ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىن جانە ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سونىمەن قاتار ۇلىبريتانيامەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
جيىن باسىندا ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ كەشە كونستيتۋتسيانى قابىلداۋعا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارا وتكەنىن ەسكە سالدى. ول رەفەرەندۋم ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنت باعدارىنىڭ ماڭايىنا ۇيىسىپ, بارىنشا تۇتاستانا تۇسكەنىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جۇرتشىلىقتىڭ وسى تاريحي ىسكە بەلسەنە قاتىسىپ, جاڭا كونستيتۋتسيانى 87% قولداپ داۋىس بەرۋى – حالىقتىڭ مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن زور سەنىمىنىڭ ايقىن دالەلى. اتا زاڭعا تىكەلەي ۇيىتقى بولىپ, وعان كوپتەگەن پروگرەسسيۆتى نوۆەللالار ەنگىزگەن پرەزيدەنتىمىزدىڭ ناعىز جەڭىسى. بۇعان الەم ەلدەرى دە نازار اۋدارىپ, لايىقتى باعاسىن بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنان قۇتتىقتاۋلار تۇسۋدە. بۇل رەتتە, جاڭا حالىقتىق كونستيتۋتسيانىڭ حالىقتان جاپپاي قولداۋ تاپقانى – ءبىز ءۇشىن زور مەرەي. بۇعان وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەر بارىسىندا دا ناقتى كوز جەتكىزدىك», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسى مۇنىمەن بىتپەيتىنىن اتاپ ءوتتى. كەشە پرەزيدەنت كونستيتۋتسيانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى جارلىققا قول قويدى. دەپۋتاتتار قىسقا مەرزىمدە كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىپ, سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنت تۋرالى, قۇرىلتاي, حالىق كەڭەسى, استانانىڭ مارتەبەسى جانە ەلدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى بەس جاڭا كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلداۋعا ءتيىس. سپيكەر ارىپتەستەرىن بۇل جۇمىسقا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا شاقىردى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن جانە وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتتاردى دەپۋتاتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى دارحان جازىقباي تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭارعان زاڭ كاسىبي, اشىق ءارى ناتيجەگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك قىزمەت مودەلىن قالىپتاستىرادى, مۇندا باستى باسىمدىق پروتسەسس ەمەس, ادام بولادى.
«العاش رەت زاڭ دەڭگەيىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتى اتقارۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى ناقتى ايقىندالىپ وتىر. وتانشىلدىق, كاسىبيلىك, اشىقتىق, كليەنتكە باعدارلانۋ, ەتيكا, ءمىنسىز بەدەل جانە قۇقىقبۇزۋشىلىقتار مەن مۇددەلەر قاقتىعىسىنا مۇلدەم توزبەۋشىلىك – بۇل ابستراكتىلى ۇراندار ەمەس. بۇل ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ مىندەتتى ورىنداۋى ءتيىس ناقتى تالاپتار», دەپ ءتۇسىندىردى اگەنتتىك باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, سەرۆيستىك قاعيدات تەك ءداستۇرلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرمەن شەكتەلمەيدى. بۇل ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ, قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى, ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا دا سالالاردى دا قامتيدى. ولاردىڭ ساپاسى ناقتى كريتەريلەر بويىنشا قوعامدىق مونيتورينگ ارقىلى باعالانادى.
دارحان جازىقباي زاڭ جوباسىندا مانساپتىق ءوسۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ياعني, تەك جوعارىلاۋ ەمەس, سونىمەن قاتار لاۋازىم شەڭبەرىندە كاسىبي دامۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتكە تالانتتى ءارى ىنتالى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى كۇشەيتىلەدى. قىزمەتتىك اۋىسۋلار كەزىندە كەپىلدىكتەر بەرىلەدى, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن مىندەتتى وتەماقى قاراستىرىلادى, ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى قوسىمشا دەمالىس كۇندەرى ەنگىزىلەدى. ال كەمىندە 25 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە زەينەتكە شىققان كەزدە ءتورت لاۋازىمدىق جالاقى كولەمىندە مىندەتتى تولەم كوزدەلگەن.
جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى مارات باشيموۆ ءوز بايانداماسىندا زاڭ جوباسىندا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە قاتىستى تاسىلدەر قايتا قارالاتىنىن ايتتى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدىڭ نەگىزدەرى, شارتتارى مەن ءتارتىبى جەڭىلدەتەتىن جانە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلاردى ەسكەرە وتىرىپ ايقىندالادى. تارتىپتىك جازالاردى قولدانۋ مەرزىمى قۇقىقبۇزۋشىلىق انىقتالعان ساتتەن باستاپ ءۇش ايعا دەيىن جانە جاسالعان ساتتەن باستاپ ءبىر جىلعا دەيىن ۇزارتىلعان.
«مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى جۇمىستان شىعارۋ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى ەسىرتكى زاتتارىن قولدانۋ نەمەسە الكوگولدىك ماس كۇيدە اۆتوكولىك جۇرگىزۋ بولادى. مۇنداي ارەكەتتەر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ءىس-ارەكەتتەرگە جاتادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرگەن قىزمەتشىنى كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەڭبەك نەمەسە وقۋ دەمالىسىنان كەرى شاقىرىپ, ونىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىن قاراۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جاڭا قىزمەت ەنگىزىلەدى. ول تارتىپتىك كوميسسيانىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ, قىزمەتتىك ادەپتىڭ ساقتالۋىن باقىلاپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ارەكەتتەرىنە قاتىستى شاعىمداردى قارايدى, سونداي-اق سوتتاردا ولاردىڭ مۇددەلەرىن قورعايدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ۇسىنىلعان نورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەت قوسىمشا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ كولەمىن ناقتىلادى. جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قورعاۋ مەن ولارعا ارتىقشىلىق بەرۋ شارالارى, مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ۇلەسىن ارتتىرۋ, جالاقىنى يندەكستەۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن كورسەتكىشتەر جانە ەڭبەك كودەكسىندە بەلگىلەنگەن جۇمىس ۋاقىتىنان تىس ارتىق جۇمىس ىستەۋدى رەتتەۋ تەتىكتەرى بويىنشا سۇراقتار قويىلدى.
سونداي-اق پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق ەتكەن ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى تۇزەتۋلەر ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ولاردى دەپۋتات ارمان قالىقوۆ تانىستىردى.
«زاڭ جوباسىندا جۇمىسكەرلەر قۇقىقتارى قاعيداتتارىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. وعان قىزمەتكەردىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋ, جەكە ومىرىنە قول سۇعۋشىلىقتان قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن. جۇمىسكەر ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىز نەمەسە الەۋمەتتىك دەمالىستا بولعان كەزدە, ونىڭ جۇمىستان بوساتىلاتىن سوڭعى كۇنىن ەسەپتەۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق اۋىسىم الدىنداعى مەديتسينالىق كۋالاندىرۋدان ءوتۋ ۋاقىتىنا اقى تولەۋ بەلگىلەنەدى», دەدى زاڭ جوباسىنىڭ باستاماشىسى.
سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەڭبەك جاعدايلارى وزگەرگەنى تۋراسىندا قىزمەتكەردى جازباشا حاباردار ەتۋ مىندەتى ەنگىزىلەدى. تۇزەتۋلەر قىزمەتكەردىڭ باستاماسى بويىنشا ەڭبەك شارتىن بۇزۋ ءتارتىبىن دە رەتتەيدى, ونىڭ ىشىندە ماتەريالدىق جاۋاپتى تۇلعالار ءۇشىن ەڭبەك قاتىناستارىن توقتاتۋ كۇنىن انىقتاۋ جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ مۇلكىن (قۇجاتتارىن) تاپسىرۋ-قابىلداۋ راسىمدەرىن اياقتاۋ شارتتارى بەلگىلەنەدى.
الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر اياسىندا اكىمدىكتەرگە وڭىرلىك دەڭگەيدە الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى ۇيىمداستىرۋ, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىمەن, جۇمىسشىلاردىڭ جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وكىلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جونىندەگى وڭىرلىك ۇشجاقتى كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسيالارى بەرىلەدى.
مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى ءۇشىن ەڭبەك قاتىناستارىن, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ, الەۋمەتتىك ارىپتەستىك سالالارىندا بىلىكتىلىكتى تۇراقتى ارتتىرۋ مىندەتى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى تەحنيكالىق ينسپەكتورلاردىڭ قۇقىقتارى بەكىتىلەدى, ولار اقپارات سۇراتۋعا, بولىمشەلەرگە بارۋعا, جازاتايىم وقيعالاردى تەرگەۋگە جانە تەكسەرۋلەرگە قاتىسۋعا, سونداي-اق ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋگە قۇقىلى بولادى.
تۇزەتۋلەر بويىنشا جۇمىس ءماجىلىس دەپۋتاتى قۇدايبەرگەن بەكسۇلتانوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا جالعاسادى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار 2024 جىلعى 24 ساۋىردە استانادا جاسالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرمەك كوشەرباەۆ بۇل كەلىسىم ۇلىبريتانيانىڭ 2020 جىلدىڭ باسىندا ەۋروپالىق وداقتان شىعۋىنا بايلانىستى جاسالعانىن ءتۇسىندىردى.
ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى, جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ايگۇل قۇسپان اتالعان كەلىسىم ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى قارقىندى دامىتۋعا بەرىك نەگىز قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
قۇجات اياسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ, قاۋىپسىزدىك, كاسىپكەرلىك, كەدەندىك قاتىناستار, ەڭبەك قۇقىعى, ءادىل سوت, زياتكەرلىك مەنشىك, ەنەرگەتيكا, ينۆەستيتسيالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار سالالىق كوميتەتتەر مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى تۋرالى كونۆەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەسكەرتپەسى مەن مالىمدەمەسىن الىپ تاستاۋ تۋرالى قۇجاتقا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندەگى, سونداي-اق قر ۇكىمەتى مەن بۇۇ اراسىنداعى قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى جانە وسى ورتالىققا قاتىستى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى جاڭا زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 17 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ولاردىڭ بارلىعى ءماجىلىستىڭ رەسمي سايتىندا جانە Telegram-ارناسىندا جاريالانعان.