بالالاردى قورعاۋ كۇنى: پرەزيدەنت تاپسىرمالارى قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟

بۇل باعىتتاعى باستى قۇجات رەتىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتاي قورىتىندىسى بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس قابىلدانىپ, ۇكىمەت بەكىتكەن 2026-2030 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» تۇجىرىمداماسى ايقىندالدى. باعدارلاما 158 ءىس-شارانى قامتيدى, ال ونى جۇزەگە اسىرۋعا جالپى كولەمى 1,3 ترلن تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. قۇجات اياسىنداعى جۇمىستار ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك سياقتى نەگىزگى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردەن جەكە ۆاۋچەرلەرگە دەيىن

ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ باستى ماقساتى – قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا 2020 جىلدان بەرى ەلىمىزدە 1,2 مىڭنان استام مەكتەپ سالىندى. ناتيجەسىندە 1 ملن-نان استام جاڭا وقۋشى ورنى اشىلدى, بۇل ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر سانىن ءتورت ەسەگە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بيىل تاعى 53 مىڭ ورىنعا ارنالعان 96 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

سونىمەن قاتار قولدانىستاعى مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر: الداعى ءۇش جىل ىشىندە 1,3 مىڭ مەكتەپتى جاڭارتۋ كوزدەلگەن, ونىڭ 820-سى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. 2025 جىلدان بەرى 215 مەكتەپ جاڭارتىلدى. جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار اياسىندا پاندىك كابينەتتەر, اسحانالار, سپورت زالدارى جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى تولىق اۋىستىرىلىپ جاتىر. 

ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى دا زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرىلۋدە. وقۋ ۇدەرىسىنە تسيفرلىق تەحنولوگيالار كەڭىنەن ەنگىزىلىپ, پاندىك دايىندىق كۇشەيتىلىپ جاتىر. سونداي-اق ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ارنالعان بەيىمدەلگەن باعدارلامالار دامىتىلۋدا. پەداگوگتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. بۇل وقۋ ورىندارىندا ءاربىر وقۋشىنىڭ قابىلەتىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قولايلى ءارى قولداۋشى ورتا قالىپتاستىرۋعا جول اشادى.

مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدى كەزەڭ بولىپ قالا بەرەدى. ءدال وسى كەزەڭدە بالانىڭ تۇلعالىق دامۋىنىڭ نەگىزى قالانىپ, قارىم-قاتىناس داعدىلارى قالىپتاسادى جانە مەكتەپكە دايىندىق جۇرگىزىلەدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت بالاباقشالار مەن مەكتەپالدى دايارلىققا قولجەتىمدىلىكتى دايەكتى تۇردە كەڭەيتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 12 مىڭنان استام مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 5,3 مىڭى – مەملەكەتتىك, ال 6,6 مىڭى –  جەكەمەنشىك ۇيىمدار. مۇندا 1 ملن-نان استام بالا تاربيەلەنەدى, 2-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 70,9%-عا جەتسە, كەزەكتە تۇرعان بالالار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 96%-دى قۇرايدى.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى ەنگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ 20 قالاسى مەن 23 اۋدانىندا ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋدىڭ پيلوتتىق جوباسى ىسكە قوسىلدى. جوباعا 6 مىڭعا جۋىق ۇيىم قاتىسىپ, 936 مىڭنان استام ۆاۋچەر بەرىلدى. بۇل قادام بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويماي, بالاباقشالارداعى رەسپۋبليكالىق كەزەكتى 2025 جىلدان بەرى 9 ەسەگە دەرلىك قىسقارتتى. ناتيجەسىندە كەزەكتە تۇرعان بالالار سانى 160 مىڭنان 18 مىڭعا دەيىن ازايدى.

سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا 223 مىڭ جاڭا ورىن اشىلدى, ال 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 76,5 مىڭ ورىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە 104 مىڭنان استام مامان تارتىلعان. ولار ءۇشىن ەرتە جاستاعى بالالاردى دامىتۋ سالاسىنداعى زاماناۋي ستاندارتتارعا سايكەس تۇراقتى تۇردە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەسى قالىپتاستىرىلعان. 

