اۆتوونەركاسىپ: قۇراستىرۋدان تولىق وندىرىسكە دەيىنگى جول

قالىپتاسۋ كەزەڭى

وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسى 2003 جىلدان باستاۋ الادى. سول جىلى ەلىمىزدە العاش رەت «نيۆا» قۇراستىرىلدى. العاشقى بەس جىلدا «ازيا اۆتو» زاۋىتى جىلىنا ورتا ەسەپپەن 3,4 مىڭ كولىك ءوندىردى. 2010 جىلدان باستاپ سالا جەدەل يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قارقىندى دامي باستادى.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتىنشە, 2010-2014 جىلدارى ءوندىرىس كولەمى 11,4 ەسە ۇلعايعان. بۇعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ىقپال ەتكەن. وسى قوستاناي وبلىسى ءوندىرىس كارتاسىنا قوسىلىپ, جەڭىل اۆتوكولىكتەردىڭ 15%-ى وسى وڭىردە شىعارىلدى. ۇكىمەت جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭگەيىن 30%-عا دەيىن جەتكىزۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدادى. سوعان قاراماستان, نارىقتا يمپورتتىڭ ۇلەسى باسىم كۇيىندە قالدى.

«2014 جىلى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا يمپورتتالعان اۆتوكولىكتەر سانى 5,8 ەسە ارتتى. بۇعان كولىك سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ توزۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى (40%-عا دەيىن), سونداي-اق وندىرىستىك كاسىپورىندار قۋاتىنىڭ تومەندىگى سەبەپ بولۋى مۇمكىن», دەيدى ينستيتۋت ساراپشىلارى.

يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان كەزەڭىندە اۆتوكولىك ءوندىرىسى قايتادان باسىم باعىتقا ەندى. جىلىنا 200 مىڭ كولىك شىعارۋ مەن جەرگىلىكتەندىرۋدى 50%-عا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى. الايدا قارجى نارىعىنداعى وزگەرىستەر بۇل مەجەگە جەتۋگە كەدەرگى كەلتىردى.

«2014-2015 جىلدارى رۋبل قۇنسىزدانىپ, رەسەيلىك كولىكتەرگە سۇرانىس ارتتى. سونىڭ اسەرىنەن 2015 جىلى ءوندىرىس 3 ەسە تومەندەدى. جىل باسىنداعى ساتىلىم دا وتكەن جىلعى جەلتوقسانمەن سالىستىرعاندا 40,4%-عا قۇلدىرادى. وسىدان كەيىن سالانى قولداۋ ماقساتىندا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, 4%-دىق ليزينگ, ۋتيلالىم ەنگىزۋ جانە ققس-تان بوساتۋ شارالارى قولعا الىندى», دەيدى ساراپشىلار.

سول كەزدەگى ستاتيستيكا اتالعان شارالاردىڭ وڭ ناتيجە بەرگەنىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, 2019 جىلى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا يمپورتتىق كولىكتەر 73,6% ازايعان, ال ءوندىرىس كولەمى 21,7% ءوسىپ, 44 مىڭ اۆتوكولىككە جەتكەن.

اۆتوونەركاسىپ ءورىسى

يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىندە مەملەكەت قارجىلاي قۇرالدار ارقىلى قولداۋ كورسەتتى. نەگىزگى مىندەت – اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسىن دامىتۋ بولدى. وسى باعىتتا اۆتواينەك, قالىپتالعان بولشەكتەر, شاناق, رەدۋكتور, بەرىلىس قورابى, ديسكىلەر مەن باسقا دا بولىكتەردى شىعارۋعا باسىمدىق بەرىلدى. 2021 جىلى وتاندىق كومپانيالار 32 ەلدەن جالپى سوماسى 517,1 ملن دوللارعا شاناقتاردى يمپورتتاعان. يمپورتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى كورشى رەسەيگە تيەسىلى. ىشكى جانۋ قوزعالتقىشتارى 20 ەلدەن, شاسسيلەر 13 ەلدەن اكەلىنگەن.

