كارى تاريح مۇحيتىنىڭ تالاي تەگەۋرىندى تولقىندارى مەن دۇلەي داۋىلدارىنا توتەپ بەرىپ, بۇگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن ەلىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دارا باسشىلىعىمەن جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ مۇراتىن كوزدەي وتىرىپ, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني ءھام عىلىمي الەۋەتتى ەسەلەۋ, رۋحاني قۋاتتى ارتتىرۋ سىندى اسا اۋقىمدى مىندەتتەردى جۇيەسىمەن, ساتىمەن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
بۇل ورايدا, ماۋەلى مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا بەينەسى, جارقىن كەلبەتىنە اينالىپ, ەلدىكتىڭ بەسىگىندەي بولعان استانا الەمدەگى ەڭ كورىكتى قالالاردىڭ قاتارىنان بەرىك ورىن الۋىمەن بىرگە, حالىقارالىق ساياساتتىڭ ءىرى ورتالىعىنا اينالعاندىعى مويىندالعان اقيقات. ەۋرازيا جۇرەگىندە ورىن تەپكەن استانا قازىرگىدەي سان ءتۇرلى تەرەڭ قايشىلىقتارعا تولى كۇردەلى حالىقارالىق جاعداي تۇرعىسىندا ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىل سىرتقى ساياساتىنىڭ ايشىقتى نىشانىنا ءتان ىنتىماقتاستىق, تاتۋلىق, بىتىمگەرلىك ميسسياسىن تاباندى جالعاستىرۋدا. بايىرعى دالا دەموكراتياسىنىڭ دارالىق قۇندىلىقتارى اينىماستاي ورنىققان جاڭا قازاقستان ەۋروپالىق وركەنيەت پەن شىعىستىق سۇڭعىلالىقتى تەل يگەرۋىنىڭ ءناتيجەسىندە سىرتقى دۇنيەدەگى, ايماقتاعى قايشىلىقتى كوزقاراستار مەن ۇستانىمداردى شەبەر ۇشتاستىرۋ, سان الۋان مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ توعىسۋىندا تاعىلىمدىق ءرول اتقارىپ كەلەدى.
مۇنىڭ جارقىن كورىنىسىندەي, تاياۋدا ەلوردامىزدا وتكەن الەمدىك دىنارالىق فورۋم بارىسىندا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جالپى سىرتقى ساياسات ىشكى ساياساتتىڭ جالعاسى ەكەندىگىن ايتا وتىرىپ, وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋى – قيالي ميسسيا ەمەس, قايتا, تۇراقسىزدىق پەن تولقىمالىلىققا تاپ بولعان حالىقارالىق جاعدايدى ساۋىقتىرۋدىڭ تاباندى تالابىنا اينالىپ وتىرعاندىعىن ءارى ءبىزدىڭ جاعراپيالىق توڭىرەگىمىزدەگى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋعا مۇنىڭ تىكەلەي اسەرى بارلىعىن مالىمدەگەن ەدى.
ەلباسى استانا تۋرالى ءبىر تولعانىسىندا «قالالار دا ادام تاعدىرلاس» دەگەنى بار. راسىندا, استانا اۋىز ادەبيەتىمىزدىڭ جاۋھارلارى – باتىرلار جىرىنداعى كۇن ساناپ وسەتىن, كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ەرجەتىپ, جۇرتىنا قورعان بولۋعا اسىعاتىن الىپ باتىرلارىمىز ءتارىزدى, كەرەگەسى قاۋىرت كوتەرىلگەن قاراشاڭىراعىمىز بولۋىمەن بىرگە, تۇراقتىلىق پەن ىنتىماق مەكەنى رەتىندە بارشا جاھان جۇرتىنا تانىلعاندىعىن, عالامدىق عازيز بەدەلگە يە بولعاندىعىن كەۋدەمىزدى كەرگەن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز.
اۋزى دۋالى الەمدىك تۇلعالار, ءبارىن ايتپاعاندا, «تەمىر حانىم» مارگارەت تەتچەر قازاق ەلىندە بولىپ جاتقان ۇلى وزگەرىستەرگە تاڭعالىسىمدى جاسىرا المايمىن... بۇگىن سىزدەر بارشا كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن مىزعىماس ىرگەتاس قالادىڭىزدار, دەسە, شىعىستىڭ سۇڭعىلا ساياساتكەرى تسزيان تسزەمين ءوز مەملەكەتىن قۇرۋدا قازاقستاننىڭ تەڭدەسسىز تابىستارعا جەتەرىنە رياسىز سەنىم ءبىلدىرۋى دە كەشەگى ءبىر تولارساقتان ساز كەشكەن بۇلعاق زامانداردا «ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز...» دەپ تولعانعان بابالار رۋحىنىڭ جەلەپ-جەبەۋىنەن دە بولار, ءسىرا!
