كوكشەتاۋ قالاسىن ورتالىقتاندىرىلعان تازا سۋمەن قامتۋ كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلە بولىپ كەلگەن. بىلتىر زاماناۋي سۇزگىدەن وتكىزىلىپ تازارتىلعان سۋ بەرىلە باستادى.
كوكشەتاۋداعى سۋ تازارتۋ نىسانىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى, ءىت مامانى سەرگەي مياكوتين بۇل جوبانىڭ ۇلكەن تەحنولوگيالىق جەتىستىك ەكەنىن ايتادى. بۇل جولى بەس ساتىلى سۋ تازارتۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ەڭ باستى ەرەكشەلىگى دە وسى. ءداستۇرلى دەزينفەكتسيا, كواگۋلياتسيا مەن سۇزگىلەۋ كەزەڭدەرىنەن بولەك, العاش رەت فلوكۋلياتسيا, سەديمەنتاتسيا ۇدەرىستەرى قولدانىلدى. سۇزگىلەۋ ۇدەرىسى دە تۇبەگەيلى جاڭارتىلىپ, سۋ قۇم مەن انتراتسيت كومىرىنەن وتكىزىلىپ, وتتەگىمەن بايىتىلدى.
جوبانىڭ جالپى قۇنى – 6,3 ملرد تەڭگە. كەشەن تاۋلىگىنە 30 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى وڭدەپ بەرۋگە قاۋقارلى. ايتا كەتەلىك, قالا اۋماعى تاۋلىگىنە 20 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى قاجەت ەتەدى. دەمەك, سۇرانىستى ارتىعىمەن قامتاماسىز ەتەدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان دا ءتيىمدى. بۇدان بىلاي سەرگەەۆ سۋ قويماسىنان سۋ ساتىپ الۋ توقتاتىلىپ, جىلىنا 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات ۇنەمدەلمەكشى.
بۇل جاقسى جاڭالىق بولعانىمەن, ءالى دە كۇرمەۋى قيىن ماسەلە بار. نىساننان تازا سۋ بوساتىلعانىمەن, لاستانعان قۇبىرلاردان وتكەننەن كەيىن ونىڭ ساپاسى بۇزىلادى. وسى ماسەلە جىلدار بويى شەشىلمەي كەلە جاتىر. وسى ولقىلىقتى تۇزەۋگە بيۋدجەتتەن قىرۋار قاراجات بولىنسە دە جاعداي وڭالماي تۇر. 2011 جىلى سۋ جەلىلەرىن تازارتۋ قۇرىلعىلارىن جاڭعىرتىپ, تازا اۋىزسۋ بەرۋگە ۇمتىلىس جاسالىپ, 60 مىڭ تەكشە مەتر سۋ وتكىزۋگە قاۋقارلى سۋ تازالاۋ قۇرىلعىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. تاپسىرىس بەرۋشى قالالىق اكىمدىكتىڭ قۇرىلىس ءبولىمى بولدى. جۇمىستى «AEGISinc» قولعا العان. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتى بويىنشا 1,623 ملرد تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتى دا جاسالدى. العاشقى جىلى 538,1 ملن تەڭگەسى يگەرىلدى. مەردىگەر ۇيىم تسەحتىڭ, سۋ ساپاسىن ساراپتايتىن زەرتحانانىڭ عيماراتتارىن جارىم-جارتىلاي سالدى. كەلەسى جىلى كونكۋرس جۇمىسىنان كىنارات تابىلىپ, قالالىق سوت بۇل تاراپتاعى جۇمىستى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى.
2012–2013 جىلدارى كونكۋرس قايتا وتكىزىلدى. بۇل جولى «اپ يمپەكس» جەڭىمپاز بولىپ تانىلدى. 2013 جىلى 181,24 ملن تەڭگە اۋپىرىمدەپ يگەرىلگەنىمەن, ءاۋ باستا بەرەكەسى كەتكەن شارۋا كىلت توقتادى. ءسويتىپ, ءۇمىت ۇزىلە باستادى. بۇل ماسەلە وبلىستىق اكىمدىكتىڭ وتىرىسىندا وڭىردەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدار ماسەلەسى رەتىندە تالقىلاندى. مەملەكەتتىك اۋديتورلار قارجىلىق ءتارتىپتىڭ كوپ بۇزىلعانىن ءمالىم ەتتى.
2021 جىلدىڭ باسىنان باستاپ سوڭعى مەردىگەر كەلىسىمشارتتى ورىندامادى. كوكشەتاۋ قالالىق قۇرىلىس ءبولىمى شارتتى بۇزۋ تۋرالى ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا اسىققان جوق. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قالا تۇرعىندارى تازا سۋ تاپشىلىعىن قاتتى سەزىنىپ كەلدى. جاڭا سۋ تازارتۋ نىسانىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى ءسال عانا ىقشامداپ ايتقاندا 15 جىلعا سوزىلدى. «كوكشەتاۋ سۋ ارناسى» كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى يۋري شەنگالتستىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاڭا سۋ تازارتۋ نىسانىندا جۇمىس ءالى تولىق اياقتالماعانعا ۇقسايدى.
