قازىر قارجى مينيسترلىگىنىڭ جەكەلەگەن تسيفرلى سەرۆيستەرى ءبىرتۇتاس ەكوجۇيەگە شوعىرلاندىرىلىپ جاتىر. وسىعان سايكەس كەز كەلگەن كاسىپكەر سالىق پەن كەدەننەن باستاپ ساتىپ الۋلار مەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا دەيىنگى بارلىق نەگىزگى پروتسەسكە ءبىر تەرەزە ارقىلى قول جەتكىزەدى. مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن سالاداعى وزگە دە جاڭاشىلدىقتارى جونىندە قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت تۇرىسوۆتان سۇراپ بىلگەن ەدىك.
− اسەت نۇرلان ۇلى, كاسىپكەرلەر تاراپىنان مەملەكەتتىك تسيفرلى سەرۆيستەر تۋرالى كوپ ايتىلىپ جاتادى. ءىس جۇزىندە قانداي وزگەرىستەر بار؟
− قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ءبىز بيزنەس پەن مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس تاسىلىنەن ىس-ارەكەتتەر, دەرەكتەر, جۇيەگە كىرۋ جولدارى سياقتى بارلىق ارتىق نارسەنى جۇيەلى تۇردە الىپ تاستاۋعا كىرىستىك. بۇعان دەيىن ءار كاسىپكەرگە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءبىر-بىرىمەن بايلانىسى جوق ءتۇرلى جۇيەلەر ارقىلى ءوزارا ارەكەتتەسۋگە تۋرا كەلدى. ولار سالىق ەسەپتىلىگىن باسقا جۇيەمەن تاپسىرۋعا, كەدەندىك راسىمدەردى بولەك پلاتفورمامەن ورىنداۋعا, ساتىپ الۋعا مۇلدەم بولەك جۇيە ارقىلى قاتىسۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل جاعدايدا دەرەكتەردىڭ قايتالانۋى جيىلەپ, ءتيىستى پروتسەستەر ۇيلەسىمسىز بولىپ, ونىڭ ناتيجەسى مالىمەتتەردىڭ دۇرىس جانە ۋاقتىلى تاپسىرىلعانىنا تاۋەلدى ەدى.
بۇگىندە ۆەدومستۆو تۇبەگەيلى باسقا مودەلگە اۋىسىپ جاتىر. ءبىز, ءسايج, Smart Data Finance, Keden, بىرىڭعاي ساتىپ الۋ پلاتفورماسى سىندى نەگىزگى جۇيەلەردى ءبىرتۇتاس تسيفرلى ورتاعا بىرىكتىرۋدى قولعا الدىق. مۇندا دەرەكتەر اۆتوماتتى تۇردە جيناقتالىپ, قاجەتتى پروتسەستەر لوگيكالىق جانە ءبىرىزدى تۇردە قالىپتاستىرىلادى.
ساننان ساپاعا كوشۋ – بيزنەستى وركەندەتۋدىڭ باستى شارتى
شىندىعىنا كەلسەك, كەز كەلگەن ىسكەر ازامات بۇل جۇيەلەردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنى تۋرالى باس قاتىرماۋى ءتيىس. ول كاسىبىن قالىپتى تۇردە دوڭگەلەتىپ, ءوز كەزەگىندە مەملەكەت ساپالى سەرۆيس ۇسىنۋى قاجەت.
− ايتارىلىقتاي ناتيجە بار ما؟
ء− بىرىنشى كەزەكتە ءىس-ارەكەت ازايىپ, ۋاقىت ۇنەمدەلدى. ەگەر دە بۇرىن ءبىر وپەراتسيا بىرنەشە كەزەڭنەن (راستاۋ جانە كۇتۋدى قاجەت ەتەتىن) تۇرسا, بۇگىندە كوپتەگەن پروتسەس اۆتوماتتاندىرىلعان نەمەسە مۇمكىندىگىنشە ازايعان.
مىسالى, سالىقتى باسقارۋ ىسىندە جۇيەنىڭ ونداعان مىڭ پايدالانۋشىعا قىزمەت كورسەتىپ, تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ وتىرعانىن بايقادىق. بۇدان دا اۋقىمدى سانعا كەلسەك, 2 ميلليوننان استام تىركەلگەن پايدالانۋشى جۇيەنىڭ ورنىقتىلىعى مەن جەتىلدىرىلگەنىن ايعاقتايدى.
البەتتە, قازىر سانعا ەمەس, ساپاعا ءمان بەرەتىن كەزەڭ, وپەراتسيالاردى وڭدەۋ ۋاقىتى ەسەلەنە ءتۇستى. ال كوپتەگەن پروتسەدۋرا ءىس جۇزىندە وزەكتى بولماي قالدى, ياعني كاسىپكەر ولاردى بايقامايدى.