ءيا, الەمدىك ديپلوماتيا تاريحىندا مارتەبەلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ نەمەسە ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر قالالاردىڭ اتىمەن, ماسەلەن, ۆەنا كونۆەنتسياسى, كيوتو حاتتاماسى, شانحاي ۇيىمى ءتارىزدى اتالۋى قالىپتاسقانى بەلگىلى. ولاي بولسا, قازىرگى حالىقارالىق لەكسيكادا استانا ءسامميتى, استانا فورۋمى, استانالىق ديالوگ دەگەن اتاۋلاردىڭ ءجيى قولدانىلا باستاۋى رۋحىمىزدى اسقاتاتا بەرمەك. بۇل رەتتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى سىندى ەڭ ءىرى الەمدىك ۇيىمنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى كوفي انناننىڭ جانە جاقىندا عانا قازاق جەرىنە كەزەكتى رەت اتباسىن تىرەگەن باس حاتشى پان گي مۋننىڭ ءدال وسى ارادان جەر شارى جۇرتشىلىعىنا تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىك, كەلىسىم مەن باتۋاشىلدىق, ادىلدىك پەن رۋحانياتقا شاقىرعان ۇندەۋلەرىن تاراتۋىندا دا تەرەڭ ماعىنا جاتقانى كامىل.
مۇنىڭ ايقىن كورىنىسى رەتىندە مارتەبەلى قوناعىمىزبەن بىرگە استانادا بۇۇ وكىلدىگىنىڭ جاڭا عيماراتىن اشۋ سالتاناتىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ قازاقستاننىڭ بارلىق باعىتتار بويىنشا وسىناۋ قابىرعالى جاھاندىق ۇيىممەن ىقپالداستىعىنىڭ جاندانىپ وتىرعانىن, ءدال وسى كۇندەرى الەمدىك ءدىني جۇزدەسۋدىڭ ءجۇرىپ جاتۋى, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ۇسىنىلۋى, ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزەتىندىگى, بيىلعى مەرەيتويلىق باس اسسامبلەياعا, الداعى ايتۋلى سامميتتەرگە بەلسەندى قاتىساتىندىعى وتاندىق سىرتقى ساياسي الەۋەتىمىزدىڭ تولىققاندى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ قارىشتى قادامدارى دەپ اتاپ ءوتۋى بۇل پىكىرىمىزدى ايعاقتايدى. راسىندا, بۇگىنگى ءداۋىر تالابى تۇرعىسىنان كەلگەندە, ەشقانداي مەملەكەت جەكە-دارا, عالامدىق ۇدەرىستەردەن وقشاۋ دامي المايتىندىعى بارشاعا ايان.
مىنە, سوندىقتان دا تاۋەلسىزدىك جولىمىزدىڭ قىسقاشا تاريحىندا قول جەتكىزگەن ۇلى جەتىستىكتەرىمىزدى تۇبەگەيلى سارالاي وتىرىپ, بولاشاققا بۇلتارپاس باعدار بەرگەن پرەزيدەنتىمىز جاريالاعان «ماڭگىلىك ەل» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ, ونىڭ قۋاتتى ارقاۋىنا اينالعان استانانىڭ ودان ءارى جاسارۋى مەن جاڭعىرۋىنا ۇلەس قوسۋ ءاربىر ازاماتتىڭ بيىك پارىزى دەپ بىلەمىز. عاسىرلار قويناۋىندا قالعان كونە زامانداردان بەرى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەركىن ءومىر سۇرگەن كوشپەلى ۇلىسىمىزدىڭ ازات رۋحىنىڭ بۇلجىماس رامىزىنە اينالعان ەلوردا تۇرعىندارى بايتاق جۇرتىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنداعى ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن اباتتىلىق پەن تازالىقتىڭ, ەتيكا مەن ەستەتيكانىڭ, ەڭ الدىمەن, قاستەرلى انا تىلىمىزگە دەگەن ايرىقشا قۇرمەتتىڭ جارقىن ۇلگىسىن پاش ەتۋى لازىم. مۇنداي ورىندى تالاپ اۋەجايدان باستاپ اۋلالارعا, كوشەلەر مەن ساياباقتارعا دەيىنگى ارالىقتى قامتۋى ءتيىس. شەتەلدىك مارتەبەلى قوناقتار, قاراپايىم كەلۋشىلەر مەن تۋريستەر بولسىن استاناعا اتباسىن تىرەگەندە, ەڭ الدىمەن, قازاق ەلىنە كەلگەنىن شىنايى سەزىنۋى كەرەك. دەمەك, باس قالامىزدىڭ كەلبەتىندە ۇلتتىق بەدەردىڭ باسىم بولۋى كۇن ءتارتىبىنەن ەشقاشان تۇسپەيدى دەگەن نىق سەنىمدەمىز.
