتايتىن نەگىزگى ونىمدەرى عوي. بۇل جاعداي دا ەل ەكونوميكاسىنا ءوز اسەرىن تيگىزدى. وسى ماسەلەلەر بىزگە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ۇقتىردى. ەل ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانك 2015 جىلدىڭ 20 تامىزىنان باستاپ جاڭا اقشا-نەسيە ساياساتىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. اتالمىش شەشىمنەن ءبىز ەكونوميكا وسىمىنە, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا, ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە قول جەتكىزەمىز. جەكە كاسىپكەر بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ دە كاسىبىمىزگە ىقپالى بولادى دەپ ويلايمىن, نەدە بولسا كورۋگە جانە تەك كورىپ قانا قويماي, شىداۋعا, جەڭىپ شىعۋعا بەكەمدەنىپ وتىرمىز. «سابىر ءتۇبى – سارى التىن», دەيدى عوي قازاق حالقى. وسى سابىرلىلىق ءبىزدىڭ سەنىمدى سەرىگىمىز بولۋى ءتيىس. – راحمەت, ىسكە ءسات! اڭگىمەلەسكەن گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ماڭعىستاۋ وبلىسى.بارىمىزگە سىن بولعالى تۇر
سوڭعى جىلدارى كوندەنساتور ونىمدەرىنە سۇرانىس ايتارلىقتاي تومەندەدى. وعان الەمدىك نارىقتاعى ءتۇرلى جاعدايلار اسەر ەتىپ وتىر. وسىعان دەيىن ءبىزدىڭ ءونىمىمىزدىڭ 70 پايىزعا جۋىعى رەسەيگە تاسىمالداناتىن. ودان كەيىنگى ورىنداردا بەلارۋس, ۋكراينا ەلدەرى, ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعى تۇر. كەيىنگى كەزدەردەگى رۋبل كۋرسىنىڭ قۇلاۋىنا بايلانىستى كاسىپورىننىڭ كۋرستىق ايىرماشىلىق بويىنشا شىعىستارى وتكەن جىلى 109,5 ملن. تەڭگەنى قۇراعان بولاتىن. بيىل العاشقى جارتىجىلدىقتا بىلتىرعى بالامالى ۋاقىتپەن سالىستىرعانداعى تابىس كولەمىنىڭ تومەندەۋى 285 ملن. تەڭگەگە تەڭ بولدى. ءونىم باعاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ازايدى. بۇل 2015 جىلدىڭ العاشقى 6 ايىندا شىعارىلعان ءونىمدى ساتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. ياعني, 2014 جىلدىڭ بالامالى ۋاقىتىمەن سالىستىرعاندا ءونىمدى ساتۋ دەڭگەيى 60 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. سوندىقتان, كاسىپورىن ءوندىرىسىن تۇراقتاندىرۋ جانە شىعىستاردى مەيلىنشە ازايتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. بىرىنشىدەن, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى بويىنشا كاسىپكەرلەردىڭ تولەيتىن قايتارىم قارجىسىنىڭ ۇستەمەسىن 6 پايىزدان 1 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋدى ۇسىنامىن. «KAZNEX INVEST» اق جانە «جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ ۇلتتىق اگەنتتىگى» اق باعدارلاماسى بويىنشا ەكسپورتتى كوتەرۋ شىعىندارىنىڭ 50 پايىزىن سۋبسيديالاۋدى جالعاستىرۋ, ەكسپورتتىڭ كولىكتىك شىعىندارىنىڭ بولىگىن وتەۋ باعىتىن كەڭەيتۋ, ەلەكتر قۋاتىنا جۇمسالاتىن شىعىننىڭ 50 پايىزعا دەيىن ورنىن تولتىرۋ, «وسكەمەن كوندەنساتور زاۋىتى» جشس-نىڭ كوندەنساتور قۇرالدارىن ەلىمىزدەگى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ كەپىلدى ساتىپ الۋىن قامتاماسىز ەتۋ, 100-500 كۆت كەرنەۋ كلاسىنداعى جەلىلەرگە ارنالعان ترانسفورماتورلار ءتۇرىن ورناتۋ جوباسىنا يننوۆاتسيالىق گرانت ءبولۋ, رۋبل كۋرسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى كاسىپورىننىڭ شىعىندارىن جابۋ سىندى كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ, قولداۋ كورسەتىلسە قۇبا-قۇپ. ەلباسى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن ۇلعايتۋدى جانە ءوسىم مۇمكىندىكتەرىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋدى تاپسىردى. سول سەبەپتى, ىشكى جانە سىرتقى ەكونوميكالىق اسەرلەردەن جول تاۋىپ شىعۋدى قاراستىراتىن بولامىز. ۆلاديمير اكسەنەۆ, «وسكەمەن كوندەنساتور زاۋىتى» جشس باس ديرەكتورى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.وي. پىكىر. ۇسىنىس
«قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋشىلار وداعى» زتب ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ بويىنشا قابىلداعان شارالارىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن قولدايدى جانە اتاپ كورسەتەدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, الەمدىك ەكونوميكاداعى جانە ىشكى ۆاليۋتا رىنوگىنداعى احۋالعا سايكەس ايىرباس باعامىن وزگەرتۋ. بۇل ۋاقتىلى جانە قاجەتتى شارالار. تەك ماشينا جاساۋشىلار عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بارلىق وتاندىق كاسىپكەرلەر مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ بۇل شەشىمگە قولداۋ كورسەتەتىنىنە سەنىمدىمىن. ولار ءبىزدىڭ ەكونوميكا ءۇشىن قاجەت. ولار ءبىز ءۇشىن قاجەت. ولار ءبىزدىڭ سوققىعا توتەپ بەرۋىمىزگە كومەكتەسەدى, ونىڭ سىرتىندا دۇرىس كوزقاراس بولعان جاعدايدا نىعايىپ جانە جاڭا تاجىريبە جيناقتاپ, تىڭ كوكجيەكتەرگە شىعۋىمىزعا جاعداي جاسايدى. تەڭگە باعامىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ءبىزدىڭ كومپانيالارىمىزدىڭ رەسەيلىك جانە بۇتىندەي شەتەلدىڭ اۆتوونەركاسىبىمەن باسەكەگە تۇسۋىمىزگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. ءبىز قابىلدانعان بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىمىزدى ساقتاپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, الەۋمەتتىك تولەمدەردى ۇلعايتۋ ءۇشىن دە بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايتىن بولامىز. ءبىز ءتۇرلى سىناقتاردان تالاي رەت وتتىك, بۇل سىناقتان دا وتەرىمىزگە سەنىم مول. مۇنداي ۋاقىتتا كەرەگى سول, بىلەك سىبانىپ, بۇرىنعىدان دا بەتەر قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتۋ قاجەت. مەيرام پىشەمباەۆ, «قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋشىلار وداعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ باسقارما توراعاسى. اككۋمۋلياتورلىق باتارەيالار شىعارۋشى بولىپ تابىلاتىن «قاينار اكب» جشس جاڭا اقشا-نەسيە ساياساتى رەجىمىن ەنگىزۋ جونىندەگى قازاقستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانكىنىڭ شارالارىن تولىقتاي قولدايدى. ءبىز مۇنىڭ بيزنەستى جانە بۇتىندەي العاندا, وتاندىق ەكونوميكانى قولداۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەمىز. رەسەي مەن قىتايدىڭ كورشىلەس الىپ رىنوكتارىندا ءوز تاۋار وندىرۋشىلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن رۋبل مەن يۋاننىڭ دەۆالۆاتسياسى جۇرگىزىلدى, ونىڭ ءوزى ءبىزدى ولاردىڭ اككۋمۋلياتورلار وندىرۋشىلەرىمەن تەڭ ەمەس جاعدايعا قويدى. جاڭا اقشا-كرەديت ساياساتى رەجىمى مەن قابىلدانعان شارالار ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزگە باعانى تومەندەتۋگە جاعداي جاسايدى, ال ول بىزگە وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارمەن تەڭ باسەكەلەس بولۋعا كومەكتەسەدى. بۇگىندە قازاقستاندىق رىنوكتاعى بارلىق شەتەلدىك اككۋمۋلياتورلار ماركالارى باسەكەلەستىك كۇرەسكە باعىتتالعان, قازىر باعامعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى وزدەرىنىڭ جوعارى باعالارى جاعدايىندا ولاردىڭ ونىمدەرى ودان دا بەتەر قىمباتتاي تۇسەدى. ءبىزدىڭ زاۋىتىمىز – قالا قۇراۋشى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدىڭ جاقسارۋى بىزگە تالدىقورعان قالاسى تۇرعىندارىن قولداۋ جونىندەگى الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋگە كومەكتەسەدى. قابىلدانعان شارالار بيزنەستىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا, تابىستى ۇلعايتۋعا جاعداي جاسايدى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ زاۋىتىمىز الەۋمەتتىك دامۋ مىندەتتەرىن ورىنداپ شىعاتىن بولادى! قۋانىش اجماعامبەتوۆ, «قاينار اكب» جشس باقىلاۋشى كەڭەسىنىڭ توراعاسى. ءبىز, بيزنەس وكىلدەرى رەتىندە ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ شەشىمىن قولدايمىز. بۇگىنگى كۇنى «بەلكاميت» جشس مۇناي-گاز سالاسى سەكتورىندا ونىمدەردىڭ كەڭ اۋقىمدى نومەنكلاتۋراسىن جوبالاۋدى جانە دايىنداۋدى جۇزەگە اسىرادى. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى شامامەن 2 500 توننا سىيىمدىلىق جابدىقتاردى جانە 15 مىڭ تونناداي مەتالل قۇرىلعىلارىن قۇرايدى. ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز ىشكى رىنوكتىڭ مۇقتاجىنا دا, سول سياقتى ەكسپورتقا دا باعدارلانعان. رەسەي ءرۋبلى مەن قىتاي يۋانىنىڭ قۇنسىزدانۋى, ال ولار وڭىردەگى ەڭ ءىرى يمپورتتاۋشىلار, ءبىزدىڭ ءونىمىمىزدى ءتىپتى ەلدىڭ ىشىندە دە باسەكەگە قابىلەتسىز ەتتى. شەتەلدىك وندىرىسشىلەردىڭ بەلسەندى دەمپينگتىك ساياساتى ءبىزدى وتاندىق رىنوكتان ىسىرىپ شىعاردى. مۇنداي جاعدايدا ەكسپورتتىق ءونىم جەتكىزۋ تۋرالى ايتۋعا دا مۇمكىن بولعان جوق. بۇل جاعداي ءبىزدى جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەر مەن جۇمىس ورىندارىن قىسقارتۋ تۋرالى ويلانۋعا ماجبۇرلەدى. بىراق ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت قابىلداعان شەشىم وتاندىق بيزنەسكە, سونىڭ ىشىندە, بىزگە دە ءوز ونىمدەرىمىزدى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە, ەكسپورتتىق تابىستى ۇلعايتۋعا جاعداي جاسايتىن بولادى. ءبىز ءوز قىزمەتشىلەرىمىز الدىندا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتە ەكەنىمىزدى تۇسىنەمىز. سوندىقتان, قازىر بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالاتىنىن تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. ءبىزدىڭ كاسىپورىن باسشىسى قازىردىڭ وزىندە قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن 10 پايىزعا ۇلعايتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى, ال ولار 500-دەن استام قىزمەتشىلەر. پاۆەل بەكلەميشەۆ, «بەلكاميت» جشس باس ديرەكتورى. «كاۋستيك» زاۋىتى كاۋستيكالىق سودا, ناتري گيپلوحلوريتى جانە تۇز قىشقىلىن وندىرۋمەن اينالىسادى. بۇرىن بۇل ونىمدەردى قازاقستاندىق رىنوكقا جەتكىزۋشى رەسەيدەن, وزبەكستاننان جانە قىتايدان كەلەتىن يمپورت بولىپ تابىلاتىن. 2011 جىلى ءبىزدىڭ كاسىپورىن اشىلعاننان كەيىن ءبىز قازاقستاننىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتتىك جانە سىرتقى رىنوكتارعا دا شىعا باستادىق. مەن جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا جانە جاڭا اقشا-كرەديت ساياساتى رەجىمىنە كوشۋ تۋرالى شەشىمنىڭ وتە ۋاقتىلى ەكەندىگى تۋرالى جانە كوپتەگەن جاعدايدا رەسەيلىك, قىتايلىق جانە باسقا دا ۇقساس حيميالىق كاسىپورىندارمەن ادال باسەكەلەس كۇرەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتەدى دەگەن قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمدى تولىق قولدايمىن. بۇرىن ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى رەسەيلىك باسەكەلەستەر ءوز تاۋارلارىن ءبىزدىڭ تاۋارلاردان 30 جانە ودان دا ارتىق پايىزعا ارزان باعامەن جەتكىزىپ وتىردى. ال ول ءبىزدى مەيلىنشە قيىن جاعدايعا اپارىپ تىرەدى. ايىرباس باعامىن وزگەرتۋ ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزدىڭ وندىرىستىك وزىندىك قۇنىن تومەندەتەدى, قازىردىڭ وزىندە ءبىز قازاقستاننىڭ حيميالىق ونىمدەر رىنوگىنداعى كوشباسشى پوزيتسيامىزدى قالپىنا كەلتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ەكسپورتقا باعدار ۇستانعان ءوندىرۋشى بولا الاتىنىمىزدى سەنىممەن ايتا الامىن. اتاپ ايتقاندا, قازىرگى بار قۋاتتاردى ۇلعايتىپ, سونىمەن بىرگە, ۋران ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدە پايدالانىلاتىن سۋتەگى توتىعى جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار مەن رەاگەنتتەر ءوندىرىسى ءۇشىن حلور ءوندىرىسىن ىسكە قوسپاقپىز. ونىڭ سىرتىندا اۋىز سۋدى تازارتۋ جانە دەزينفەكتسيالاۋ ءۇشىن رەاگەنتتەر ءوندىرىسىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسىلاردىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ زاۋىتىمىزدا جۇمىس ورىندارى ساقتالىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, جاڭا ورىندار دا اشىلادى. تەڭگەلىك تابىستان الىنعان پايدانى ءبىز ەڭبەك ۇجىمىنىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەرىن شەشۋگە باعىتتايتىن بولامىز. پەرسونال قىسقارمايتىن بولادى. ەڭبەكاقى دا قىسقارمايدى, كەرىسىنشە, ءبىز ەڭبەكاقىنى 10 پايىزعا وسىرمەكپىز. ەرلان ورىنبەكوۆ, «كاۋستيك» اق باسقارما توراعاسى.