زاماناۋي زەردە تىلگە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيستر­لىگىنە قاراستى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ ش.شاياح­مەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عى­لىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جا­زۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ باستاعان قالامگەرلەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, «ۇلتتىق ءتىل قورى جانە ادە­بي مۇرا: جي داۋىرىندەگى ورتاق مىندەت» تاقىرىبىندا ءىس-شارا وتكىزدى. جيىندا العاشقى ءسوز العان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆ: «قازىر جاساندى ينتەللەكت وتە جىلدام دا­مىپ جاتىر. ول ءماتىن جازادى, اۋدارما جا­سايدى, دەرەك تالدايدى, قۇجات ازىر­لەيدى. مۇنداي جاعدايدا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن جاساندى ينتەللەكت ءداۋىرى­نىڭ شەتىندە قالدىرماۋدى ماقسات ەتۋگە ءتيىس­پىز», دەي كەلىپ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيسترلىگى قازاق ءتىلىن تسيفرلىق كەڭىس­تىككە ەنگىزۋ باعىتتارىنا ەرەكشە ءمان بە­رىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق تالعات ءىلياس­ ۇلى جي سالاسىنداعى باستامالار­دىڭ مازمۇنىنا توقتالىپ, ينتەللەكت داۋىرىن­دەگى ءتىلىمىزدىڭ تولىققاندى قولدانىلۋى تۋرالى ماڭىزدى ويلارىن ورتاعا سالا كەلىپ: «الداعى ۋاقىتتا جازۋشىلار وداعىمەن بىر­لەسىپ, قازاق تىلىندەگى ساپالى كونتەنتتى, ونىڭ ىشىندە ادەبي تسيفرلىق قوردى دامىتۋ, ادەبي جانە عىلىمي ماتىندەردى تسيفرلىق كەڭىستىككە بەيىمدەۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار قالامگەرلەرمەن بىرگە كوركەم ماتىن­دەر­دى ءتىل ۇيرەتۋ ۇدەرىسىندە ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتىندا ورتاق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. قازاق ءسوزى بۇگىنگە دەيىن ءار داۋىردە ءوز فورماسىن تاۋىپ كەلدى. ءبىر كەزدە اۋىزشا تارادى, كەيىن تاسقا قاشالدى, قولجازباعا ءتۇستى, كىتاپقا اينالدى, گازەتكە شىقتى, راديو مەن ەكرانعا جەتتى. وسىنداي كەزەڭدەردەن وتكەن ءتىلىمىز جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە دە جەتتى. وسى كەزەڭدە قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا كەڭىستىككە تابيعي, ساۋات-تى, بەدەلدى جانە تولىققاندى ءتىل رەتىندە كىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ورتاق مىندەتىمىز ­بولۋى قاجەت», دەدى.

جازۋشىلار وداعى باسقارما­سى­­نىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ: «قازاق ءتىلى – حالقىمىزدىڭ جانى, رۋحى, تاريحي جادى. ال ادەبيەت – سول ءتىلدىڭ ەڭ باي قا­زىناسى, كوركەم ويدىڭ, ۇلتتىق دۇنيە­تا­نىم­نىڭ, حالىقتىق تانىم مەن مىنەزدىڭ ساق­تاۋشىسى. سوندىقتان قازاق ءتىلىنىڭ تسيفر­لىق بولاشاعى تۋرالى ءسوز بولعاندا, ادەبي مۇرانى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ەگەر ءبىز قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالار داۋىرىندە تولىققاندى قىزمەت ەتۋىن قالاساق, ادەبي مۇرانى تسيفرلاندىرۋعا, جۇيەلەۋگە, عىلىمي تۇرعىدان سارالاۋعا, ونى زاماناۋي تەحنولوگيالىق پلات­فورمالارعا بەيىمدەۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبو­لۋىمىز كەرەك. جازۋشىلار ودا­عى بۇل جۇمىستارعا بەيجاي قاراي الماي­دى. ويتكەنى ادەبيەت پەن ءتىل تاعدىرى – ءبىزدىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىمىز. بۇگىندە قازاق قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارى تەك وقىر­مان­عا عانا ەمەس, بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ دە تىلدىك قورىنا اينالۋى مۇمكىن. سوندىقتان كوركەم ءماتىننىڭ ساپاسى, ءتىل مادەنيەتى, ءسوز تازالىعى بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى بولا ءتۇستى. ءبىز تەحنولوگيانىڭ ۇلتتىق مۇددەگە قىزمەت ەتكىزۋگە مۇددەلىمىز. جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە, ادەبي مۇرانى جاڭا بۋىنعا جاقىنداتۋعا, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋعا كۇش سالۋى-مىز قاجەت», دەدى.

