اقجايىقتا قادىر مىرزا ءالىنىڭ 80 جىلدىعى ايشىقتى اجارمەن اتالىپ ءوتتى
اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ تۋعان كۇنى ءار جىلدىڭ قاڭتارىنا سايكەس كەلەدى. سوندىقتان دا بيىلعى جىلى ەلىمىزدە وسى مەرەيتويدىڭ كەڭىنەن اتالىپ ءوتۋى زاڭدىلىق دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. دەگەنمەن, ۇلت ۇلىن ومىردەن وتكەننەن كەيىنگى ۇلىقتاۋ ءراسىمى تۋىپ-وسكەن توپىراعىندا ءسال كەيىنگە, ماۋسىمنىڭ اياق شەنىنە قاراي ىعىستىرىلدى.
مۇنىڭ سىرى ورال قالاسىندا ىرگە كوتەرگەن رەسپۋبليكادا ەشقانداي بالاماسى جوق قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ سوڭعى شەگەسى قاعىلىپ ۇلگەرمەي جاتۋىندا ەدى. يگىلىكتىڭ ەرتە-كەشى جوق دەگەندەي, وسى كوپتەن كۇتكەن كۇن وتكەن اپتانىڭ سەنبىسى مەن جەكسەنبىسىنە تۇسپا-تۇس كەلدى. ءدال وسى كۇنى وبلىس ورتالىعىندا قادىر مىرزا الىگە تۇرعىزىلعان ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. ءبىر كۇن وتكەن سوڭ تۋعان جەرى جىمپيتىدا دا وعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش قويىلدى.
تەك ءبىر وڭىردە عانا ەمەس, تۇتاستاي ۇلت رۋحانياتى تاريحىندا تەرەڭ مانگە يە بولا الاتىن شوقتىعى بيىك شارالارعا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, رەسپۋبليكانىڭ ءار قيىرىنان كەلگەن زيالى تۇلعالار جانە قازاقستاندىق قالامگەرلەردىڭ ۇلكەن توبى قاتىستى. قادىر مىرزا ءالىنىڭ سەكسەن جىلدىعى تۇسىندا وسى مەرەيلى داتانىڭ بۇكىل سالماعىن كوتەرە الاتىن, اقىن تۋىندىلارىنىڭ ءبىتىمى مەن بولمىسىن, اجارى مەن ايبارىن اشىپ بەرەتىن سالماقتى دا سارابدال وي-پىكىردى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆ جەتكىزدى. ء(سوزدىڭ تولىق ءماتىنى گازەتىمىزدە جاريالانىپ وتىر. – رەد.).
ال قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, سەناتور نۇرلان ورازالين بۇگىنگى كۇنى قادىر مىرزا ءالى حالقىنىڭ ورتاسىنا ءمۇسىن بولىپ كەلىپ وتىرعانى جونىندە بەينەلى وي ساباقتادى. وسى ورايدا ايتا كەتەرلىك ماسەلە, قادەكەڭنىڭ ورىنتاقتا ويلى كۇيدە وتىرعان ءساتىن بەينەلەيتىن سكۋلپتۋرالىق شەشىمنىڭ مەيلىنشە شىنايىلىعى جانە اقىننىڭ ءتىرى كەزىندەگى ءتۇر-تۇلعاسىنا بارىنشا جاقىندىعى. ونى رينات ابەنوۆ, ەربول زيابەكوۆ جانە يبراگيم ايدەنوۆ سەكىلدى مۇسىنشىلەر توبى بىرلەسىپ سومداعان. اتالعان اۆتورلار ۇجىمىنا جەتەكشىلىك جاساعان استاناداعى كوركەم گالەرەيا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى مۇرات مانسۇروۆ. تاس تۇعىر «كازارتسيستەم» كومپانياسىنا قاراستى كوركەم ءمۇسىن كومبيناتىندا قۇرىشتان قۇيىلعان.