ساراپشىلاردىڭ مالىمەتىنشە, 2010-2021 جىلدار ارالىعىندا وتاندىق ونىمدەردىڭ قۇندىق كولەمى قولدانىستاعى باعامەن شامامەن 50 ەسە وسكەن.

بۇگىنگى بەتالىس

دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن اۆتوونەركاسىپ كەيىنگى جىلدارى ادىمىن كەڭەيتە ءتۇستى. قازاقستاننىڭ اۆتوكولىك وداعىنىڭ (قاو) دەرەگىنشە, ەلدە 2021 جىلى – 92,7 مىڭ (+23%), 2022 جىلى – 113,2 مىڭ (+22%), 2023 جىلى – 147,6 مىڭ (+30%), 2024 جىلى – 145,2 مىڭ (-2%), 2025 جىلى – 171,4 مىڭ بىرلىك (+18%) اۆتوكولىك وندىرىلگەن. بىلتىرعى كورسەتكىش – اۆتوونەركاسىپ تاريحىنداعى رەكوردتىق مەجە. بيىل بۇل كولەمدى 22%-عا دەيىن (209 مىڭ) ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. نارىققا كەلسەك, بىلتىر ەلدە 234,8 مىڭ اۆتوكولىك ساتىلىپ, كورسەتكىش 15% ءوستى. جالپى ساتىلىمداعى وتاندىق كولىكتەردىڭ ۇلەسى 69%-دى قۇرادى. ەلەۋلى ءۇردىستىڭ ءبىرى – قىتايلىق برەندتەر ۇلەسىنىڭ ارتۋى. بىلتىر بارلىق ساتىلعان جەڭىل اۆتوكولىكتەر ىشىندەگى قىتاي برەندتەرىنىڭ ۇلەسى 39%-دى قۇرادى. 2020 جىلى 2 مىڭ قىتاي برەندى ساتىلسا, بىلتىر ول 85,6 مىڭ بىرلىككە جەتكەن. بۇگىندە اۆتوكولىك ونەركاسىبىندە 11,6 مىڭ ادام ەڭبەك ەتەدى. ءبىر جىلدا جۇمىس ورىندارى 62% ءوسىپ, سالانىڭ جۇمىسپەن قامتۋداعى ءرولى كۇشەيدى.

قازىر ەلدە 11 كاسىپورىن اۆتوكولىك قۇرالدارىن وندىرەدى. اتاپ ايتقاندا, ولار: ورال قالاسىنداعى UARM, قوستانايداعى KIA, Allur, كوكشەتاۋداعى كاماز-ينجينيرينگ, استاناداعى Orbis Machinery, الماتىداعى Astana Motors Manufacturing Kazakhstan, Hyundai Trans Kazakhstan, Hyundai Trans Almaty, سەمەيدەگى SemAZ, Daewoo bus, ساران قالاسىنداعى QazTehna. ەندى الماتى قالاسىندا Orbis Auto جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ايتا كەتەيىك, ەلىمىزدە شينالار, اككۋمۋلياتورلار, مۋلتيمەديالىق جۇيەلەر, ورىندىقتار, رەزەڭكە كىلەمشەلەر وندىرىلەدى.

كولىك كەپتەلىسى شەكتەن شىقتى: ءاربىر جۇرگىزۋشى جىلىنا كەمىندە 50 ساعات كوشەدە قاڭتارىلىپ تۇرادى

جىل باسىنداعى كورسەتكىش ءوسىمنىڭ ساقتالعانىن دالەلدەپ وتىر. قاڭتار مەن اقپان ايلارىندا 27,6 مىڭ جاڭا جەڭىل جانە كوممەرتسيالىق اۆتوكولىك ساتىلعان. بۇل تۋرالى قاو پرەزيدەنتى انار ماقاشەۆا مالىمدەدى.

