قارا نار

وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنان بىلاي قازاق تەاتر ونەرىنىڭ جاڭا بەلەسى باستالدى. وتىزدىڭ و جاق, بۇ جاعىنداعى وردابۇزار ءبىر توپ رەجيسسەر شوعىرى پايدا بولدى. ارينە, بۇل توپتىڭ باسىندا ءازىربايجان مامبەتوۆ باستاعان بايتەن وماروۆ, مامان بايسەركەنوۆ, ەسمۇحان وباەۆ, رايىمبەك سەيتمەتوۆ, قادىر جەتپىسباەۆ, جاقىپ وماروۆ, ەرسايىن تاپەنوۆ, ءامىر تەمىر حۇسەيىن, ت.ب. بار ەدى. ولار قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تەاتر ونەرىنە تۇرەن سالدى. تەك قازاق دراماتۋرگتەرى عانا ەمەس, ورىس, باتىس, الەمدىك پەسالاردى ساحناعا شىعاردى. مادەنيەت پەن رۋحانياتتى جىرلادى. كورەرمەننىڭ جانىنا نۇر, كوڭىلىنە كۇن شۋاعىن سىيلادى. سولاردىڭ ورتاسىندا ەساعا بار-تىن. قازاق ونەرىنىڭ قارا نارى. شوق جۇلدىزداي دارىنداردىڭ قۇس جولىنا اينالعان اعا بۋىن. مىڭ العىس سىزدەرگە!

ەساعا توقپانوۆتان بىتىرگەن. اسەكەڭنىڭ الدىن كورگەن شاكىرتى. اكەم تەاتردا العاش رەجيسسەر بولىپ, سوسىن ماسكەۋگە بارىپ ەكى جىل وقىپ كەلدى. العاشقىدا الماتى تيۋز-ىندە, كەيىن سەمەي تەاترىندا جىلجىماي جيىرما جىل رەجيسسەر بولدى. ك.س.ستانيسلاۆسكي مەن ۆ.ي.نەميروۆيچ-دانچەنكونىڭ دابىرى گۇرىلدەپ تۇرعاندا كلاسسيكالىق قويى­لىم­دار­دى ساحناعا شىعاردى.

ن.گوگولدىڭ «ۇيلەنۋ», «رەۆيزورىنان» باستاپ ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا – تۇساۋ», م.اۋەزوۆتىڭ «اباي», «قاراگوز», «ايمان-شولپان», «ەڭلىك-كەبەك», ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك», «اقان سەرى – اقتوقتى», «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ», ت.ب. پەسالارىن ەساعامىز ساحنالاعان.

90-جىلدارى ەسمۇحان نەسىپباي ۇلى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى كينو جانە تەاتر ينستيتۋتىنا رەكتور بولىپ كەلدى. كينو ۇيىندە كەزدەستىك. بۇرىندارى ارالاسپاعانمەن, سىرتتاي بىلەتىنمىن. مەنى كورىپ جىلى شىرايمەن امانداستى. باياعىدان بىلەتىن اعالارىم سەكىلدى. اشىق-جارقىن. كۇمبىرلەگەن داۋى­­سى ءانۋار بايجانباەۆتىڭ ۇنىندەي, ناعىز قازاقى. جۇرەككە جىلى تيەر اۋەزدەي. مەنى مۇعالىمدىككە دە, رەكتورلىققا دا ۇسىنعان — وسى ەساعاڭ.

ءبىر كۇنى ساباقتا وتىرسام, شاقىرادى. ۇلكەن كابينەتى كوك ءتۇتىن. اماندىق-ساۋ­لىق­تان سوڭ: «بىلاي بولسىن, اينالايىن. مەن ۆيتسە-مينيستر بولىپ بارا جاتىرمىن. ەندى وسى ورىنعا سەن كەلەسىڭ».

شوشىپ كەتتىم. «ويباي, كوكە… كەرەك ەمەس. مەندە ونداي تاجىريبە دە, نيەت تە جوق. ونىڭ ۇستىنە كينو ءتۇسىرۋىم كەرەك».

– اسىقپا. بۇل ورىنعا كەلەم دەيتىندەر جەتىپ ارتىلادى. بىراق بىزگە سەن سياقتى ماسكەۋدە وقىعان جاس ادام كەرەك. تۇسىرەتىن كينوڭدى تۇسىرە بەرەسىڭ. ويلان, شىراق!

