رەفەرەندۋم قارساڭىنداعى قوعامدىق كوڭىل كۇي: جاڭا كونستيتۋتسياعا پىكىر قانداي؟

2026 جىلدىڭ 16 اقپانى مەن 4 ناۋرىزى ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن قوعامدىق پىكىر ساۋالناماسى 17 وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ءۇش قالانى قامتىدى. زەرتتەۋگە 18 جاستان اسقان 8 مىڭ ازامات قاتىسقان. رەپرەزەنتاتيۆتى ىرىكتەمەگە نەگىزدەلگەن زەرتتەۋدىڭ ستاتيستيكالىق قاتەلىك دەڭگەيى ±3,02% قۇرايدى. ساۋالناما ناتيجەلەرى حالىقتىڭ كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە قاتىستى بەلگىلى ءبىر كوزقاراس قالىپتاستىرا باستاعانىن كورسەتەدى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورما تۋرالى حاباردارلىق

زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا, رەسپوندەنتتەردىڭ 67,1 پايىزى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ مازمۇنىمەن تولىق نەمەسە ءىشىنارا تانىس ەكەنىن ايتقان. ال 27,3 پايىزى جوبانىڭ تالقىلانىپ جاتقانىن ەستىگەنىن جەتكىزگەن. بۇل كورسەتكىشتەر قوعامنىڭ باسىم بولىگىنىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردان حاباردار ەكەنىن اڭعارتادى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي دەڭگەيدەگى حاباردارلىق كەزدەيسوق ەمەس. سوڭعى جىلدارى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر قوعامدىق كەڭىستىكتە ءجيى تالقىلانىپ كەلەدى. باق-تاعى جاريالانىمدار, ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى جانە ءتۇرلى قوعامدىق تالقىلاۋلار ازاماتتاردىڭ نازارىن وسى تاقىرىپقا اۋدارعان.

سونىمەن بىرگە زەرتتەۋ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى كوزقاراستىڭ نەگىزىنەن وڭ ەكەنىن كورسەتەدى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 90,9 پايىزى جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. ونىڭ ىشىندە 67,1 پايىزى تولىق قولدايتىنىن ايتسا, 23,8 پايىزى كوبىنە قولدايتىنىن جەتكىزگەن.

دەگەنمەن قوعامدىق پىكىر ءاردايىم بىركەلكى بولمايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 4,6 پايىزى جاڭا كونستيتۋتسياعا قارسى ەكەنىن بىلدىرسە, تاعى 4,5 پايىزى ناقتى شەشىم قابىلداماعانىن ايتقان. بۇل كورسەتكىشتەر قوعامدا بەلگىلى ءبىر پىكىر الۋاندىعىنىڭ بار ەكەنىن دە كورسەتەدى.

قانداي نورمالار قولداۋعا يە؟

ساۋالناما ناتيجەلەرى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى كەيبىر ەرەجەلەر قوعام تاراپىنان ەرەكشە قولداۋ تاپقانىن بايقاتادى. اسىرەسە قوعامنىڭ قۇندىلىقتارىنا جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى نورمالار جوعارى قولداۋ كورسەتكىشىنە يە.

اتاپ ايتقاندا, تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ قاعيداتىن كونستيتۋتسيادا بەكىتۋ يدەياسىن رەسپوندەنتتەردىڭ 95 پايىزى قولداعان. بۇل ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزدى تاقىرىپقا اينالعانىن كورسەتەدى.

سونداي-اق مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ نورماسى 91,6 پايىز قولداۋعا يە بولعان. تسيفرلىق ورتادا ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ ماسەلەسىن 89,9 پايىز رەسپوندەنت قولداعان.

نەكەنى ەر مەن ايەل اراسىنداعى ەرىكتى ءارى تەڭ قۇقىقتى وداق رەتىندە ايقىنداۋ نورماسىن دا قوعامنىڭ ەداۋىر بولىگى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. بۇل ۇسىنىسقا 86,7 پايىز رەسپوندەنت وڭ كوزقاراس تانىتقان.