بۇعان قوسا Smart Data Finance مەملەكەتتىڭ قولدانىسىندا بار دەرەكتەردى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەمەك, بيزنەسكە اقپاراتتى قايتا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇيە مالىمەتتەردى ءتۇرلى كوزدەردەن ءوزى جيناقتاپ الادى. كوزگە كورىنبەگەنىمەن بۇل شىن مانىندە ايتارلىقتاي وزگەرىس. مەملەكەت بۇرىنعىداي قۇجاتپەن ەمەس, دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەپ, ساپالى قىزمەت ۇسىنادى.
− سوندا بيزنەسكە قىسىم تومەندەي مە؟
ء− تاسىل وزگەرەدى دەپ ايتار ەدىم. باقىلاۋ تەتىگى ساقتالادى. بىراق ونىڭ دالدىگى مەن ماقساتى ارتا تۇسەدى. دالىرەك ايتساق, جاپپاي تەكسەرۋ فورماتىنان باس تارتىپ, تەك كۇمان تۋدىراتىن وپەراتسيالارعا باسا ءمان بەرەتىن مودەلگە كوشىپ جاتىرمىز.
مىسالى, ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار جۇيەسىندە تاۋەكەلدەر انىقتالعان كەزدە شەكتەۋلەر اۆتوماتتى تۇردە ەنگىزىلەتىن تەتىكتەر ىسكە قوسىلدى. بۇل قوسىمشا ارالاسۋ مەن كوشپەلى تەكسەرۋلەردى قاجەت ەتپەيتىن, تەك دەرەكتەردى تالداۋ نەگىزىندە بولاتىن ۇدەرىس.
پرەزيدەنت: Digital Qazaqstan ستراتەگياسى ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ ناقتى تالاپ-تىلەگىن ەسكەرۋگە ءتيىس
ناتيجەسىندە, ادال جۇمىس ىستەيتىن بيزنەس ەش الاڭسىز قىزمەتتەرىن جۇرگىزىپ, مەملەكەتتىك رەسۋرستار شىنىمەن دە قاجەتتى پروبلەمالىق ايماقتارعا باعىتتالادى.
− ەندى كاسىپكەردىڭ بىرىڭعاي جەكە كابينەتى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز, بۇل جوبا قانداي ماقساتتا قولعا الىندى؟
− بۇل ءبىزدىڭ ەكوجۇيەدەگى نەگىزگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبىرى. ەگەر دە وسىعان دەيىن قىزمەتتەر جەكە دارا بولىپ كەلسە, ەندى جۇيەگە كىرۋگە ارنالعان ءبىرتۇتاس نۇكتەنى جاساۋعا كىرىستىك. قازىردىڭ وزىندە جۇيەدە مىڭداعان پايدالانۋشى تىركەلگەن جانە بۇل فورماتقا سۇرانىستىڭ بار ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
ايتسە دە قىزمەتتەردى تەك بىرىكتىرۋمەن عانا شەكتەلەتىن ويىمىز جوق. ءبىزدىڭ مىندەت – كابينەتتى ءتيىمدى جۇمىس قۇرالىنا اينالدىرۋ. ياعني, كاسىپكەر فۋنكتسيالار جيىنتىعىنان بۇرىن ءوزىنىڭ «تسيفرلى پورترەتىن» كورۋى كەرەك. ياعني, قانداي مىندەتتەمەلەرى مەن تاۋەكەلدەرى بار ەكەنىن, قانداي وپەراتسيالار ءوتىپ جاتقانىن, دامۋعا نەمەسە قولداۋ الۋعا قانداي مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعانىن بايقايدى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل جاي ينتەرفەيس قانا ەمەس, شەشىم قابىلداۋعا كومەكتەسەتىن تولىققاندى كومەكشىگە اينالادى.
بۇل رەتتە كابينەتتى جاڭعىرتۋ جۇمىسى پايدالانۋشىلارمەن اراداعى كەرى بايلانىستى مىندەتتى تۇردە ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلەتىنىن ايتا كەتەيىك, ولاردىڭ تاجىريبەسى مەن سۇرانىستارى بىزگە سەرۆيستى جايلى ءارى پايدالى ەتۋگە كومەكتەسەدى.
− مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا قانداي وزگەرىستەر بار؟
− اتالعان سالادا بيزنەسكە قاراستىرىلعان ايتارلىقتاي جاڭاشىلدىقتار بار. ۋاقىت ۇنەمدەۋ تۋرالى ايتادى دەپ ويلاساڭىز قاتەلەسەسىز. ارينە, پروتسەدۋرالاردىڭ مەرزىمى قىسقارعانى جاقسى. بىراق جۇيەنىڭ ءوزى تۇسىنىكتى جانە بولجامدى بولا باستاعانى بۇدان دا ماڭىزدى.
قازاقستاندا بيزنەسپەن اينالىساتىن ايەلدەرگە كىمدەر كومەكتەسەدى؟
قازىر ساتىپ الۋلار ءتۇرلى الاڭداردىڭ دەرەكتەرى ينتەگراتسيالانعان بىرىڭعاي ساتىپ الۋ پلاتفورماسىندا شوعىرلاندىرىلعان. بۇل بيزنەسكە نارىققا جىلدام بەيىمدەلىپ, پروتسەدۋرالارعا قاتىسۋدى جەڭىلدەتەدى.