ء«تىل-قازىنا» مەكەمەسىنىڭ باسشىسى ماقپال جۇماباي ورتالىقتىڭ تسيفرلىق ءداۋىر تالاپتارىنا قازاق ءتىلىن بەيىمدەۋ باعىتىنداعى اتقارىپ جاتقان جۇمىسىمەن تانىستىردى. «بۇگىندە قازاق ءتىلىن دامىتۋ تەك تىلدىك نورمانى ساقتاۋ نەمەسە ادىستەمەلىك قۇرال ازىرلەۋمەن شەكتەلمەيدى. ەندىگى مىندەت – قازاق ءتىلىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەردە, مەملەكەتتىك باسقارۋدا, ءبىلىم ۇدەرىسىندە, قۇجات اينالىمىندا, اۋدارما سالاسىندا, تەرمينولوگيالىق جۇمىستا جانە جاساندى ينتەللەكتكە نەگىزدەلگەن جاڭا سەرۆيستەردە تابيعي ءارى ساپالى قولدانىلۋىنا جاعداي جاساۋ. وسى باعىتتا ورتالىعىمىز ءماتىندى اۆتوماتتى وڭدەۋ, قاتەلەردى اۆتوماتتى تانىپ, تۇزەتۋ, ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە اۋدارما جاساۋ, دەڭگەيلەپ ءتىل ۇيرەتۋ, جاڭا تەرميندەردى قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارىنا ساي جۇيەلەۋ سياقتى بىرنەشە قولدانبالى شەشىم ازىرلەپ كەلەدى», دەدى.

ءىس-شارا اياسىندا جاساندى ينتەللەكتىگە تەك تەحنولوگيالىق شەشىم جەتكىلىكسىز ەكەنى, ول كەڭىستىككە ءتىلدىڭ جانى, ءسوزدىڭ مادەنيەتى, ويدىڭ تەرەڭدىگى ەنبەسە, قازاق ۇلتى كوشتەن قالاتىنى ءسوز بولدى. «قازاق ادەبيەتى – ءتىلىمىزدىڭ تابيعي قالپى, بەينەلى ويلاۋ جۇيەسى, ىشكى اۋەنى, ءسوز ساپتاۋ مادەنيەتى ساقتالعان ۇلكەن رۋحاني كەڭىستىك. سوندىقتان ادەبي مۇرانى تسيفرلىق كەڭىستىككە بەيىمدەۋ, كوركەم ماتىندەردى ءتىل ۇيرەتۋ ۇدەرىسىندە ءتيىمدى پايدالانۋ, قازاق ءسوزىنىڭ بايلىعىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن ساباقتاستىرۋ بارىمىزگە ورتاق مىندەت», دەدى ماقپال جۇماباي.

كەزدەسۋ بارىسىندا كورنەكتى جازۋشى تولەن ابدىك, روزا مۇقانوۆا, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, الدان سمايىل, الىبەك اسقار, ەسبەرگەن الاۋحانوۆ, امانتاي ءشارىپ سىندى جازۋشى, عالىمدار مازمۇندى پىكىرلەر ايتتى.  ءار پىكىردىڭ استارىنان قازاق تىلىنە دەگەن جاناشىرلىق, ادەبي مۇراعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك, جاڭا داۋىرگە بەيجاي قاراماۋ نيەتى بايقالىپ تۇردى.