– بۇل جۇمىس وتە كۇردەلى. ونىڭ ۇستىنە كوكتەمگى قىزىل سۋ جايىلاتىن ۋاقىت تا تاياپ قالدى, – دەيدى كاسىپورىن باسشىسى. – ادەتتە كوكتەم مەن كۇزدە سۋ قۇرامى كۇرت وزگەرىپ, جۇمىستى قيىنداتىپ جىبەرەدى. رەاگەنتتىڭ قۇرامىن قايتا اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەدى. قازىر جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سودان كەيىن ەسكەرتۋلەر بولماسا, تاپسىرىس بەرۋشى قۇرىلىس ءبولىمى بۇل نىساندى بىزگە بەرەدى. دەگەنمەن تازا سۋ بىردەن بەرىلە قويمايدى. قالا ىشىندەگى قۇبىرلار تارتىلعاننان بەرى الپىس جىل ۋاقىت وتكەن. ماگيسترالدى, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اراسىنداعى قۇبىرلاردىڭ ەسكىرۋى سۋدىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازىر قالا ىشىندەگى سۋ قۇبىرلارىنىڭ 48,4%-نىڭ توزىعى جەتكەن. سول سەبەپتى وتكەن جىلى سۋ قۇبىرلارىندا 500 مارتە اپاتتى جاعداي بولعان. وبلىستىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, كوكشەتاۋداعى ميكروبيولوگيالىق تەست ناتيجەسىندە الىنعان سىنامانىڭ 11,8%-ى تالاپقا ساي كەلمەگەن. سۋ قۇرامىنداعى ەلەمەنتتەر سىناماسىنىڭ 69%-ى قالىپقا ساي ەمەستىگى انىقتالعان.
ءوڭىردىڭ وزگە جەرىندە دە كوڭىل اۋداراتىن ماسەلە بار. وتكەن جىلى ەگىندىكولدە اۋىزسۋدان الىنعان سىنامانىڭ ۇشتەن ءبىرى, جارقايىڭدا – 23%, ءبىرجان سال اۋدانىندا – 19,3% عانا بولعان. بۋراباي, ارشالى, ەرەيمەنتاۋ, ەسىل اۋداندارىندا دا وسىنداي جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. وبلىستىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ساۋلە سادۋاقاسوۆانىڭ پىكىرىنشە, باستى ماسەلە – باقىلاۋدىڭ جوقتىعىندا. وڭىردەگى 619 سۋمەن جابدىقتاۋ نىسانىنىڭ 108-ىندە عانا مىندەتتى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قورىتىندى بار. وزگەلەرى سانيتارلىق تالاپتارعا ساي ەمەس نەمەسە مۇلدە يەسىز. ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىندا بالانسقا ەنگىزىلمەگەن سۋ قۇبىرلارىنىڭ سانى – 33, بۇلاندىدا – 25. يەلەرى بولماعاننان كەيىن مۇنداي سۋ قۇبىرلارىنا باقىلاۋ جاساۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس. سانيتارلىق ءدارى-گەرلەر قانشالىقتى كوڭىل اۋدارعانىمەن, تولىق قۇزىرەتى جوق. باقىلاۋ جۇرگىزىلگەن جەرلەردە تالاپ بۇزۋشىلىق شاشەتەكتەن. دەپارتامەنتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, نىسانداردىڭ 74%-ىندا مىندەتتى باقىلاۋ ۇيىمداستىرىلماعان. ۋاقتىلى سۋ جەلىلەرىنە زالالسىزداندىرۋ جۇرگىزىلىپ, تازارتىلمايدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جەراستى نەمەسە اشىق سۋ كوزدەرىندەگى سانيتارلىق كۇزەت پەن قورشاۋدىڭ جوقتىعى. ونسىز اشىق سۋ كوزدەرىن تازا ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس. الىسقا بارماي-اق وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى كوكشەتاۋ قالاسى اۋىزسۋ الاتىن سۋقويماسىنىڭ جاعدايىن ايتا كەتەلىك. جازدىڭ كۇندەرى بۇل جەردە قالا تۇرعىندارى سۋعا تۇسەدى. توڭىرەكتەگى ەلدىڭ مالى سۋ ىشەدى. ادام بىلاي تۇرسىن, يتتەرىن دە شومىلدىراتىن مادەنيەتسىزدەر جەتىپ ارتىلادى. سانيتارلىق دارىگەرلەردىڭ تاۋى شاعىلىپ ءجۇر. تالاپقا ساي ۇيعارىمدار بەرىلىپ, ايىپپۇل سالىنىپ, سوتقا بەرىلگەنىمەن, ناتيجە كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس.
ءوڭىر تۇرعىندارى ازىرگە اۋىزسۋدى ءىشىنارا ساتىپ الىپ, پايدالانىپ ءجۇر. وبلىس ورتالىعىندا سۋ قۇياتىن بەس ليترلىك ىدىسىن ارقالاپ الىپ, سۇزگىدەن وتكەن سۋدى تاسىپ ءىشىپ جۇرگەندەردەن كوز سۇرىنەدى.
اقمولا وبلىسى