بۇگىن – «تىنىشتىق كۇنى»

وتىرىسقا ورك جانە وڭىر­لەر­دەگى اۋماقتىق رەفەرەندۋم كو­ميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى مەن وبلىس اكىمدىكتەرى باسشىلىق وكىل­دەرىمەن قاتار, تمد جانە وسى ۇيىم­عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ پار­لامەنتارالىق اسسامبلەياسى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ بايقاۋشىلارى, ەقىۇ-نىڭ دەموكرا­تيالىق ينستيتۋتى سىندى وزگە دە بىرقاتار ىرگەلى حالىقارالىق ۇيىمنان رەفەرەندۋمعا باعا بەرۋ ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

ن.ءابدىروۆ كۇنتىزبەلىك جوسپارعا سايكەس 13 ناۋرىز كۇنى كوميسسيا مۇشەلەرىن وقىتۋ جۇمىسىنىڭ تولىق تسيكلى اياقتالاتىنىن مالىمدەدى. دا­يىن­دىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى كوميسسيا مۇشەلەرىن وقىتۋ بولدى.

«جەدەل دەرەكتەردىڭ الدىن الا اقپاراتىنا سۇيەنسەك, رەفەرەندۋمعا دايىندىق اياسىندا رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىنە 5 800-دەن استام سەمينار وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, بارلىق دەڭگەيدەگى كوميسسيانىڭ 71 مىڭ مۇشەسى وقۋمەن قامتىلدى. وعان قوسا رەفەرەندۋم كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باقىلاۋ ماقساتىندا ولار قاشىقتان ونلاين فورماتىندا تەست تاپسىردى. مۇنىمەن بىرگە ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى اكرەديتتەلگەن رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن باق وكىلدەرىنە ونلاين سەمينار وتكىزدى. ناتيجەسىندە, ازاماتتىق سەكتوردىڭ 500-دەن استام وكىلى قامتىلدى», دەدى ورك توراعاسى.

اۋماقتىق كوميسسيالاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 3 800 ادام قامتىلعان 170-تەن استام سەمينار وتكىزىلدى. بۇدان بولەك, ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى مەن اپپارات قىزمەتكەرلەرى وڭىرلەرگە بارىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە 3 مىڭنان اسا كوميسسيا مۇشەسى قاتىسقان سەمينار-كەڭەس ۇيىمداستىرعان.

كوميسسيا توراعاسى ن.ءابدىروۆ دايىندىق جۇمىسى اياسىندا ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە مۇگەدەك­تىگى بار ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋم­عا قاتىسۋى ءۇشىن قولجەتىمدى جاعداي­لاردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالماعانىن جەتكىزدى.

«بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ور­تالىق رەفەرەندۋم كوميسسيا­سى­نىڭ قاۋلىلارىنا جانە كوميسسيا جا­نىنداعى مۇگەدەكتىگى بار ادام­­داردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قام­­تاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس توبى­نىڭ ۇسىنىستارىنا سايكەس جۇزەگە استى.

اتاپ ايتقاندا, بارلىق داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىندە كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءماتىنىن اۋديو سۇيەمەل­دەۋمەن ورنالاستىرۋ قامتاماسىز ەتىلدى. كوزى كورمەيتىن جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا  برايل قارپىمەن ازىرلەنگەن نۇسقاۋلىق­تار دايىندالدى. سونداي-اق بيۋللە­تەندەردى تولتىرۋ بويىنشا دا ارنايى اۋديو نۇسقاۋلىقتار قاراستىرىلدى», دەدى نۇرلان ءماجيت ۇلى.

سونىمەن قاتار كوميسسيا توراعاسى اككرەديتتەۋگە قاتىستى وتىنىمتەردى قابىلداۋ, قاراۋ جانە تىركەۋ جۇمىسى بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.

«قازىرگى كەزەڭدە رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ فۋنكتسيالارىن ورىندايتىن سايلاۋ ورگاندارىنىڭ اككرەديتتەلگەن ۇيىمدارىنىڭ رەەسترى ينتەرنەت رەسۋرسىمىزدا اشىق قولجەتىمدى. ولار داۋىس بەرۋ كۇنى رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنە قاتىسۋعا قۇقىلى, ال رەفەرەندۋم كوميسسيالارى ءتيىستى جاعدايمەن قامتاماسىز ەتەدى. وسى رەتتە رەفەرەندۋم كۇنى داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىندە رەفەرەندۋم ۇدەرىسىنە قاتىسى بار ادامدار عانا بولادى», دەدى ن.ءابدىروۆ.