الاشتىڭ ارداقتى پەرزەنتى مۇستافا شوقاي تۋعان جەرىنەن امالسىز جىراقتا جۇرگەن جىلدارىندا وزەگىن تىلگەن ساعىنىشپەن: «جامان حالىق دەگەن جوق, جامان ادامدار بار; ادامگەرشىلىگى مول مەملەكەت دەگەن بولمايدى, ادامگەرشىلىگى مول ادامدار بولادى» دەپ ءجيى ايتىپ وتىرعان ەكەن. ەندەشە, ەلىنىڭ ەرتەڭى, حالقىنىڭ كەلەشەگى قىزمەت-مانسابىن ۇلت مۇراتىمەن ۇشتاستىرا بىلەتىن اردا ازاماتتارىنىڭ پاراسات-پايىمىنا, سانا-مادەنيەتىنە كوپ بايلانىستى.
جاھاندىق جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ ءھام ۇلىسىمىزدىڭ دامىعان وتىز ەلدىڭ ورتاسىنا كىرۋ مۇراتىن كوزدەيتىن ەلباسىنىڭ انىقتاپ بەرگەن «ءجۇز قادامىنىڭ» بەتاشارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ ەڭ تومەن ساتىدان باستاپ, ىسكەرلىك قابىلەتتەرى ارقىلى عانا ساتىلاي ءوسۋى قاجەت دەگەن وزەكتى تۇجىرىمدى دا ءومىردىڭ ءوزى العا تارتىپ وتىرعانى كامىل. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, قازىرگى دۇبىرگە تولى دۇنيەدە جەر شارىنىڭ بىرقاتار ايماقتارىندا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ساياسي جاعداي بارىنشا شيەلەنىسىپ, ونىڭ اقىرى سوعىس ءورتىنىڭ تۇتانۋىنا جەتكىزىپ, سونىڭ سالدارىنان بەيبىت تۇرعىندار, ايەلدەر مەن بالالار, قارت ادامدار قاسىرەت شەككەن وراسان الەۋمەتتىك اپاتقا اكەلىپ سوعۋدا. قازىرگى كەزەڭنىڭ ەڭ قاۋىپتى قاتەرلەرى قاتارىنداعى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىكتىڭ ورناۋى, لاڭكەستىك, بۇلدىرۋشىلىك يدەيالارىنىڭ تاراتىلۋ ءۇردىسى وركەنيەتتى قوعامداستىق تاراپىنان بارىنشا جەدەل, ءتيىمدى شارالاردى قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى.
دەمەك, ۇلتتىق ستراتەگيامىزدا ايتىلعان ادامداردىڭ, ەل ازاماتتارىنىڭ مورالدىق جاي-كۇيى مەن الەۋەمەتتىك اڭسار-ۇمىتىنە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ, تەڭسىزدىك بەلگىلەرىن تەرەڭدەتۋگە جەتكىزەتىن جات قۇبىلىستاردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە سىبايلاس جەمقورلىق, پاراقورلىق پەن ادىلەتسىزدىك, ءوزىم بىلەمدىككە ۇرىنىپ زاڭدى بەلدەن باسۋشىلىق ءتارىزدى قاتەرلى ىندەتتەردىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ, شىنايى ءبىلىم, ادال ەڭبەكتىڭ عانا ارقاسىندا پاراسات پەن ىزگىلىك قۇندىلىقتارىنا نەگىزدەلگەن وركەنيەتتى, وزىق ءماڭگىلىك ەلدىگىمىزدى, ونىڭ التىن ارقاۋىنا اينالعان استانامىزدى نىعايتا بەرۋ بۇگىنگى جانە كەلەشەك ۇرپاقتاردىڭ ەڭ باستى, ەڭ قاسيەتتى پارىزى بولىپ قالا بەرمەك.
مۇحتار كارىباي.