سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق گازەتى 1920 جىلى اشىلعان. الدىمەن «كەدەي ءسوزى», ودان «بوستاندىق تۋى», كەيىن «لەنين تۋى» اتالىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتى اتالعان باسىلىمنىڭ تاريحى وتە باي. كەزىندە قازىرگى قاراعاندى, اقمولا, كوكشەتاۋ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا تارالعان گازەت. وسى وبلىستار «قاراعاندى وبلىسى» اتالىپ, ورتالىعى قىزىلجار قالاسى بولعاندا گازەت جارتى قازاقستانعا جايىلعان. مۇندا الاش ارىستارى قىزمەت ىستەگەن. سونىڭ ىشىندە العاشقى رەداكتورلارىنىڭ ءبىرى – ماعجان جۇماباەۆ.
حح عاسىر ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءسابيت مۇقانوۆ, الاش ارىستارى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى, قوشكە كەمەڭگەر ۇلى, ءابدىراحمان ايسارين, اقىن-جازۋشىلار ديحان ابىلەۆ, جاقان سىزدىقوۆ, شاحمەت قۇسايىنوۆ, عالىم مالدىباەۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ سياقتى مارعاسقالاردىڭ دا قولتاڭباسى قالعان.
عاسىرلىق مەرەيتوي بۇدان بەس جىل بۇرىن اتالماق ەدى, بىراق سول جىلدارداعى حالىقتى ءبىر ۋىس قىلعان ىندەت توي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ودان ءارى ءتورت جىلدا ءۇش اكىم اۋىسىپ, ايتەۋىر اتاپ ءوتۋ كەيىنگە قالا بەرگەن. ەندى, مىنە, 105 جىل تولعاندا سۇيىكتى گازەتىمىزدىڭ عاسىرلىق تويىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى «ماعجاننان باستالعان جول» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا تۇرىندە اتالىپ ءوتتى.
ەسەسىنە, بۇل تويدا پرەزيدەنتتىڭ, سەنات پەن ءماجىلىستىڭ اتىنان قۇتتىقتاۋلار كەلدى. پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ, گازەتتىڭ قازىرگى باسشىسى ەرباقىت امانتايدىڭ يىعىنا شاپان جاپتى. ال باسىلىمنىڭ بايىرعى قىزمەتكەرى زاراپ قۇسايىنوۆ پەن باس رەداكتور نۇرگۇل وقاشەۆاعا «قۇرمەت» وردەنىن تاپسىردى. جاۋاپتى حاتشى جادىرا قانافينا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, ال گازەتتىڭ كوپجىلدىق رەداكتورى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ العىسحاتپەن ماراپاتتالدى.
وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆتىڭ سىيلىعى دا از بولعان جوق. ەكونوميكاسى قارىشتاپ, دامىپ كەلە جاتقان وبلىس رۋحاني-مادەني سالاعا دەگەن قامقورلىعىن اياماۋعا ءتيىستى دەي كەلىپ اكىم گازەت رەداكتسياسىنا سۋ جاڭا اۆتوكولىكتىڭ كىلتىن تابىستادى. 18 جىل بويى جوندەۋ كورمەگەن گازەت عيماراتىن كۇردەلى جوندەۋگە قاراجات بولىنەتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە ول وبلىس اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن گازەتتىڭ بايىرعى قىزمەتكەرلەرى نۇرسايىن ءشارىپ پەن ءومىر ەسقاليدى ماراپاتتاپ, يىقتارىنا شاپان جاپتى. باسقا دا بىرنەشە قىزمەتكەرگە العىسحات تاپسىردى.
«ماعجاننان باستالعان جول» عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى ساعىمباي جۇماعۇل «الاش ءباسپاسوزى جانە «بوستاندىق تۋى» گازەتىندە جاريالانعان ماعجان شىعارمالارى» , «ماعجان ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ «ماعجان جانە ۇلتتىق باسىلىم», ەكس-سەناتور جابال ەرعاليەۆ «ايماقتىق گازەتتەر: كەشە, بۇگىن, ەرتەڭ», ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى قايىربەك كەمەڭگەر «قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ قىزىلجارلىق كەزەڭى», م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقۋ پروفەسسورى جانار تالاسپاەۆا «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ قازىرگى كەلبەتى: ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق ساباقتاستىعى» دەگەن تاقىرىپتاردا بايانداما جاسادى. «قازاق گازەتتەرى» جشس باسشىسى د.قامزابەك ۇلىنىڭ اتىنان «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءسابيت مالدىباەۆ, «باس رەداكتورلار كلۋبى» مەن جۋرناليستەر اكادەمياسىنىڭ اتىنان قۇتتىقتاۋدى ەرجان قالىمباي ۇلى جەتكىزدى.
ء«وڭىرىمىزدىڭ شىنايى شەجىرەسى بولىپ تابىلاتىن گازەتىمىزدى العاش جارىق كورگەن كۇننەن باستاپ ۇلتتىق رۋحىمىزدى اسقاقتاتىپ وتىرعان, باعى جانعان, باقىتتى قارا شاڭىراق دەپ سانايمىز. سەبەبى گازەت تاريحىن ءسوز ەتكەندە, وسى باسىلىمدا ەڭبەك ەتكەن كورنەكتى تۇلعالاردى ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ءوزىنىڭ بايانداماسىندا جانار تالاسپاەۆا.
«سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىن ۇزاق جىلدار باسقارعان رەداكتورلاردىڭ اراسىندا ءۋاپ راحىمجانوۆتىڭ, باقىت ءمۇستافيننىڭ, كارىباي مۇسىرماننىڭ, جاراسباي سۇلەيمەنوۆتىڭ ەسىمدەرى حالىقتىڭ جادىندا. ءارى ەكونوميكالىق داعدارىس, ءارى دەموكراتيالىق جاڭعىرۋ جىلدارىندا گازەت تىزگىنىن ۇستاعان باقىت ءمۇستافيننىڭ ەرلىگى ۇمىتىلمايدى. وسى جىلداردا گازەتتىڭ شىعارماشىلىق كەلبەتىن ايقىنداپ, ادەبي-رۋحاني ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا بولات قوجاحمەتوۆ, مالىك مۇقانوۆ, توقتار زىكىرين, اسكەر ابىلقايىروۆ, زەينوللا اكىمجانوۆ, نۇرسايىن ءشارىپ, مۇرات نۇرمۇقانوۆ, شاشۋباي مالدىباەۆ, زاراپ قۇسايىنوۆ, قۇرمان رامازانوۆ, ءومىر ەسقالي, قوشان قالي سىندى قالامگەرلەر ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ قولتاڭباسى گازەتتە ەرەكشە كورىنىپ, وقىرماندار تالقىلاپ جاتاتىن ەدى. اعا بۋىن قالىپتاستىرعان ونەگەلى جولدى نۇرگۇل وقاشەۆا, ارايلىم بەيسەنباەۆا, دياس اياعان, سامرات قۇسكەنوۆ, جادىرا قانافينا, اقمارال ەسداۋلەتوۆا سەكىلدى العىر دا ىزدەنىمپاز جاس جۋرناليستەر لايىقتى جالعاستىرىپ, باسىلىمنىڭ بەدەلى مەن مازمۇندىق دەڭگەيىن جاڭا بەلەسكە كوتەرىپ وتىر. گازەتتىڭ قازىرگى دامۋى ونىڭ رەداكتورى, جۋرناليست ەرباقىت امانتايدىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ول رەداكتسيا جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, باسىلىم مازمۇنىن جاڭعىرتۋعا, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرەتىن ساراپتامالىق پۋبليتسيستيكانى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.
ءبىر جىلدارى سۋىرىلعان شەشەن, قاراسوزدەن قايماق ايىراتىن جابال ەرعاليەۆ اعامىز ۇلكەن مىنبەرلەردىڭ بىرىنەن: «قازىر قازاقشا گازەتتەردى ەشكىم وقىمايدى, سوندىقتان ول تارالمايدى» دەلىنەتىن سوزدەرگە ەل گازەتى «ەگەمەن» قاقىراتا سوققى بەرىپ, تيراجىن 200 مىڭ داناعا جەتكىزىپ, ۇلتتىق نامىستى قورعاپ قالدى», دەگەن ەدى. سول سوزدەردى بۇگىن «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە قاراتا ايتۋعا بولادى. باسىلىم كەيىنگى بىرنەشە جىلدان بەرى وبلىستىق گازەتتەر اراسىندا تارالىمىن تۇسىرمەي, 9 مىڭ دانانىڭ توڭىرەگىندە ۇستاپ كەلەدى. بۇل, ارينە, گازەت ساپاسىنىڭ جوعارىلىعى, سونىمەن بىرگە ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋشىلىقتىڭ ارقاسى.
وبلىس شەجىرەسىنىڭ الداعى عاسىرلاردا ءومىرلى بولىپ, ەلمەن بىرگە ماڭگىلىك جاساعانىن تىلەيمىز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى