كونستيتۋتسيالىق سوت: بالالاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ – باسىم باعىت

كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمدەۋىنشە, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارى مەن قورىتىندى شەشىمدەرىندە قالىپتاستىرىلعان قۇقىقتىق ۇستانىمدار زاڭنامانى جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن جەتىلدىرۋگە, قۇقىقتىق ايقىنسىزدىقتى جويۋعا جانە بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. قارالاتىن قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ ارتۇرلىلىگىنە قاراماستان, ولاردى ورتاق ءبىر ءتاسىل بىرىكتىرەدى: بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى رەتتەۋ كەزىندە بالانىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ونىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا باسىم ءمان بەرىلۋگە ءتيىس.

2023 جىلعى 1 ماۋسىمداعى №18-نق نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا كونستيتۋتسيالىق سوت ازاماتتاردىڭ سوتقا جۇگىنۋىنە دەيىن مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ تالابىن زاڭسىز دەپ كورسەتتى. اتالعان تالاپ مەملەكەتتىڭ بالانىڭ مۇددەسىن بارىنشا قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىنە سايكەس كەلمەيدى دەپ تانىلىپ, كەيىننەن كۇشىن جويدى.

2024 جىلعى 28 ماۋسىمداعى №46-نق قورىتىندى شەشىمىندە كونستيتۋتسيالىق سوت جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن اليمەنت مولشەرىن ەسەپتەۋ كەزىندە قۇقىقتىق ايقىنسىزدىق بار ەكەنىن انىقتادى. سوت اليمەنت تولەۋشىنىڭ ناقتى تابىستارى ەسكەرىلۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى, ويتكەنى اليمەنت مولشەرىن ايقىنداۋداعى قاتەلىكتەر تىكەلەي بالانىڭ مۇددەسىنە اسەر ەتەدى. شەشىم قورىتىندىسى بويىنشا كاسىپكەردىڭ كىرىستەرى مەن شىعىستارىن ەسكەرە وتىرىپ اليمەنت ەسەپتەۋ تەتىگى بەكىتىلدى.

2024 جىلعى 23 شىلدەدەگى №49-نق قورىتىندى شەشىمىندە كونستيتۋتسيالىق سوت «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكستىڭ بالا اسىراپ الۋعا قاتىستى نورماسىن كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىدى. سوت زاڭنامالىق تەتىكتەر بالانى وتباسىندا تاربيەلەۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن ونىڭ مۇددەلەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە ساي نەعۇرلىم قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنىن كورسەتتى. اتالعان قۇقىقتىق قاتىناستار كونستيتۋتسياعا سايكەستەندىرىلدى.

بالالاردى قورعاۋ كۇنى: پرەزيدەنت تاپسىرمالارى قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟

2024 جىلعى 24 جەلتوقسانداعى №58-نق قورىتىندى شەشىمىندە كونستيتۋتسيالىق سوت بىرنەشە سوت اكتىلەرى بويىنشا اليمەنت ءوندىرۋ ماسەلەلەرىن نەعۇرلىم تولىق رەتتەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. كەيىننەن جوعارعى سوت نورماتيۆتىك قاۋلىعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزدى, بۇل بالالاردىڭ م ۇلىكتىك مۇددەلەرىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

2025 جىلعى 16 ساۋىردەگى №70-نق نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا كونستيتۋتسيالىق سوت «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكستىڭ اتا-انالارى بەلگىسىز بولعان نە ولاردىڭ ۇلتىن انىقتاۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايلاردا بالانىڭ ۇلتىن ايقىنداۋ جانە وزگەرتۋ تاسىلدەرىنىڭ بولماۋىنا قاتىستى نورماسىن كونستيتۋتسياعا سايكەس ەمەس دەپ تانىدى. سوت بالانىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە اسەر ەتەتىن ومىرلىك جاعدايلاردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

2026 جىلعى 18 مامىرداعى №80-نق قورىتىندى شەشىمىندە كونستيتۋتسيالىق سوت اتا-انالارعا قاتىستى اكىمشىلىك قاماق قولدانۋداعى ايىرماشىلىقتار جىنىس بەلگىسىنە ەمەس, اتا-انانىڭ بالاعا ۇزدىكسىز كۇتىم جاساۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ناقتى قاتىسۋ دارەجەسىنە بايلانىستى ەكەنىن, سوندىقتان بۇل كەمسىتۋشىلىك بولىپ تابىلمايتىنىن اتاپ ءوتتى. سوت زاڭ شىعارۋشى قولداناتىن «ون ءتورت جاسقا دەيىنگى بالا» ساناتى بالانىڭ تۇراقتى كۇتىمگە, تاربيە مەن قامقورلىققا جوعارى تاۋەلدىلىگىن كورسەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ پراكتيكاسى بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن دايەكتى تۇردە راستايدى. سوتتىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارى مەن قورىتىندى شەشىمدەرىندە قالىپتاستىرىلعان قۇقىقتىق ۇستانىمدار زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, قۇقىقتىق ايقىنسىزدىقتى جويۋعا جانە بالا قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ كەپىلدىكتەرىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. كونستيتۋتسيالىق سوت قالىپتاستىرعان تاسىلدەردى زاڭناما مەن قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىنا دايەكتى ەنگىزۋ بالالار قۇقىقتارىن نەعۇرلىم ءتيىمدى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ادىلەتتىلىك, گۋمانيزم جانە قۇقىق ۇستەمدىگى قاعيداتتارىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى شارتى بولىپ قىزمەت ەتەدى.

اتا-انا تاڭداۋى: بيىل تۋعان سابيلەرگە قانداي ەسىمدەر ءجيى قويىلدى؟