مەملەكەت باسشىسى ماڭعىستاۋدى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە نۇكتە قويدى

كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆ ماڭعىستاۋدىڭ قۋاتتى ونەركاسىپتىك الەۋەتىنە قاراماستان, وڭىردە ونداعان جىلدار بويى تۇرعىنداردىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋدىراتىن ماسەلەلەر جينالىپ قالعانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسى التى جىل بۇرىن بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ءوڭىردى دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار ازىرلەۋدى تاپسىردى, ونى ىسكە اسىرۋدى ول ءوزىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا ۇستادى. بارلىق قاجەتتى رەسۋرستار ءبولىندى. بۇگىنگى تاڭدا جوسپار تولىق ورىندالىپ, ماڭعىستاۋلىقتار ونىڭ ناتيجەلەرىن كورىپ وتىر.

«ەڭ ءبىرىنشى جانە ەڭ وزەكتى ماسەلە – اۋىز سۋ تاپشىلىعى بولدى. بۇل ماسەلە كەڭەس داۋىرىندە دە, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا دا تولىق شەشىلمەگەن ەدى. ول ماسەلەنى ءوز شىعارمالارىندا ءابىش كەكىلباەۆ تا جازعان بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ جۇيەلى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى ماڭعىستاۋدا اۋىز سۋ پروبلەماسى تولىق شەشىمىن تاپتى. كاسپي سۋ تۇششىتۋ قوندىرعىسىنىڭ قۋاتى ارتتى, تۇپقاراعاندا, كەندىرلى مەن جەتىبايدا جاڭا سۋ تۇششىتۋ قوندىرعىلارى ىسكە قوسىلدى», دەدى ەرلان قوشانوۆ.

سونىمەن بىرگە وڭىردە ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءۇزىلۋى مەن اجىراتىلۋى توقتادى. قازىر بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى جۇيەلى دامىپ كەلەدى, سونىڭ ىشىندە جاڭاوزەندەگى بىرەگەي گيبريدتى ەلەكتر ستانتسياسى بار. مەملەكەتتىك قولداۋىمەن ماەك جاڭارتىلىپ, جىلۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە.

ال الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى كەشەندى تۇردە شەشىمىن تاۋىپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسى اياسىندا 13 زاماناۋي مەكتەپ سالىندى, جاقىن ارادا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسى تولىق شەشىلەدى. جاڭاوزەندە زاماناۋي وقۋشىلار سارايى پايدالانۋعا بەرىلدى, اقتاۋدا حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەتىن جاڭا مۇز ايدىنى اشىلدى. وبلىس ورتالىعىندا جەدەل كومەك كورسەتۋگە ارنالعان كوپفۋنكتسيونالدى ورتالىق بوي كوتەردى, ال مۇنايلى اۋدانىندا كوپسالالى اۋرۋحانا ىسكە قوسىلدى.

پرەزيدەنت تاراپىنان وڭىرلىك ەكونوميكانى دامىتۋعا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. جالپى العاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باقىلاۋىنا الىنعان, وبلىستىڭ ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي ءارتاراپتاندىراتىن 52 مىندەت بار. اتاپ ايتقاندا, كەلەسى التى جىل ىشىندە وبلىستا 10 تريلليون تەڭگە تۇراتىن 55 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلماق. وڭدەۋشى ونەركاسىپ, لوگيستيكا, تۋريزم جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءىرى جوبالار شامامەن 10 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جول اشادى. جاڭاوزەندە سالىنىپ جاتقان گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ دا وندىرىستىك الەۋەتى زور.

ايبەك دادەباي: قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا كونستيتۋتسيامىزدىڭ باستى اۆتورى

ءوز كەزەگىندە ءوڭىر تۇرعىندارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەنى ءۇشىن, جەرگىلىكتى جۇرتشىلىققا دەگەن قامقورلىعى ءۇشىن پرەزيدەنتكە شىنايى العىستارىن جەتكىزۋدى ءوتىندى. بۇگىندە وڭىردە تۇرمىس ساپاسى جاقسارىپ كەلەدى. ادامدار سۋ, جىلۋ, ەلەكتر قۋاتىنىڭ توقتاپ قالۋى سىندى كەلەڭسىزدىكتەردى ۇمىتتى, وبلىستىڭ ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن بەرىك نەگىز قالىپتاستى.

نەگىزى كۇن تارتىبىنە كوشكەن ءماجىلىس توراعاسى جاڭا اتا زاڭ جوباسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك قىزمەتكە كىرىسكەن العاشقى كۇنىنەن باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلعان جۇيەلى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى ەكەنىنە اتاپ ايتتى. بۇل رەفورمالاردىڭ اياسىندا بارشاعا تەڭ مۇمكىندىك تۋعىزۋعا بەرىك نەگىز قالانىپ, بيلىكتىڭ ءبىر قولعا شوعىرلانۋى مۇمكىندىگى جويىلدى, ەلدەن زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ پروتسەسى باستالدى.