دارا دارىن يەسىنىڭ سەكسەن جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ كەزىندە قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ اشىلۋى تۇتاستاي رەسپۋبليكانىڭ مادەني جانە رۋحاني ومىرىندەگى ەلەۋلى جاڭالىق بولعانى انىق. وسى ارقىلى ەلىمىزدە ۇلتقا ادال قىزمەت جاساعان سۋرەتكەرلەردىڭ عۇمىرىن ماڭگىلىك ەتۋدىڭ كىلتى مەن جولى جانە تۇڭعىش تاجىريبەسى تابىلعانداي. حالىقارالىق ءساۋلەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ساماتبەك بوكەباي ومىرگە كەلتىرگەن جاڭا ارحيتەكتۋرالىق جوبا رەسپۋبليكامىزدا تۇڭعىش رەت ىسكە اسىپ وتىر. ءپىشىمى ءبولەك, كەلبەتى كەلىستى عيمارات قۇرىلىسىنا حالقىمىزدىڭ ۇعىمى مەن تۇسىنىگىنە ءتان ءتۇرلى ۇلگىلەر كەڭىنەن پايدالانىلعان.
قازاقتىڭ ساۋلەت ونەرىنىڭ ءتۇبىرى كيىز ءۇي, ونىڭ شاڭىراعى, تۇرىلگەن تۇندىكتەن جارقىراپ كورىنەتىن كوك اسپان ەمەس پە؟! مۇندا دەتالدار جەتەرلىك. ورالدا اشىلعان ورتالىق عيماراتىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى ارقايسى 150 ورىندىق كونتسەرت جانە ءماجىلىس زالدارىنان بولەك 1200 ورىندىق امفيتەاتر جوباسىنىڭ قوسا قاراستىرىلۋى. ساۋلەت جوباسىنىڭ يەسى ساماتبەك تاجەن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ەجەلگى گرەك امفيتەاترىنا ءتان ەرەكشەلىكتەر مول.
ارينە, ەندىگى كەزدە وسى تاماشا ورتالىقتىڭ ءار شارشى مەترىنىڭ ءتيىمدى تۇردە پايدالانىلۋى ۇدايى نازاردا بولۋعا ءتيىس. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ومىربەك بايگەلدي اتاپ كورسەتكەندەي, اقىننىڭ اق ورداسى كەمەل كەلەشەكتى ويلاستىرا وتىرىپ جاسالعان تەڭدەسى جوق تىرشىلىك. سونداي-اق, قادىر تويى تۇسىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ ورالداعى ورتالىق ماڭگىلىك ەل كوشىنە ساۋلەسىن تۇسىرە الاتىن رۋحاني ىقپالى مول ورىنعا اينالا الاتىنىنا تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى.
وسى ويدى ودان ءارى تولىقتىرعان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ۇلى سۋرەتكەر اتىنداعى ورتالىق جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا ازات وي-سانانى قالىپتاستىرۋ مەن تاربيەلەۋگە قىزمەت جاساي العاندا عانا ورال ءوڭىرىنىڭ مادەني مەككەسى اتانباق, دەدى. ال اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى شىڭعىس مۇقاننىڭ پىكىرىنشە, ورتالىقتا ءورىستى وي-پىكىرلەر وتتىعىنا شوق تۇسكەن ساماۋرىنداي بۇرق-سارق قايناپ جاتۋى كەرەك.
اقجايىقتا, سونىڭ ىشىندە وبلىس ورتالىعى مەن اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى – سىرىم ەلىندە وتكىزىلگەن جىلى شىرايلى كەزدەسۋلەر كەزىندە ايتىلعان اڭگىمەلەردىڭ دەنى قادەكەڭنىڭ شەكتەن تىس كىتاپقۇمارلىعى حاقىندا ءوربىدى. ءبىر كەزدەردە حالىق اراسىندا قازاقستانداعى ەڭ باي ءۇي كىتاپحاناسىنىڭ يەسى قادىر مىرزا ءالى دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلاتىن. ارينە, شىندىعى دا وسىنداي ەكەندىگىنە ەشقانداي شەك بولماسا كەرەك. بۇل جونىندە اقىننىڭ جارى سالتانات جەڭگەي تومەندەگىدەي شەگىنىس جاسادى.
