ەلدەرىندەگى اتىس-شابىستان دىڭكەسى قۇرىپ, ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جايلى ورتا ىزدەۋ ماقساتىندا تەڭىز اسىپ, ەۋروپاعا بەتتەگەن بوسقىندار كۇننەن-كۇنگە قاۋپى ارتىپ كەلە جاتقان اپاتتاردان دا, ودان قالسا, كىسى ۇرلاپ, قۇلدىققا ساتاتىن ساۋداگەرلەردەن دە تايسالمايتىن سىڭايلى. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى كارى قۇرلىققا زاڭسىز جولدارمەن وتكەن ميگرانت پەن بوسقىندار سانىنىڭ 224 مىڭنان اسۋى, جەرورتا تەڭىزىنەن ءوتۋ كەزىندە 2 مىڭنان استام ادامنىڭ قازا بولۋى وسىنى اڭعارتادى.
بەلگراد ساياباقتارى بوسقىندار لاگەرىنە اينالدى
سەربيا استاناسى – بەلگرادتىڭ نەگىزىنەن تەمىرجول مەن اۆتوبۋس ۆوكزالدارى اۋماعىنداعى ساياباقتارى ميگرانتتاردىڭ توتەنشە لاگەرىنە اينالدى. كۇندەلىكتى تۇندە مۇندا 500-دەن 700-گە دەيىن ميگرانت ايالدايتىن كورىنەدى. بۇلار – ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جايلى جەر تابۋ ماقساتىندا ەۋرووداق ەلدەرىنە قاراي بەتتەگەن سيريا, اۋعانستان مەن باسقا دا بىرقاتار ەلدىڭ ازاماتتارى.
بوسقىن مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن زاڭدى كومەك كورسەتىپ جاتقان بەلگرادتىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ورتالىعى وكىلدەرىنەن بولەك, ميگرانتتارعا وزگە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ەرىكتىلەرى ازىق-ت ۇلىك جانە تازالىق زاتتارىن جەتكىزىپ بەرۋدە.
بەلگرادتىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ورتالىعىنىڭ وكىلى نيكولينا ءميليچتىڭ ايتۋىنشا, ەرىكتىلەر كۇندەلىكتى توتەنشە لاگەردى ارالاپ, ونداعان اداممەن سويلەسەدى. ورتاشا ەسەپپەن ميگرانتتار سەربيادا شامامەن ەكى كۇن ايالدايدى. ولار ەلگە ماكەدونيامەن شەكارالاس جاتقان پرەشەۆو قالاسىنان كىرۋدە. ودان بەلگرادقا كەلىپ, تاۋلىكتەن كەيىن ۆەنگريا اۋماعىنا جاقىن سۋبوتيتسا نەمەسە كانيجا قالالارىنا جەتەدى. «ميگرانتتاردىڭ جارتىسى سيريا مەن اۋعانستاننان كەلۋدە, ودان بولەك, پاكىستان, سۋدان, بانگلادەشتىڭ دە ازاماتتارى كەزدەسەدى. ولاردىڭ 90 پايىزى گەرمانياعا بارا جاتىر. سونداي-اق ميگرانتتار سكانديناۆيا ەلدەرىنە, ال افريكالىقتار نەگىزىنەن فرانتسيا مەن ۇلىبريتانياعا باعىت الادى», – دەيدى ن.ميليچ.
ميگرانتتاردىڭ ەلگە جاپپاي اعىلۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ەۋروپا وداعىنىڭ سەربيادا بوسقىنداردى قابىلدايتىن ارنايى ورتالىق قۇرۋدى جوسپارلاعانى تۋرالى اقپارات پايدا بولدى. الايدا, بۇل حاباردى سەربيانىڭ ەڭبەك, جۇمىسپەن قامتۋ, ارداگەرلەر مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ءمينيسترى الەكساندر ۆۋلين جوققا شىعاردى. «سەربيا – ميگرانتتاردى اسىراۋ ورتالىعى ەمەس, ال ەلگە كىرىپ-شىعۋشىلار ارەكەتتەرىن زاڭ اياسىندا ىستەۋى قاجەت, – دەدى مينيستر. – ءبىز ميگرانتتاردى ەلىمىزدە ىرقىنان تىس ۇستامايمىز, ولار سەربيانى ەۋرووداق ەلدەرىنە جەتۋ جولىنداعى ترانزيتتىك مەملەكەت رەتىندە پايدالانادى. ءبىز ولارعا ادامگەرشىلىكپەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىز».