بالاباقشالار جەلىسىن كەڭەيتۋ, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزۋ جانە مۇعالىمدەرگە قولداۋ كورسەتۋ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى قولجەتىمدى ءارى ساپالى ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە بالالاردى مەكتەپكە دايىنداۋمەن قاتار ولاردىڭ ەرتە جاستان قاۋىپسىز, جان-جاقتى دامىتۋشى جانە قامقور ورتادا تاربيەلەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

نارەستە ءولىمى 7,5 ەسە تومەندەدى

ۇكىمەتتىڭ بالالار دەنساۋلىعىنا قاتىستى قابىلداپ جاتقان شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە بالا تۋعانعا دەيىنگى پاتولوگيالاردىڭ الدىن الۋعا جانە ەرتە انىقتاۋعا باسا دەن قويىلا باستادى. سوڭعى بەس جىلدا بۇل سەكتوردى قارجىلاندىرۋ 264-تەن 585 ملرد تەڭگەگە دەيىن ەكى ەسەدەن استام ءوستى, بۇل ەلىمىزدىڭ بارلىق مەديتسينالىق بيۋدجەتىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن قۇرايدى. بالالارعا مەديتسينالىق كومەك تمككك جانە ءمامس جۇيەسى شەڭبەرىندە تەگىن كورسەتىلەدى.

فەتالدى حيرۋرگيانى, ياعني تۋعانعا دەيىنگى وپەراتسيالاردى ەنگىزۋ جانە 4 مىڭعا جۋىق مەدبيكە تارتىلعان پاتروناج جۇيەسىن ىسكە قوسۋ قازاقستانعا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىمەن سالىستىرعاندا نارەستە ءولىمىن 7,5 ەسەگە, ال انا ءولىمىن 6 ەسەگە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

تۋعاننان كەيىن بالالار نەوناتالدى, اۋديولوگيالىق جانە وفتالمولوگيالىق سكرينينگتەردى, سونداي-اق دامۋ بارىسىن باعالاۋدى قوسا العاندا, مىندەتتى تەكسەرۋدەن وتەدى. وڭىرلەردە بالالار اۋرۋحانالارى جاڭارتىلىپ, پەريناتالدىق ورتالىقتار سالىنىپ جاتىر. 

جاسوسپىرىمدەردىڭ دەنساۋلىعىنا دەگەن كوزقاراس تا وزگەردى: بۇگىندە ءاربىر مەكتەپ مساك ۇيىمدارىنا بەكىتىلگەن, ال وقۋ ورىندارىندا اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, دەنە دامۋىن باقىلاۋ جانە سالاماتتى ادەتتەردى قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن مەديتسينالىق پۋنكتتەر جۇمىس ىستەيدى.

سونداي-اق 2025 جىلدان باستاپ وقۋشىلاردىڭ جاس قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرەتىن مەكتەپتەگى تاماقتانۋدىڭ جاڭا ستاندارتى ەنگىزىلدى. پسيحيكالىق دەنساۋلىقتى قولداۋ جۇيەسى دە دامىپ كەلەدى: بالالار مەن اتا-انالار اقىل-كەڭەس جانە كومەك الۋ ءۇشىن جاستار دەنساۋلىعى ورتالىقتارى مەن پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىقتارىنا جۇگىنە الادى. قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ توتەنشە جاعدايلاردا تاۋلىك بويى قوڭىراۋ قابىلدايتىن, ونىڭ ىشىندە بالالاردان دا, «112» بىرىڭعاي ءنومىرى قالا بەرەدى. 

جاسوسپىرىمدەرگە تيگىزەتىن زيانىن ازايتۋ ءۇشىن ەلەكتروندى تەمەكى مەن ۆەيپ اينالىمى زاڭدى تۇردە شەكتەلدى, سونىمەن قاتار 21 جاسقا تولماعان ادامدارعا ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردى ساتۋعا تىيىم سالىندى.

مەملەكەت الەۋمەتتىك تولەمدەرگە 974 ملرد تەڭگە ءبولدى

ءبىلىم بەرۋ مەن بالالار دەنساۋلىعى سالاسىن جاڭعىرتۋمەن قاتار الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى دا كۇشەيتىلىپ جاتىر. دەنساۋلىعىنا جانە ءبىلىم الۋىنا دەگەن قامقورلىق بالالارى بار وتباسىلارعا جۇيەلى قولداۋ تۇرىندە كورسەتىلەدى, ول تۋعاننان باستاپ كامەلەتكە تولعانعا دەيىن ۇزدىكسىز مەحانيزم رەتىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

2026 جىلى بالالارى بار وتباسىلارعا جاردەماقى تولەۋگە 974 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 19,1%-عا ارتىق. قاراجات بالا دۇنيەگە كەلگەن كەزدەگى بىرجولعى جاردەماقىلارعا, كۇتىم بويىنشا جاردەماقىلارعا, سونداي-اق كوپبالالى وتباسىلارعا جانە مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋگە جۇمسالادى. بارلىق جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى جىل سايىن يندەكستەلەدى: مىسالى, ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالار تۋعان كەزدەگى جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى 2026 جىلى 272 مىڭ تەڭگەدەن استى. «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان ايەلدەردى قوسا العاندا, كوپبالالى انالاردىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋ ءۇشىن جەكە شارالار كەشەنى كوزدەلگەن.

