رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا ەلىمىزدە تۇرعىن ۇيگە قول سۇعىلماۋشىلىق كەپىلدىگى كۇشەيتىلدى. بۇدان بىلاي تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ تەك سوت شەشىمى بويىنشا عانا جول بەرىلەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
اتالعان نورما قازاقستان زاڭناماسى ءۇشىن جاڭالىق ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. بۇل ەرەجە 1997 جىلدان بەرى وزگەرىسسىز «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭدا رەتتەلگەن. وسىلايشا, تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ سوت تارتىبىمەن شامامەن 20 جىل بويى مەنشىك يەلەرىنە دە, جالعا الۋشىلارعا دا قاتىستى قولدانىلىپ كەلەدى.
وعان كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرۋ مەملەكەت تاراپىنان ازاماتتاردى نەگىزسىز تۇرعىن ۇيدەن شىعارىپ جىبەرۋدەن قورعاۋدى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىسىن عانا راستايدى.
جاڭا كونستيتۋتسيا ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قالاي قورعايدى؟
سونىمەن بىرگە, زاڭ بويىنشا تۇرعىن ءۇي يەسى ءوز مۇلكىن باسقارۋعا, سونىڭ ىشىندە ونى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە باسىم قۇقىققا يە. مىسالى, ەگەر جالعا الۋشى شارت تالاپتارىن بۇزسا – جالداۋ اقىسىن تولەمەسە, تولەم مەرزىمدەرىن بۇزسا نەمەسە م ۇلىككە زيان كەلتىرسە, وندا مەنشىك يەسى شارتتى بۇزىپ, تۇرعىن ءۇيدى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىلى. ماجبۇرلەپ شىعارۋ زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سوت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
بۇدان بولەك, تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ازاماتتىق شارت نەگىزىندە قۇرىلادى. زاڭ مەنشىك يەسىنە ارتىقشىلىق بەرەدى, ول شارتتا ادال ەمەس جالعا الۋشىلاردى شىعارۋ ءۇشىن كەز كەلگەن نەگىزدەردى ءوزى بەلگىلەي الادى. زاڭ, ءوز كەزەگىندە, جالعا الۋشى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ساقتاماعان جاعدايدا, ماجبۇرلەپ شىعارۋ ءۇشىن سوت تالقىلاۋىنىڭ مەحانيزمىنە كەپىلدىك بەرەدى. سوندىقتان كەلىسىمشارت تاراپى جالداۋ شارتتارىنىڭ تالاپتارىنا مۇقيات بولۋى كەرەك.
«The National Interest» جۋرنالىندا پرەزيدەنتتىڭ جاڭا كونستيتۋتسياعا قاتىستى ماقالاسى جاريالاندى
نەگىزىنەن, سوت ارقىلى شىعارۋ ءراسىمى – بۇل مەنشىك يەسىنىڭ ەركىن جانە جالعا الۋشىنىڭ تۇرۋ شارتتارىن ساقتاۋىن راستايتىن رەسمي پروتسەسس. ال بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا مەنشىك يەسىنە ءوز تۇرعىن ءۇيىن زاڭدى تۇردە بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسىلايشا, جاڭا كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىك ءبىر جاعىنان مەنشىك يەسىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ باسىمدىعىن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە تۇپكىلىكتى بەكىتەدى, تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ پروتسەسىن بارلىق تاراپتار ءۇشىن اشىق ءارى بولجامدى ەتەدى. ال ەكىنشىدەن, ازاماتتاردى نەگىزسىز تۇرعىن ۇيدەن شىعارىپ جىبەرۋدەن قورعايدى.
جاڭا كونستيتۋتسياداعى باستى جاڭاشىلدىقتار