– كەڭەستىك كەزەڭدە الماتىدا قولعا تۇسە بەرمەيتىن دۇنيەلەر مەن كىتاپتاردىڭ «قارا بازارى» بولاتىن. وعان كسرو-داعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارى تىيىم سالىپ وتىردى. سوندىقتان دا بۇل بازاردىڭ جۇمىس ىستەۋ ۋاقىتى دا تىم قىسقا, شەكتەۋلى ەدى. ءارى تەك جەكسەنبى كۇندەرى تاڭەرتەڭگى سەگىزدەن باستاپ توعىزعا دەيىن عانا ول جەردەن جاسىرىن ساۋدا جاساۋ مۇمكىن بولدى. قادىر سول كۇنگە الدىن الا ازىرلەنىپ, وعان ەرتەرەك جينالا باستايتىن. ونىڭ كىتاپتى قالاي جاقسى كورگەنى جونىندە: «وسىلاي سۇلۋ قىزدىڭ دا, سوڭىنا ءتۇسىپ كورگەم جوق», دەگەن شۋماقتارىن كەلتىرسەك, جەتكىلىكتى بولاتىن شىعار.
ارينە, بۇل ارادا ايتايىن دەگەنىمىز, وسىلايشا قادىر اعانىڭ تىرنەكتەپ جيناعان جەتى مىڭ دانادان استام كىتابى ورالعا كوشىرىلىپ, ورتالىقتان ورىن العانىن جەتكىزۋ ەدى. وسى وشپەس قازىنا مەن اقىننىڭ اۋدارمالارىنان تۇراتىن جيناقتار دا ورتالىقتىڭ كورنەكى جەرىنە ورنالاستىرىلعان.
قادەكەڭدەي قايتالانباس پوەزيا قۇدىرەتىن دۇنيەگە كەلتىرگەن قازاق توپىراعىندا بۇگىندە الىستان قۇيعىنداتىپ كەلە جاتقان جاس تالانتتاردىڭ ءدۇبىرى بايقالا ما؟ قادىر مىرزا ءالىنىڭ رۋحاني قارىنداسى, قازاقتىڭ تاماشا اقىن قىزى, حالىقارالىق «الاش سىيلىعىنىڭ» لاۋرەاتى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا ءتورايىمدىق جاساعان «ولمەس ولەڭ» اتتى رەسپۋبليكالىق جىر ءمۇشايراسىنىڭ قورىتىندىسى بۇل ساۋالعا وڭ جاۋاپ قايتارۋعا نەگىز بولا الادى. بۇل جىر سايىسىنىڭ جۇلدەگەرلەرى مەن جەڭىمپازدارىنىڭ باستى يەلەرى باتىسقازاقستاندىق تالاپكەرلەر ەمەس, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە, استانا مەن الماتىدا, شىعىس قازاقستاندا تۇراتىن جاس دارىن يەلەرى ەكەنى دە اتالعان رەسپۋبليكالىق جىر ءمۇشايراسىنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتە تۇسەدى. ءتىپتى, وعان قىتايدان كەلىپ قاتىسقان تالاپكەرلەر دە بار ەكەن.
اقجايىقتا ەكى كۇنگە سوزىلعان قادىر مىرزا ءالىنىڭ تۋعانىنا سەكسەن جىل تولۋىنا ارنالعان شوقتىعى بيىك شارالار مەن ەمەن جارقىن جۇزدەسۋلەر قازاق حالقى ماڭگىلىك ەل كوشىنە بەت تۇزەپ بارا جاتقان سىندارلى كەزەڭدە قادىر اقىن جىرلارى دا ءوز حالقىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرەتىندىگى جونىندەگى تۇيىنمەن قورىتىندىلاندى.
تويدىڭ تارقار تۇسىندا قادىر ورتالىعىنداعى 1200 ورىندىق امفيتەاتردا قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك ۇلت اسپاپتار وركەسترى ۇجىمى قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قادىر مىرزا ءالىنىڭ وشپەس رۋحىنا تاعزىم ەتىپ ۇلكەن مەرەكەلىك كونتسەرت قويدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتەردە: قادىر مىرزا ءالىنىڭ 80 جىلدىق تويىنان كورىنىستەر.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
رافحات حالەلوۆ.