بيىلدان باستاپ ەلىمىزدە بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن تولەمدەر ارتتى

سونىمەن قاتار اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا قامقورشىلىق جاساۋ مەن قولداۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ وتباسىلىق سيپاتتا جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويا وتىرىپ جۇرگىزىلىپ جاتىر. نەگىزگى قادامداردىڭ ءبىرى – ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالانىڭ بىرگە تۇرۋىن جانە كۇتىمىن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىبي اسىراپ الۋشى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ەنگىزىلۋى بولدى. ۇمىتكەرلەر قاتاڭ ىرىكتەۋدەن, پسيحولوگيالىق دايىندىقتان جانە مىندەتتى وقىتۋدان وتەدى, بۇل رەتتە بالالاردى كۇتىپ-باعۋ جانە اسىراپ الۋشى ادامداردىڭ ەڭبەگى تولىقتاي بيۋدجەتتەن تولەنەدى.

بۇعان قوسىمشا, 2025 جىلدان باستاپ بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنە بەكىتىلەتىن تالىمگەرلەردى مىندەتتى سەرتيفيكاتتاۋ ەنگىزىلدى. تۇرعىن ءۇي كەپىلدىكتەرىنە دە قاتىستى وزگەرىستەر بار, ماسەلەن, استانادا جانە مەگاپوليستەردە جەتىمدەردى ەسەپكە قويۋ كەزىندە ءۇش جىلدىق تۇرعىلىقتى تىركەۋدە بولۋ تالابى جويىلدى, ال تۇراتىن جەرىن وزگەرتكەن جاعدايدا ولاردىڭ كەزەكتەگى باستاپقى داتاسى ساقتالادى. قارجىلىق تەتىكتەرگە جەڭىلدىكتى يپوتەكا, جالعا الۋدى سۋبسيديالاۋ جانە «مەيىرىم» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى شەڭبەرىندەگى اتاۋلى قولداۋ كىرەدى.

جالپى العاندا, الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ دايەكتى تۇردە كەڭەيۋى وتباسىلاردىڭ بەرىكتىگىن ارتتىرۋعا, اتا-انالارعا جۇكتەمەنى ازايتۋعا جانە بالالاردى تاربيەلەۋ ءۇشىن نەعۇرلىم سەنىمدى جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتەدى.

«ۇلتتىق قور – بالالارعا»: بولاشاق ۇرپاقتىڭ قارجىلىق ىرگەتاسى

ۇزاقمەرزىمدى قولداۋ تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن 2024 جىلى ىسكە قوسىلعان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى. اتالعان جوباعا سايكەس ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50%-ى بالالاردىڭ ارنايى جيناقتاۋشى شوتتارىنا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن اۋدارىلىپ وتىرادى. كامەلەت جاسىنا تولعاننان كەيىن جيناقتالعان سومانى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋعا جۇمساۋعا بولادى.

باعدارلاما نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ جاتىر. العاشقى جىلى وعان 6,91 ملن بالا قاتىسىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ شوتىنا $100,52 كولەمىندە قاراجات اۋدارىلدى. 2025 جىلى قاتىسۋشىلار سانى 6,92 ملن بالاعا دەيىن ارتقان, ال جىلدىق تولەم $129,38 مولشەرىنە جەتتى. 2026 جىلعى ءبولۋ قورىتىندىسى بويىنشا قاراجات 6,91 ملن بالاعا ەسەپتەلدى, بۇل رەتتە جىلدىق تولەم 130,71 دوللاردى قۇرادى.

باعدارلاما ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ قاتىسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ جيناقتارى ينۆەستيتسيالىق كىرىستى قوسا ەسەپتەگەندە جالپى 370,56 دوللارعا جەتتى.