يتاليادا ميگرانتتاردى زاڭسىز تاسىمالداۋشىلار ۇستالدى
بورتىندا زاڭسىز ميگرانتتارى مىڭداعان كەمە جەرورتا تەڭىزىنىڭ ورتالىق بولىگىندە ورنالاسقان اپەننين تۇبەگىنە قاراي تولاسسىز اعىلۋدا, وكىنىشكە قاراي, كوبىسى اپاتقا ۇشىراپ جاتادى. يتاليانىڭ جاعالاۋ كۇزەتى كۇندەلىكتى جۇزدەگەن بوسقىندى قۇتقارىپ, جاعالاۋعا جەتكىزەدى. ءسويتىپ, ولاردى ونسىز دا لىق تولى ۋاقىتشا ۇستاۋ ورتالىقتارىنا ورنالاستىرادى.
جاقىندا يتاليانىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سيتسيليا ايماعىنداعى راگۋزا قالاسىندا مەملەكەتتىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ميگرانتتاردىڭ يتالياعا زاڭسىز تاسىمالدانۋىن ۇيىمداستىرۋشى 4 ادامدى ۇستاعانىن حابارلادى.
كۇدىكتىلەر وتكەن اپتادا سولتۇستىك افريكا ەلدەرىنەن 453 ميگرانتتى اپەننين تۇبەگىنە الىپ وتپەك بولعان كورىنەدى. ءتورت ۇرلەمەلى قايىققا وتىرعىزىلعان بوسقىنداردىڭ اراسىندا كامەلەتتىك جاسقا تولماعان 13 بالا مەن 4 اياعى اۋىر ايەل بولعان. يتاليا جاعالاۋ كۇزەتىنىڭ كەمەسى بۇلاردى اشىق تەڭىزدە قۇتقارىپ الىپ, سيتسيليانىڭ پوتستساللو پورتىنا جەتكىزدى.
ميگرانتتار جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا زاڭسىز ساياحاتتى ۇيىمداستىرۋشىلاردى كورسەتكەن. بوسقىنداردىڭ ءبىرى ولاردىڭ بورتتاعى ادامداردى قورقىتقانىن ايتتى. ءتىپتى, كۇدىكتىنىڭ ءبىرى ميگرانتتارعا ءتىلىن الماعان جاعدايدا بالالارىن سۋعا لاقتىرامىن دەپ قوقان-لوقى جاساعان كورىنەدى.
بۇدان بۇرىن پالەرمو پروۆينتسياسىندا زاڭسىز ادام تاسىمالداۋ جانە كىسى ءولتىرۋ كۇدىگىمەن ءۇش ليۆيالىق, ەكى الجيرلىك قاماۋعا الىنعان بولاتىن. پوليتسيانىڭ اقپارى بويىنشا, ولاردىڭ 5 تامىزدا ليۆيا جاعالاۋىنان 30 شاقىرىم جەردە ورىن العان قايعىلى وقيعاعا قاتىسى بار. ول كەزدە بورتىندا سولتۇستىك افريكا ەلدەرىنەن شىققان جۇزدەگەن ميگرانتى بار كەمە اۋدارىلىپ, سۋعا باتقان ەدى.
انسا اگەنتتىگىنىڭ اقپارى بويىنشا, اپات كەزىندە كەمەدە 700-گە جۋىق ادام بولعان, ونىڭ 400-ءى قۇتقارىلدى, 25 ادامنىڭ دەنەسى تابىلىپ, جاعاعا شىعارىلدى. «كەمە ميگرانتتاردىڭ ءبىر شەتكە كوپتەپ شوعىرلانۋىنان تەپە-تەڭدىگىن جوعالتىپ اۋدارىلعان», – دەپ مالىمدەدى ميگراتسيا جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ وكىلى لەنارد دويل.
جالپى, 2015 جىلى جەرورتا تەڭىزى ارقىلى ەۋروپاعا زاڭسىز ءوتۋ ارەكەتى كەزىندە قازا بولعان ميگرانتتار سانى كۇرت ءوستى. العاشقى جەتى ايدىڭ وزىندە 2000 ادام قازا بولىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 400-گە كوپ.
كانادا يراك پەن سيريادان تاعى 10 مىڭ جۇمىسسىز قابىلداۋعا دايىن
ەلدىڭ باسقارۋشى كونسەرۆاتيۆتى پارتياسى 19 قازاندا بولاتىن پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتەتىن بولسا, ەلگە تاعى 10 مىڭ بوسقىننىڭ كەلۋىنە رۇقسات بەرۋگە دايىن. بۇل تۋرالى پارتيا ليدەرى, پرەمەر-مينيستر ستيۆەن حارپەر تورونتو قالاسىندا وتكەن سايلاۋالدى شاراسىندا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كانادا الداعى ءتورت جىلدا ءوز اۋماعىنا تاياۋ شىعىس ەلدەرىنەن «يسلام مەملەكەتى» تەررورلىق توبىنىڭ ارەكەتتەرى ءۇشىن ۇيلەرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان 10 مىڭعا جۋىق بوسقىندى قابىلداي الادى.