ساراپشىلار مۇنداي ناتيجەلەر قوعام ءۇشىن ماڭىزدى قۇندىلىقتار قاتارىنا ەكولوگيا, ءبىلىم, تەحنولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جانە الەۋمەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعى كىرەتىنىن كورسەتەدى دەپ ەسەپتەيدى.

قوعامدىق تالقىلاۋدىڭ سيپاتى

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تالقىلانۋى كوبىنە بەيرەسمي ورتادا ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 40,1 پايىزى بۇل ماسەلەنى وتباسى مۇشەلەرىمەن تالقىلايتىنىن ايتقان. ال 29,9 پايىزى دوستارى مەن تانىستارى اراسىندا پىكىر الماساتىنىن جەتكىزگەن.

ارىپتەستەر اراسىندا تالقىلاۋ ۇلەسى 24,2 پايىزدى قۇرايدى. بۇل دەرەكتەر كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تەك ساياسي نەمەسە ساراپتامالىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, كۇندەلىكتى ومىردە دە تالقىلانىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

سونىمەن بىرگە ازاماتتار جاڭا كونستيتۋتسيا تۋرالى پىكىر قالىپتاستىرۋدا كوبىنە ساراپشىلاردىڭ كوزقاراسىنا سۇيەنەتىنىن ايتقان. ساۋالناماعا قاتىسقاندار زاڭگەرلەرگە, ساياساتتانۋشىلارعا, الەۋمەتتانۋشىلار مەن اناليتيكتەرگە, جۋرناليستەرگە, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنە جانە دەپۋتاتتارعا سەنىم بىلدىرەتىنىن جەتكىزگەن.

رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ نيەتى

زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – ازاماتتاردىڭ ەلەكتورالدىق بەلسەندىلىگى. 2026 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا وتەتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا نيەتتىلەردىڭ ۇلەسى 74,8 پايىزدى قۇراپ وتىر.

بۇل كورسەتكىش حالىقتىڭ ەلدەگى ماڭىزدى ساياسي پروتسەستەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە بۇل دەڭگەي رەفەرەندۋم ناتيجەسىنىڭ قوعامدىق لەگيتيمدىگىنە اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور سانالادى.

داۋىس بەرۋگە قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداۋعا نيەتتى ەكەنىن ايتقان. ولاردىڭ 90,9 پايىزى رەفەرەندۋمدا «قولدايمىن» دەپ داۋىس بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

اقپارات كوزدەرى قانداي؟

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋم تۋرالى اقپاراتتى نەگىزىنەن تسيفرلىق مەديادان الاتىنىن كورسەتەدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 34,8 پايىزى اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردان الادى.

ينتەرنەت-باسىلىمدارداعى جاڭالىقتار ەكىنشى ورىندا تۇر – 32,1 پايىز. ال تەلەديدار جاڭالىقتارىن 30,6 پايىز رەسپوندەنت نەگىزگى اقپارات كوزى رەتىندە اتاعان.

سونىمەن قاتار ءار بەسىنشى ازامات اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى قىسقا ۆيدەولار ارقىلى الاتىنىن ايتقان. بۇل قازىرگى اقپاراتتىق كەڭىستىكتە تسيفرلىق فورماتتاردىڭ ىقپالى ارتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

قوعامدىق بەلسەندىلىك بەلگىسى

ساۋالناما ناتيجەلەرى ەل ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا بەيجاي قارامايتىنىن كورسەتەدى. حالىقتىڭ باسىم بولىگى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا قاراپايىم ازاماتتاردىڭ پىكىرى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەسكەرىلدى دەپ ەسەپتەيدى.

دەگەنمەن كەز كەلگەن قوعامدىق ساۋالناما بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەگى كوڭىل كۇيدى عانا كورسەتەدى. ال كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ناقتى باعاسى ۋاقىت وتە كەلە, ولاردىڭ قۇقىقتىق جۇيەدە قالاي ىسكە اساتىنىنا قاراي قالىپتاسادى.

سوندىقتان رەفەرەندۋم تەك ساياسي ءراسىم عانا ەمەس, قوعامنىڭ مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە قالاي قارايتىنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى ينديكاتور رەتىندە قاراستىرىلادى. ال ونىڭ ناتيجەسى قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ كەلەسى باعىتىن ايقىنداۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.