مىنە, وسىلاي ەساعام مەنىڭ ومىرىمدە ءجون سىلتەگەن جان ەدى.

ەسمۇحان وباەۆتىڭ مادەنيەت مينيستر­لى­گى­نە كەلۋى ەگەمەندىك العان العاشقى كەزەڭگە تاپ كەلدى. رەسمي كونتسەرتتەر, مەملەكەتتىك ءىس-شارالار, شەتەلدەردەگى قازاقستاننىڭ مادە­نيەت كۇندەرى, ت.ب.

ونىڭ ۇستىنە ءوڭىر-وڭىردە وبلىستىق تەاترلار بىرىنەن سوڭ ءبىرى بوي كوتەرگەن كەز ەدى. س.مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان, ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ, ي.وماروۆ اتىنداعى قوستاناي, ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ, تەمىرتاۋداعى نەمىس تەاترى, قاراعاندىداعى مۋزىكالىق تەاتر­لار­دىڭ اياقتان تۇرىپ كەتۋىنە ەسمۇحان نەسىپباي ۇلىنىڭ تىكەلەي ارالاسقانى تاعى راس.

كەيىن قارا شاڭىراق م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترىن ون جىلدان اسا باسقاردى. قيۋى كەتكەن كەزەڭدە تەاتردىڭ بەرەكەسىن بۇزباي, وباەۆ ءبارىن ورنىنا قويا ءبىلدى. ەساعاڭنان بىتىرگەن شاكىرتتەرى بۇگىندە شارتاراپتا.

ەسىمە ەساعامنىڭ تەلەفون شالعانى تۇسكەن. ول كەزدە كومسومول تاراپ, ورنىنا جاستار سىيلىعى كەلدى. مەن كوميسسيانىڭ مۇشەسىمىن. ەساعاڭ داۋىسى گۇرىلدەپ جاس رەجيسسەر قايرات سۇگىربەكوۆ جايىندا ايتتى. ونەر ادامدارى اڭقاۋ عوي. انا بالا قۇجات­تارىن دايىنداماي كەش قالىپتى. تالانتتى جىگىت. سونى قولداپ جىبەرشى. دوكۋمەنت دەگەن نەمەنە, ءتايىرى؟

– بولسىن, ەساعا. قام جەمەڭىز.

 كەيىن قايرات سۇگىربەكوۆ ول سىيلىقتى العاندا ەساعاڭ بالاشا قۋانعان. قۇددى ءوزى ال­عانداي. بۇل ونىڭ اعالىق قامقورلىعى بو­لاتىن.

اكەم تەاتر دەگەندە الدىمەن ءاسانالى ءاشىموۆ پەن ەسمۇحان وباەۆ ەسىمە تۇسەتىن. اسەكەڭ قايتقاندا قاتتى كۇيزەلگەن. ءومىر بويى بىرگە جۇرگەن سەرىگىن, سىرلاسىن جوعالتۋ وڭاي ەمەس-ءتى.

ەساعاڭ جاقسى ءانشى بولاتىن. حانتاڭىردەن كوكتەمدە كوشكەن قارداي گۇرىلدەگەن داۋسىمەن ءان سالعاندا تالاي ءانشى تامسانعان.

«تۇنگى سامال ەگىن باسىن تەربەيدى,

الىستا قىر قاراۋىتىپ كەلبەيدى.

ايدىڭ نۇرى باياۋ عانا دىرىلدەپ,

تىڭ القاپتى كوكشىل شۇعىلا كومكەردى.

ايلى دالا, سالقىن سامال تاماشا!

ەكى عاشىق قول ۇستاسىپ كەلە جاتىر وڭاشا»

بۇل – ەساعاڭنىڭ ءسۇيىپ ايتاتىن ءانى. ءان قادىرىن, ساز قادىرىن, ءسوز قادىرىن ۇعاتىن ۇلكەن كوشتىڭ سوڭىنداعى قارا نار. ءسىز دە ۇلىلار مەكەن ەتكەن مامىرستانعا بەت العان ەكەنسىز. ول جاقتا سۇيىكتى جارىڭىز باعيلامەن قول ۇستاسىپ, قولتىقتاسىپ «ەكى عاشىق» انىنە باسار دەگەن ويدامىن.

يمانىڭىز جولداس بولسىن, قارا نار!

تالعات تەمەنوۆ,

قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كينورەجيسسەر