«وسى قادامداردىڭ وزەگىندە – ادىلەتتىلىك, تەڭدىك پەن بىرلىك يدەياسى تۇر. زاڭ مەن ءتارتىپ سونىڭ بەرىك ىرگەسى بولىپ قالانۋدا. بۇل قوعامنىڭ ساناسىنا سەرپىلىس بەرگەن باستى قۇندىلىقتارىمىزعا, نەگىزگى قاعيداتتارىمىزعا اينالدى. جاڭا اتا زاڭ – وسى جۇيەلى جۇمىستىڭ زاڭدى جالعاسى, تۇپكى ءتۇيىنى. ەڭ نەگىزگىسى, مۇنىڭ ءبارى – حالىقتىڭ سۇرانىسىنان تۋىنداپ وتىر. سوندىقتان ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان باپتار, پرەامبۋلادا كورىنىس تاپقان قۇندىلىقتار, حالىقتىڭ قالاۋىنان تۋعان قاعيداتتار – ءبارى پرەزيدەنتتىڭ جۇرەگىنەن شىققان دەۋگە بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا كونستيتۋتسيادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىلدار بويعى وي-تولعامدارى حالىقتىڭ ۇنىمەن ۇندەسىپ تۇر», دەدى ەرلان قوشانوۆ.

ءماجىلىس توراعاسى عالامدىق تۇراقسىزدىق كۇشەيىپ تۇرعان كەزەڭدەردە پرەزيدەنت سىرتقى ساياساتتا سىندارلى باعىت ۇستانۋعا ۇلكەن كۇش جۇمساپ,  سول ارقىلى الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىمەن سەرىكتەستىك پەن تەڭ قۇقىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناستى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ەلگە ينۆەستيتسيالار سالىنىپ, شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى كەلىپ, قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا نيەت تانىتۋدا. بۇگىندە جاھاندا اۋمالى-توكپەلى احۋال بەلەڭ العان تۇستا ىشكى تۇراقتىلىق پەن قوعامنىڭ بىرلىگى ەرەكشە ماڭىزدى. تەك وسى ارقىلى قازاقستان دامىپ, العا جىلجي بەرەدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا اتا زاڭ جوباسىنداعى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەرى ماسەلەلەرى دە كوتەرىلدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار جاڭا كونستيتۋتسيا پاراديگماسىنىڭ اۋىسۋى, جەر استى قازبا بايلىقتارىنا ەمەس, ادام كاپيتالىن دامىتۋعا باعىتتالعانىن تالقىلادى. ەندى قازاقستان تەك مينەرالدىق رەسۋرستارعا ەمەس, ينتەللەكتۋالدىق رەسۋرستارعا, ءبىلىم ەكونوميكاسىن قۇرۋعا يەك ارتادى. سوندىقتان قۇجاتتا عىلىم, ءبىلىم جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ نورمالارى مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى رەتىندە بەكىتىلىپ, عىلىمي جانە تەحنيكالىق شىعارماشىلىق ەركىندىگىنە كەپىلدىك بەرىلەدى.

ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارىمەن كەزدەسۋ اسەرلى ءوتتى. تۇز قىشقىلى مەن كالتسي ءحلوريدىن شىعاراتىن «Topan Chemical Industries» زاۋىتىنىڭ ۇجىمى جاڭا كونستيتۋتسياداعى لايىقتى ەڭبەك قۇقىعى, ۋاقىتىلى جانە ءادىل جالاقى, سونداي-اق قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ نورمالارىن تالقىلادى. بۇل ەرەجەلەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ايقىن باعدارى بولىپ وتىر.

ءوندىرىستىڭ بولاشاعى تۋرالى كواليتسيا مۇشەلەرى جاڭاوزەن قالاسىندا «وزەنمۇنايگاز» مۇنايشىلارىمەن دە پىكىر الماستى. اڭگىمە كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى يدەياسى – «ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت ادام ءۇشىن» قاعيداسى اياسىندا ءوربىدى. الەۋمەتتىك جانە ەڭبەك كەپىلدىكتەرى, مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋ, جاستاردىڭ عىلىمي الەۋەتى, وتباسىنا قولداۋ كورسەتۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, «زاڭ پەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ نىعايۋى سياقتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. وسى اتالعانداردىڭ بارلىعى اتا زاڭ جوباسىندا كورىنىسىن تاپتى.

مۇنايشىلار وڭىردەگى ەكولوگيا احۋالىنا بولەك توقتالدى. ۇزاق ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەيتىن قوشقار اتا قالدىق قويماسى ورنالاسقان ماڭعىستاۋ وبلىسى ءۇشىن جاڭا كونستيتۋتسيادا جوعارى ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ, تابيعاتتى ايالاۋ, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ, اپاتتاردىڭ, لاستانۋلاردىڭ جانە قالدىق توگۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتۋ ەرەكشە وزەكتى بولىپ وتىر.

ماڭعىستاۋ مۇنايشىلارى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدايدى

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە قازاقستاندا تۇراتىن 130-داي ەتنوس پەن 20-عا جۋىق كونفەسسيانىڭ بىرلىگىن بەكەمدەۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. اتا زاڭ جوباسىندا ەتنوسارالىق كەلىسىم ءپرينتسيپى نەگىزگى مەملەكەتتىك باعدارلاردىڭ قاتارىندا تۇر. بۇل پرينتسيپ پرەامبۋلا مەن بىرقاتار نەگىزگى باپتاردا كورىنىس تاپقان. كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ, مادەني الۋاندىقتى قۇرمەتتەۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق قۇندىلىعى رەتىندە ەرەكشە اتاپ كورسەتىلگەن.

بارلىق كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار بارشاعا تەڭ مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان «ادىلەتتى قازاقستاندى» قۇرۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىن قولدايتىندارىن ءبىلدىردى.