مۇنىمەن قاتار اناليتيكالىق قابات جولعا قويىلدى. مىسالى, باعا دەرەكتەر بازاسى جۇزدەگەن مىڭ تاۋار پوزيتسياسى مەن چەكتەردىڭ ۇلكەن ءماسسيۆى تۋرالى اقپاراتتى جيناقتايدى. كاسىپكەرگە بۇل سۋبەكتيۆتى باعاعا ەمەس, ناقتى نارىقتاعى باعاعا نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە اشىقتىق ارتىپ, ءتيىمسىز شەشىمدەردىڭ قاۋپى سەيىلەدى.
− كەدەن قىزمەتىندە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
− بۇل سالاداعى وزگەرىستەردى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت قاتىسۋشىلارى تاعاتسىزدانا كۇتەتىنى راس. اتالعان باعىتتاعى نەگىزگى جوبالارىمىزدىڭ ءبىرى – Keden جۇيەسى. وندا قازىر الدىن-الا حابارلاۋدان باستاپ, ترانزيت جانە تاۋارلاردى راسىمدەۋگە دەيىنگى ميلليونداعان وپەراتسيا وڭدەلىپ جاتىر. وسى رەتتە جۇيەنىڭ باسقا سەرۆيستەرمەن بەلسەندى ينتەگراتسياسى جاسالىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ماڭىزدى. ياعني, مالىمەتتەردى ءار كەزەڭدە قايتا ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى كەلمەسكە كەتىپ, ول ەندى اۆتوماتتى تۇردە جيناقتالادى.
ودان باسقا پروتسەدۋرالاردىڭ ۋاقىتى قىسقارىپ, جۇمىس پروتسەسىنىڭ بولجامدىعى كۇشەيە ءتۇستى.
− تسيفرلاندىرۋ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا قول جەتكىزۋدى جەڭىلدەتتى مە؟
− بۇل باعىتتا اشىقتىق پەن باسقارۋ ماسەلەسىنە ءجىتى كوڭىل ءبولىپ كەلەمىز. ماسەلەن, Baqylauda جۇيەسى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى بويىنشا سۋبسيديالاردان باستاپ سالىق جەڭىلدىكتەرىنە دەيىنگى اقپاراتتى بىرىكتىرىپ, ولاردىڭ سانى بۇگىندە 160-تان اسادى.
بۇرىن بۇل قولداۋ شارالارانىڭ ەداۋىر بولىگى بىتىراڭقى كۇيدە بولاتىن. ال كەيبىرەۋلەرى قاعاز تۇرىندە ۇسىنىلىپ كەلگەن. بۇگىندە ولاردى تسيفرلى كونتۋرعا اۋىستىرۋدى قولعا الدىق. بۇل قالىپتاسقان جاعدايدى تولىق باعامداۋعا (كىم قولداۋ الادى, قانداي كولەمدە, ونىڭ اسەرى قانداي) مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, جۇيە بيزنەسكە تۇسىنىكتى بولىپ, قاجەتسىز بيۋروكراتيا تەجەلەدى.
− كاسىپكەرلەردى الدا نە كۇتىپ تۇر, كەلەسى قادامدى قاي باعىتتا جاساۋدى كوزدەپ وتىرسىزدار؟
− ارتىق ءارى قاجەتسىز ء«ىس-قيمىلدار» بىرتىندەپ جويىلادى. ءتۇرلى تەكسەرىستەر, دەكلاراتسيالار مەن حابارلامالاردى تولتىرۋ سىندى كوپتەگەن پروتسەستەر اۆتوماتتى تۇردە جۇرەدى.
بۇدان بولەك «تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگى» جوباسى دا دامىپ كەلەدى. بۇگىندە بۇل ءتۇرلى جۇيەلەردە قولدانىلىپ جاتقان ونداعان ملن تاۋار پوزيتسياسىن بىلدىرەدى. بۇل ءبىرىزدى مالىمەتتەر تىزبەسىن قالىپتاستىرۋعا جول اشادى. دەرەكتەر تۇتاستاي بولعان جاعدايدا قاجەتتى پروتسەستەر دە تەز ءارى ءدال بولا باستايدى.
قىسقاشا پايىمداساق, ءبىز مەملەكەت قوسىمشا جۇكتەمە سالمايتىن جۇيەنى قۇرۋعا باعىت الدىق. بىلايشا ايتقاندا, بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا بايلانىسى اجەپتاۋىر ۋاقىت پەن كۇش-جىگەردى تالاپ ەتپەيتىن, ءتيىستى پروتسەستەردىڭ اۆتوماتتى تۇردە ءجۇرىپ, كاسىپكەردىڭ بار نازارى ءوز قىزمەتىندە بولاتىنداي جايلى جاعدايدى جاساۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز.
− اڭگىمەڭىزگە راقمەت!