پرەمەردىڭ ليبەرالدى جانە جاڭا دەموكراتيالىق پارتياداعى وپپونەنتتەرى كانادانىڭ كواليتسيا قاتارىندا «يسلام مەملەكەتىنە» قارسى اسكەري ميسسياعا قاتىسۋىن سىنعا الدى. ولار مەملەكەتتىڭ تەك گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋمەن عانا شەكتەلگەنىن دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ورايدا ستيۆەن حارپەر: «ەگەر سىزدەردىڭ ساياساتتارىڭىز اسكەري قولداۋسىز گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بولسا, وندا كومەكتەرىڭىز تەك قازا بولعان ادامدارعا جەتەدى», دەگەن بولاتىن.
ايتا كەتەيىك, بۇدان بۇرىن كانادا يراكتان 20 مىڭ جانە سيريادان 2,5 مىڭ بوسقىندى قابىلدادى.
يراننان سانكتسيالاردىڭ الىنۋى مۇناي باعاسىن تومەندەتەدى
دۇنيەجۇزىلىك بانك مامانىنىڭ بولجامى بويىنشا, يراننان يادرولىق باعدارلاماعا بايلانىستى سانكتسيالاردىڭ تولىق الىنۋى مۇنايدىڭ الەمدىك نارىعىنا ەلەۋلى ىقپال ەتىپ, 2016 جىلى «قارا التىن» باعاسىنىڭ باررەلىنە 10 دوللارعا ارزانداۋىنا الىپ كەلەدى.
«يراننىڭ الەمدىك نارىققا تولىق ورالۋى اقىر اياعىندا مۇنايدى كۇنىنە ميلليون باررەلگە كوبەيتەدى», – دەلىنگەن بانكتىڭ ءباسپاسوز حابارلاماسىندا. كەلىسىم بەكىتىلگەن جاعدايدا, يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن باياۋلاتۋىنا وراي اقش پەن ەۋروپا وداعى وعان قويعان سانكتسيالارىن الىپ تاستايدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14 شىلدەسىندە يران مەن «التىلىق» يران اتومىنا بايلانىستى كوپجىلدىق پروبلەمانى رەتتەۋ تۋرالى تاريحي كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. كوپتەگەن ايلار بويى جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە يرانعا اقش, ەۋرووداق پەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تاراپىنان قويىلعان ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق سانكتسيالاردى الىپ تاستاۋ قاراستىرىلعان بىرلەسكەن ءىس-ارەكەت جوسپارى قابىلداندى.
«2015 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا شەكتەمەلى كەلىسىم بەكىتىلگەننەن باستاپ, حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ يراننىڭ مۇناي-گاز سەكتورىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا قىزىعۋشىلىقتارى جوعارى ەكەنى بايقالىپ وتىر. سانكتسيالار الىنعان سوڭ بۇل ءۇردىس جەتىلە ءتۇسىپ, ەلدى قاجەتتى كاپيتالمەن قامتاماسىز ەتىپ, مۇناي-گاز سەكتورى تەحنولوگيالارىن جاڭارتا ءتۇسۋى ىقتيمال», – دەيدى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكا بويىنشا ەكونوميسى ليلي موتتاگي.
بۇدان بولەك, دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىسى كەلەر جىلى يراننىڭ ءىجو ءوسىمى 5 پايىزعا وسەتىنىن بولجاپ وتىر.
بوتەن ەل ادامدارىنىڭ كوبەيۋىنە بەلگيالىقتار نارازى
Ipsos حالىقارالىق الەۋمەتتىك ورتالىعى جۇرگىزگەن ساۋالناماعا سايكەس, بەلگيا ازاماتتارىنىڭ 61 پايىزى ەل بيلىگىنىڭ ميگرانتتاردى تىم كوپ قابىلداپ جاتقانىنا الاڭداۋدا.
2011 جىلى وسى ماسەلە ءجونىندە العاش رەت ساۋالناما ءجۇرگىزىلگەن كەزدە, جاۋاپ الىنعان بەلگيالىقتاردىڭ جارتىسى ءوزدەرىنىڭ ميگرانتتارعا دەگەن تەرىس كوزقاراسىن بىلدىرگەن بولاتىن. سوڭعى ساۋالناماعا سايكەس, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ 58 پايىزى نەمەسە ءار التىنشى ازامات بوسقىنداردىڭ ەلگە اۋىپ كەلۋى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيدى. سۇرالعانداردىڭ 52 پايىزى ميگرانتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىندە, ال 56 پايىزى ولاردىڭ ۇلتتىق الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى ءۇشىن قيىندىق تۋعىزاتىنىن ايتقان. تەك رەسپوندەنتتەردىڭ 12 پايىزى ميگرانتتار ەل دامۋىنا جاعىمدى ىقپال ەتەدى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. ايتا كەتەيىك, ساۋالناماعا بەلگيانىڭ 16-64 جاس ارالىعىنداعى 500 ازاماتى قاتىستى.
دايىنداعان ايدار ورىسباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان».