«پروكۋراتۋرا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 25-2-بابى تۇرعىسىنان
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى 2015 جىلعى 26 ءساۋىرگە تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا بايلانىستى پروكۋراتۋرا ورگاندارى كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىكتەرىنە سايكەس بارلىق سايلاۋ پروتسەسىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ ءدال جانە بىرىڭعاي قولدانىلۋىنا جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىراتىنىن مالىمدەيدى.
ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ, سونداي-اق, قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شارالارعا قاتىستى كەلەسى زاڭناما نورمالارىنا اۋدارامىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 26.02.2015 جىلعى №5/262 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا دايىندالۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارىنا سايكەس, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت باستالدى, ول 2015 جىلعى 24 ساۋىردە ساعات 24-تە اياقتالادى.
سايلاۋ الدىنداعى ۇگiت – سايلاۋشىلاردىڭ بەلگiلi بiر كانديداتتى, ساياسي پارتيانى جاقتاپ نەمەسە قارسى داۋىس بەرۋگە قاتىسۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىنداعى قىزمەت («قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 1-تارماعى, بۇدان ءارى – كونستيتۋتسيالىق زاڭ).
كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس سايلاۋ الدىنداعى ۇگiت بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى, باسپا, دىبىس-بەينە جانە وزگە دە ۇگiت ماتەريالدارىن شىعارۋ جانە (نەمەسە) تاراتۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. سايلاۋ الدىنداعى ۇگiت زاڭنامادا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭدا تىيىم سالىنباعان سايلاۋ الدىنداعى جاريا iس-شارالار (سايلاۋشىلارمەن جينالىستار جانە كەزدەسۋلەر, جاريا پىكىرتالاستار مەن پiكiر الىسۋلار, ميتينگiلەر, شەرۋلەر, دەمونستراتسيالار جانە وزگە دە جاريا ءىس-شارالار) ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن.
بۇل رەتتە, كونستيتۋتسيالىق زاڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن وبەكتيۆتi كورسەتۋدi جۇزەگە اسىرۋعا, كانديداتتىڭ ار-نامىسىنا, قادiر-قاسيەتiنە جانە iسكەرلiك بەدەلiنە كورiنەۋ نۇقسان كەلتiرەتiن ۇگiت ماتەريالدارى مەن وزگە دە اقپاراتتى جاريالاۋدان اۋلاق بولۋعا مiندەتتەيدى.
پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامالارىندا رەسپۋبليكانىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىن كۇشتەپ وزگەرتۋ, ونىڭ تۇتاستىعىن بۇزۋ, مەملەكەت قاۋiپسiزدىگىنە نۇقسان كەلتiرۋ, الەۋمەتتىك, ناسىلدiك, ۇلتتىق, دiني, تەكتiك-توپتىق جانە رۋلىق ارازدىقتى قوزدىرۋ, قاتىگەزدiك پەن زورلىق-زومبىلىققا باس ۇرۋ, سونداي-اق, زاڭداردا كوزدەلمەگەن اسكەريلەندiرىلگەن قۇرالىمدار قۇرۋ يدەيالارى ۋاعىزدالماۋعا تيiس (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 29-بابى).
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى» زاڭىمەن ينتەرنەت-رەسۋرستار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جاتقىزىلعانىن اتاپ وتەمىز. سايكەسىنشە, ينتەرنەت جەلىسىندەگى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قويىلعان تالاپتار ەسكەرىلە وتىرىپ جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابىنىڭ 9-تارماعىنا سايكەس سايلاۋمەن بايلانىستى قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرىن جاريالاعان كەزدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سۇراۋ سالۋدى جۇرگiزگەن ۇيىمدى, سۇراۋ سالۋدى جۇرگىزۋگە تاپسىرىس بەرگەن جانە ونىڭ اقشاسىن تولەگەن ادامداردى, سۇراۋ سالۋ جۇرگiزىلگەن ۋاقىتتى, اقپارات جيناۋ ءادiسiن, سۇراۋ سالۋدىڭ ناقتى تۇجىرىمىن, سۇرالعانداردىڭ سانى مەن سۇراۋ سالۋ ناتيجەسىنىڭ قاتەلiك كوەففيتسيەنتiن كورسەتۋگە مiندەتتi.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرiن, سايلاۋ ناتيجەلەرiنiڭ بولجامىن, سايلاۋعا بايلانىستى وزگە دە زەرتتەۋلەردi داۋىس بەرiلەتىن كۇن الدىنداعى بەس كۇن ىشىندە جانە داۋىس بەرiلەتiن كۇنى جاريالاۋعا جول بەرىلمەيدi.
سايلاۋ كۇنi داۋىس بەرىلەتiن ءۇي-جايدا قوعامدىق پiكiرگە سۇراۋ سالۋعا تىيىم سالىنادى.
سوڭعى كەزدە سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا جەكەلەگەن تۇلعالارمەن ءارتۇرلى ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ونلاين-داۋىس بەرۋلەر (ونلاين-سۇراۋ سالۋلار) ۇيىمداستىرۋ جانە ولاردىڭ ناتيجەلەرىن جاريالاۋ تاجىريبەگە الىنعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
وسىنداي ارەكەتتەردە قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋدىڭ بارلىق بەلگىلەرى بار بولعاندىقتان (ناقتى ۋاقىتتا) ولارعا كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابى 9-تارماعىنىڭ جوعارىدا مازمۇندالعان تالاپتارى تەڭ ولشەمدە تارالادى.
جاريالى سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شارالاردى وتكىزۋ كەزىندە جينالىستار, ميتينگىلەر, شەرۋلەر جانە دەمونستراتسيالار بولىپ تابىلاتىن قوعامدىق, توپتىق نەمەسە جەكە مۇددەلەردى ءبىلدىرۋ ورىن الادى.
بەيبiت جينالىستار, ميتينگiلەر, شەرۋلەر, پيكەتتەر جانە دەمونستراتسيالار ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبiت جينالىستار, ميتينگiلەر, شەرۋلەر, پيكەتتەر جانە دەمونستراتسيالار ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭىمەن (بۇدان ءارى – زاڭ) رەتتەلەدى.
بۇل زاڭ قوعامدىق ءتارتىپتى, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىقتارى مەن ءومىرلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋعا باعىتتالۋىنا بايلانىستى, جاپپاي جاريا شارالار الدىن الا ەسكەرتىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ رۇقساتىمەن ارنايى بەلگىلەنگەن جەرلەردە كولiكتiڭ, وزگە دە ينفراقۇرىلىم وبەكتiلەرiنiڭ قالىپتى جۇمىس iستەۋiنە نۇقسان كەلتىرەتىن بوگەتتەردى جويا وتىرىپ وتكىزىلۋى ءتيىس.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, جابىق عيماراتتاردان تىس جەرلەردەگى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابى 3-تارماعىنىڭ 2-تارماقشاسىندا كورسەتىلگەن جاريالى سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شارالار زاڭمەن بەلگىلەنگەن تارتىپتە وتكىزىلۋى ءتيىس.
كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 9-تارماعىمەن سايلاۋ الدىنداعى ءجونسiز ۇگىتتi جۇرگiزۋگە تىيىم سالىنادى.
سايلاۋ ناۋقانى ءۇشiن ارنايى ازiرلەنگەن باسپا ماتەريالدارىن, سونىڭ iشiندە بەزەندiرiلگەن ماتەريالداردى, سونداي-اق, ومىراۋعا تاعاتىن بەلگiلەردi, جالاۋلاردى, جالاۋشالاردى تەگiن تاراتۋدى قوسپاعاندا, سايلاۋشىلارعا تەگiن نەمەسە جەڭiلدiك شارتتارىمەن تاۋارلار, باعالى قاعازدار بەرىپ, قىزمەتتەر كورسەتۋ, سونداي-اق, لوتەرەيالار, قايىرىمدىلىق اكتسيالارىن وتكiزۋ, اقشا تولەۋ نە وسىندايلارعا ۋادە بەرۋ ارقىلى سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتi جۇرگiزۋ سايلاۋ الدىنداعى ءجونسiز ۇگىت دەپ سانالادى.
كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 1-تارماعىنا ساي شەتەلدىكتەردiڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ, شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كانديداتتاردى ۇسىنۋعا جانە سايلاۋعا, سايلاۋدا بەلگiلi ءبىر ناتيجەگە قول جەتكiزۋگە كەدەرگى بولاتىن جانە (نەمەسە) دەمەپ جىبەرەتىن قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋىنا تىيىم سالىنادى.
حالىقارالىق ۇيىمدار مەن حالىقارالىق قوعامدىق بiرلەستiكتەر, شەتەلدiك مەملەكەتتىك ورگاندار, شەتەلدەردiڭ زاڭدى تۇلعالارى مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار تاراپىنان رەسپۋبليكاداعى سايلاۋدى قارجىلاندىرۋعا, ولاردىڭ قانداي دا بولماسىن تiكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە رەسپۋبليكاداعى سايلاۋدى قارجىلاندىرۋعا قاتىسۋىنا تىيىم سالىنادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 33-بابىنىڭ 3-تارماعى).
سايلاۋ جاريالانعان (تاعايىندالعان) كەزدەن باستاپ, كانديداتتارعا, سونداي-اق, ولاردىڭ اتىنان نەمەسە ولاردى قولداپ كeز كەلگەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا, ويىن-ساۋىق جانە سپورتتىق iس-شارالارىن ۇيىمداستىرۋدى قوسپاعاندا, قايىرىمدىلىق iس-شارالارىن وتكiزۋگە تىيىم سالىنادى. كانديداتتىڭ, سونداي-اق, ونىڭ سەنiم بiلدiرىلگەن ادامدارىنىڭ وسى تارماقتا بەلگiلەنگەن ەرەجەلەردi بۇزۋى كانديداتتى تiركەۋ تۋرالى شەشىمنىڭ كۇشiن جويۋعا اكەلىپ سوعادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 9-تارماعى).
كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 34-بابىنا سايكەس, كانديداتتىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتiن قارجىلاندىرۋ سايلاۋ قورلارى قاراجاتىنان جۇزەگە اسىرىلادى.
بۇل رەتتە, مەملەكەتتiك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ, جەرگiلiكتi ءوزiن ءوزi باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ, دiني بiرلەستiكتەردiڭ, وزدەرiنiڭ جارعىلىق كاپيتالىندا شەتەلدiك قاتىسۋشىسى بار قازاقستاندىق زاڭدى تۇلعالاردىڭ ەرiكتi قايىرمالدىقتارى, سونداي-اق, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ انونيمدiك قايىرمالدىقتارى سايلاۋ قورلارىنىڭ قۇرالۋ كوزدەرى بولا المايدى (تىيىم سالىنادى).
سايلاۋ ناۋقانىن سايلاۋ قورلارىنان بولەك قارجىلاندىرۋعا نەمەسە كانديداتقا وزگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋگە تىيىم سالىنادى.
دەگەنمەن, كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابىنىڭ 1-تارماقشاسىنا سايكەس, كونستيتۋتسيالىق زاڭ بويىنشا سايلاۋ قورلارىن قۇرمايتىن ازاماتتار, قوعامدىق بiرلەستىكتەر قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتپەيتiن سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇرگiزۋگە قۇقىلى.
دەي تۇرعانمەن, كانديداتقا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگiزۋگە بايلانىستى قىزمەت كورسەتەتiن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردا كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابىنىڭ 7-تارماعىنا سايكەس, ونىڭ وسى قىزمەتتەردi قابىلداۋعا جازباشا كەلiسiمi بولۋعا تيiس.
سايلاۋ بولاتىن كۇنi جانە ونىڭ قارساڭىنداعى كۇنi كەز كەلگەن ۇگiتكە تىيىم سالىنادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 32-بابىنىڭ 1-تارماعى).
سايلاۋ بولاتىن كۇنى نە ونىڭ قارساڭىنداعى كۇنى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ, پرەزيدەنتتiككە كانديداتتارعا, ولاردىڭ سەنiم بiلدiرىلگەن ادامدارىنا سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتى جۇرگiزۋ قۇقىعىن iسكە اسىرۋ پروتسەسiندە كەدەرگi كەلتiرۋ, كانديداتتار تۋرالى كورىنەۋ جالعان مالىمەتتەر تاراتۋ نەمەسە سايلاۋدىڭ ناتيجەسىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ ابىرويىنا, قادىر-قاسيەتىنە جانە ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن وزگە دە ارەكەتتەر جاساۋ, شەتەلدiكتەردiڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ, شەتەلدiك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كانديداتتاردى ۇسىنۋعا جانە سايلاۋعا, سايلاۋدا بەلگiلi بiر ناتيجەگە قول جەتكiزۋگە كەدەرگi كەلتىرەتىن جانە (نەمەسە) ىقپال ەتەتiن قىزمەتتi جۇزەگە اسىرۋى, سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتى, سونىڭ ىشىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇرگiزۋ شارتتارىن بۇزۋ, انونيمدىك ۇگiتتەۋ ماتەريالدارىن دايىنداۋ نەمەسە تاراتۋ, ۇگىتتەۋ ماتەريالدارىن قاساقانا جويۋ, ءبۇلدىرۋ, سايلاۋ ناۋقانىن سايلاۋ قورلارىنان تىس قارجىلاندىرۋ نەمەسە وعان وزگە دە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ كانديداتتارعا ولاردىڭ جازباشا كەلiسiمiنسiز قىزمەتتەر كورسەتۋi, سايلاۋعا بايلانىستى قوعامدىق پiكiرگە ساۋالداما جۇرگiزۋ شارتتارىن بۇزۋ, ۇگىت ماتەريالدارىن ەسكەرتكىشتەردە, وبەليسكتەردە, تاريحي, مادەني نەمەسە ساۋلەتتىك قۇندىلىعى بار عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردا, سونداي-اق, داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلاردا ورنالاستىرۋ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە اكەلىپ سوقتىرادى (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 11-تاراۋى).
سايلاۋ قۇقىقتارىن نەمەسە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋىنا كەدەرگi جاساۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ, ازاماتتاردىڭ نەمەسە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە نە قوعامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىڭ زاڭمەن قورعالاتىن مۇددەلەرىنە ەلەۋلى زيان كەلتىرۋ قاۋپىن توندىرەتىن كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە اكەلەدى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 150, 274-باپتارى).
جوعارىدا كەلتىرىلگەن زاڭناما نورمالارىن تۇسىندىرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى بارلىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردى, سونداي-اق, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن سايلاۋ پروتسەسى بارىسىندا, سونىڭ ىشىندە سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى نەمەسە جاريا ءىس-شارالاردى زاڭسىز وتكىزۋگە جول بەرمەۋ بولىگىندە زاڭدىلىقتى مۇلتىكسىز ساقتاۋعا شاقىرادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
باس پروكۋراتۋراسى.