«اقپان ايىنداعى تومەندەۋگە قاراماستان, العاشقى ەكى ايداعى قورىتىندى ەلدەگى جاڭا اۆتوكولىكتەر نارىعى وڭ قارقىندى ساقتاپ وتىرعانىن راستادى. ايتا كەتۋ كەرەك, اقپانداعى ەڭ تانىمال وندىققا كىرگەن بارلىق مودەلدەر ەل اۋماعىندا وندىرىلەدى. بۇل – ازاماتتارىمىزدىڭ وتاندىق اۆتوونەركاسىپ ونىمدەرىنە دەگەن سەنىمىنىڭ جوعارى ەكەنىنىڭ دالەلى», دەيدى ا. ماقاشەۆا.

سونىمەن قاتار قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلىمىزدە جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالاناتىن (NEV) 708 جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4,2 ەسە ارتقان.

قاو مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اقپان ايىنداعى دەرەك بويىنشا ەلدە 5,89 ملن جەڭىل اۆتوكولىك بار. ونىڭ ىشىندە 3 جىلعا دەيىنگى كولىكتەر ۇلەسى – 6,8% عانا, ال 20 جىلدان جوعارىلار – 41,5%. بايقاعانداي, ازاماتتاردىڭ كوبى ەسكى كولىكتى تىزگىندەپ ءجۇر. سول سەبەپتى اۆتويندۋستريانىڭ ماڭىزدى مىندەتىنىڭ ءبىرى – اۆتوپاركتى جاڭارتۋ بولىپ وتىر.

دامۋ باعدارى

ساراپشىلار اۆتوونەركاسىپتىڭ الداعى دامۋ باعىتىن ءار قىرىنان باعالايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, سالا بىرتىندەپ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, ءوندىرىس قۇرىلىمى كۇردەلەنىپ كەلەدى. اۆتونارىقتى باقىلاۋ جانە تالداۋ اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى ارتۋر ميسكاريان جاڭعىرۋ ۇدەرىسىنىڭ الدەقاشان باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى.

«ەلدەگى كاسىپورىندار ءبىراز ۋاقىتتان بەرى جەڭىل اۆتوكولىكتەردىڭ شاناعىن دانەكەرلەۋ مەن بوياۋ كەزەڭىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستار سەگمەنتىندە ءوزىمىزدىڭ مامانداردىڭ ينجەنەرلىك شەشىمدەرى ەنگىزىلىپ, بىرتىندەپ قالىپتاۋ وپەراتسيالارى يگەرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ءارتۇرلى وڭىرلەردە ورنالاسقان كلاستەرلەردە اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسى دامىپ كەلەدى. ياعني, سالا جۇمىسى تەك ءىرى توراپتى قۇراستىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى», دەيدى ا. ميسكاريان.

سونىمەن قاتار ول ىلگەرىلەۋدە ىركىلىس تۋدىرمايتىن, الايدا الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابۋى كەرەك بىرنەشە ماسەلەگە توقتالدى.

«سالادا كادر تاپشىلىعى بايقالادى. اسىرەسە تەحنيكالىق جانە ينجەنەرلىك ماماندار جەتىسپەيدى. بۇدان بولەك, سالانىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى ءۇشىن وتاندىق ءونىمنىڭ كورشىلەس ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعۋىنا جول اشۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان جۇيەلى ءارى قارقىندى جۇمىس قاجەت», دەدى ساراپشى.

ال اۆتوساراپشى ارسەن شاكۋوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, اۆتوونەركاسىپ بۇگىندە جاڭا جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باستى. اشىپ ايتساق, قاراپايىم قۇراستىرۋدان بىرتىندەپ تولىققاندى ءوندىرىس كەزەڭىنە ءوتىپ كەلەدى.

«بىلتىر عانا قوس زاۋىت ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ بازاسىندا وزگە دە ماركالار شىعارىلا باستادى. بۇل تولىق تسيكلدى وندىرىسكە اياق باستىق دەگەن ءسوز. قوستانايداعى زاۋىت تولىق ينۆەستيتسيا نەگىزىندە اشىلدى. وسىلاردى ەسكەرسەك, ەلىمىز جاقىن بولاشاقتا ءوز اۆتوكولىك برەندىن جاساۋعا جاقىنداي تۇسەدى», دەيدى ا. شاكۋوۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە, قازىر سالانى تەجەپ وتىرعان ناقتى كەدەرگىلەر جوق دەۋگە بولادى.

«الەمدىك اۆتوونەركاسىپ پاندەميادان كەيىن تولىق قالپىنا كەلە قويعان جوق, دەگەنمەن ەلىمىزدە بۇل سالا تۇراقتى دامىپ كەلەدى. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بار, ينۆەستورلار تارتىلىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى دا ءتيىمدى, سوندىقتان ول لوگيستيكالىق تۇرعىدان تارتىمدى الاڭ سانالادى. قازىر باستى مىندەت – ءوندىرىستى ارتتىرىپ, ەكسپورتتى كۇشەيتۋ», دەيدى ا. شاكۋوۆ.

تاعى ءبىر ماڭىزدى سۇراق – ۇلتتىق اۆتوكولىك برەندى قالىپتاسۋى مۇمكىن بە؟ ارتۋر ميسكارياننىڭ سوزىنشە, بۇل ابدەن مۇمكىن, وعان قاجەتتى تەحنيكالىق العىشارتتار بار.

«قازىردىڭ وزىندە بۇل باعىتتا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. شەتەلدىك تەحنولوگيالىق سەرىكتەستەر, ەلدەگى رەتتەۋشى ورگاندار جانە ىقتيمال وندىرىستىك قاتىسۋشىلار اراسىندا ءتيىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتقانى بەلگىلى», دەپ جاۋاپ بەردى ساراپشى.

ارسەن شاكۋوۆ بولسا, قازىرگى وندىرىستىك جانە لوگيستيكالىق بازا بولاشاقتا ۇلتتىق برەندتىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز بولا الاتىنىن ايتادى.

«مىسالى, مالايزياداعى Proton برەندى باستاپقىدا شەتەلدىك تەحنولوگيالارعا سۇيەنىپ دامىدى. سول سياقتى ەلىمىزدە دە حالىقارالىق برەندتەردىڭ وندىرىستىك الاڭدارى نەگىزىندە بولاشاقتا قازاقستاندىق اتاۋمەن جاڭا اۆتوكولىك شىعارۋ ىقتيمالدىعى بار. اسىرەسە ەلەكترلى كولىكتەر داۋىرىندە بۇل مۇمكىندىك ارتا تۇسەدى», دەدى ا. شاكۋوۆ.

ساراپشىلار سالا الداعى جىلدارى تۇراقتى ءوسىمىن ساقتاپ, بىرتىندەپ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە وتەتىنىن ايتىپ وتىر. قىسقا مەرزىمدە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولماعانىمەن, ءوندىرىس پەن ەكسپورتتىڭ ارتۋى ۇزاق مەرزىمدى دامۋعا نەگىز قالايدى.

قازاقستاندا كولىكتى ساقتاندىرۋ نارىعى سوڭعى 10 جىلدا التى ەسە ءوستى

قورىتا ايتقاندا, اۆتوونەركاسىپ قىسقا ۋاقىت ىشىندە قاراپايىم قۇراستىرۋدان وندىرىستىك تىزبەگى كۇردەلەنگەن الەۋەتتى سالاعا اينالدى. ەندىگى مىندەتتەر جۇيەلى جۇزەگە اسسا, ەلىمىز ىشكى سۇرانىسپەن شەكتەلمەي, وڭىرلىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى ويىنشى رەتىندە ورنىعادى.