ءۇش جىل ىشىندە بۇل باستاما اياسىندا جالپى 2,3 ملرد دوللار ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولعان بالالاردىڭ شوتتارىنا 238,5 ملن دوللاردان استام قاراجات اۋدارىلدى.

بۇگىنگى تاڭدا 297 مىڭنان استام ءوتىنىم ماقۇلداندى: ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا – 187 مىڭنان استام ءوتىنىم, جالپى سوماسى 33 ملن دوللاردان استام; ءبىلىم الۋعا – 110 مىڭنان استام ءوتىنىم, جالپى سوماسى 19 ملن دوللاردان استام.

قاۋىپسىز بالالىق شاق: ينستيتۋتسيونالدىق باقىلاۋ جانە قۇقىق قورعاۋ

بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى اسا ماڭىزدى. قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» جالپى قاعيداتىمەن ۇندەستىرىلگەن.

بۇل باعىتتاعى نەگىزگى باسىمدىق ەرتە پروفيلاكتيكاعا جانە قاۋىپسىز ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا بەرىلگەن. 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ ەلدىڭ بارلىق مەكتەپتەرى مەن كوللەدجدەرىندە نورماتيۆتىك تارتىپتە «دوسبولLIKE» جانە KiVa انتيبۋللينگ باعدارلامالارى ەنگىزىلدى, سونداي-اق كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق نەمەسە قاتىگەز قارىم-قاتىناس فاكتىلەرىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرىڭعاي ارەكەت ەتۋ الگوريتمدەرى بەكىتىلدى. وڭىرلىك دەڭگەيدە بارلىق وبلىستا مامانداندىرىلعان پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر.

سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك باقىلاۋ ايتارلىقتاي كۇشەيتىلدى. ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ تەكسەرىستەرى ەندى مىندەتتى تۇردە مەكتەپتەگى تاماقتانۋ ساپاسىن, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋدىڭ تولىقتىعىن جانە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتيدى.

2026 جىلعى نەگىزگى قۇقىقتىق وزگەرىس – بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن تىكەلەي اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەنگىزىلۋى بولدى. ەندى بۋللينگ فاكتىلەرىن ەلەمەۋ, اسحانالارداعى تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋداعى كەمشىلىكتەر نەمەسە ءتيىستى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستىڭ جۇرگىزىلمەۋى ءۇشىن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلىعى مەن جاۋاپتى تۇلعالار زاڭ الدىندا جەكە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى.

وسى جۇمىستى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ۇيلەستىرۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر قۇرىلىمىندا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى باسقارمالار تۇرىندەگى جەكە سالالىق ۆەدومستۆولار قۇرىلدى. ولار مەكتەپتەر, قامقورشىلىق ورگاندارى, پسيحولوگيالىق قىزمەتتەر مەن الەۋمەتتىك مەكەمەلەر اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تىكەلەي ۇيلەستىرەدى.

مامانداردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتىپ, جۇمىستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا العاش رەت زاڭنامالىق دەڭگەيدە قامقورشىلىق ورگاندارى ءۇشىن قاتاڭ كادرلىق نورماتيۆ بەكىتىلدى: 5 مىڭ بالاعا كەمىندە ءبىر ينسپەكتور قاراستىرىلعان.

وسىلايشا, «قازاقستان بالالارى» تۇجىرىمداماسىندا كوزدەلگەن كەشەندى ءتاسىل شاشىراڭقى قولداۋ شارالارىن بىرىڭعاي, اشىق ءارى تەحنولوگيالىق ەكوجۇيەگە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ينفراقۇرىلىمدى قارجىلاندىرۋ, تىكەلەي تولەمدەر, تسيفرلىق ۆاۋچەرلەر جانە ۇلتتىق قورداعى ماقساتتى شوتتار – مۇنىڭ بارلىعى ەلدىڭ ادامي كاپيتالىنا باعىتتالعان ۇزاقمەرزىمدى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار. ۇكىمەت ءوز تاراپىنان بالالاردى قورعاۋ, قاۋىپسىز ءارى دامىتۋشى ورتا قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاپ, تابىستى پيلوتتىق جوبالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋدى جانە ءاربىر جاس ءۇشىن ينستيتۋتسيونالدىق كەپىلدىكتەردى كۇشەيتۋدى جالعاستىرادى.

ەسكە سالا كەتەيىك, بيىل 7 ميلليونعا جۋىق بالاعا مۇناي تابىسىنان ۇلەس بەرىلەدى.