بۇگىندە 256 ۇيىم اككرەديتتەلدى, ونىڭ 11-ءىن ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى, ال 245-ءىن اۋماقتىق كوميسسيالار اككرەديتتەگەن.

سونىمەن قاتار ورك توراعاسى بارلىق دەڭگەيدەگى رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا ۋچاسكەلەردە ءتارتىپ ەرەجەلەرى مەن رەفەرەندۋم, سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

كوميسسيانىڭ قورىتىندى جيىنىندا بۇگىن, ياعني «تىنىشتىق كۇنىندە» رەفەرەندۋم قارساڭىندا ۇگىتكە جانە قوعامدىق پىكىرگە سا­ۋال جۇرگىزۋدى جاريالاۋ بويىنشا شەكتەۋلەر كۇشىنە ەنەتىنى رەسمي حابارلاندى. بۇل بويىنشا ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءلاززات سۇيىندىك رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قارساڭىندا ۇگىت جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارىن ەسكە سالدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستي­تۋ­تسيالىق زاڭنىڭ 7-بابىنىڭ 4-تار­ماعىنا سايكەس, رەفەرەندۋمنىڭ قار­ساڭىنداعى كۇن مەن رەفەرەندۋم وت­كiزiلەتiن كۇنi ۇگiت جۇرگiزۋگە تىيىم سالىنادى. ياعني كەشە ساعات 00.00-دە ۇگىت كەزەڭى اياقتالدى. وسى ساتتەن باستاپ «تىنىشتىق كۇنى» باستالدى.

«بۇل 14 ناۋرىزدا جانە داۋىس بەرۋ كۇنى – 15 ناۋرىزدا كەز كەلگەن ۇگىتكە تىيىم سالىنعانىن بىلدىرەدى. بۇل تالاپتار زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن جانە ەلەكتورالدىق ۇدەرىستىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى ءۇشىن مىندەتتى», دەپ اتاپ ءوتتى ءلاززات سۇيىندىك.

سونداي-اق ءلاززات سۇيىندىك قوعام­دىق پىكىرگە ساۋال سالۋدى جۇرگىزۋ ەرە­جە­لەرىنە دە جەكەلەي توقتالدى. «رەس­پۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونس­تيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 7-1-بابىنا سايكەس, مۇنداي ساۋال سالۋلار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرا­لى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگى­لەن­گەن تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ جۇر­گىزىلەدى. زاڭدا كورسەتىلگەن تالاپ­تار­­دى بۇزعان جاعدايدا اكىم­شىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ساي­كەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان.

ورك جيىنىندا رەفەرەندۋم كوميسسيالارى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى وتكىزۋگە تولىق دايىن ەكەنى ايتىلدى. سونداي-اق رەفەرەندۋم كۇنى ورك مۇشەلەرى ءار ەكى ساعات سايىن تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, داۋىس بەرۋ بارىسى تۋرالى اقپارات بەرىپ وتىرادى.

ورك رەفەرەندۋمدى دايىنداۋ كەزەڭىندە 200-دەن استام ازامات پەن ۇيىمنىڭ وتىنىشتەرىن قاراپتى. ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى زاڭ اياسىندا جانە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قارالماق. ال ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا كوميسسيالاردىڭ شەشىمدەرىنە شاعىمدار تۇسپەگەن. مۇنى ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اسەل ءجانابىلوۆا مالىمدەدى.

بايانداماشى اتاپ وتكەندەي, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ تۋرالى جارلىق قابىلدانعاننان بەرى ورتالىق كوميسسياعا 228 ءوتىنىش تۇسكەن, ونىڭ ىشىندە 200-ءى جەكە, ال 28-ءى زاڭدى تۇلعادان.

ورك مۇشەسىنىڭ ايتۋىنشا, وتىنىشتەردىڭ ەڭ كوبى رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭنامانى تۇسىندىرۋگە قاتىستى بولعان ەكەن.