تالدىقورعان قالاسىنداعى «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسى الاڭىندا «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ جۇمىسى شەڭبەرىندە جەتىسۋ وبلىسى اكتيۆىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. ءىس-شارا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى مەن الدا بولاتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ بولىگى رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى, كواليتسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا ءوز سوزىندە رەفورمانىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك مانىنە كەڭىنەن توقتالا كەلە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇيتقى بولۋىمەن قولعا الىنعان وزگەرىستەر مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءادىل, ورنىقتى ءارى ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. كەڭ كولەمدى رەفورمالار پاكەتىنىڭ باستى ەرەجەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىر پالاتالى پارلامەنتتىڭ قۇرىلۋىن تىلگە تيەك ەتىپ, بۇل ءوز كەزەگىندە ينستيتۋتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتىپ, زاڭنامالىق ۇدەرىستى جەدەلدەتە تۇسەتىنىن ايتتى.
«جارتى جىل بويى جۇرگىزىلگەن كەشەندى جۇمىس ناتيجەسىندە جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى جاريالاندى. بۇل رەتتە قۇجاتتىڭ قۇندىلىق وزەگىن ايقىندايتىن پرەامبۋلانىڭ ماڭىزى ايرىقشا.جاڭا ماتىندە العاش رەت ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ناقتىلاندى.مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەتاسى رەتىندە بىرلىك پەن ىنتىماق, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم بەكىتىلدى.ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىك, ۋنيتارلىق قۇرىلىم مەن اۋماقتىق تۇتاستىق وزگەرمەيتىن قۇندىلىقتار رەتىندە ايقىندالدى. سونىمەن قاتار ادىلدىك, زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتتارى, تابيعاتقا جاناشىرلىقپەن قاراۋ پرينتسيپتەرى ەرەكشە اتاپ كورسەتىلدى.سونداي-اق «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى جانە ەگەمەندىك يەسى – قازاقستان حالقى» دەگەن دەموكراتيانىڭ نەگىزگى قاعيداتى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى ايدا بالاەۆا.
رەفورمالاردىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قىرى – ادام كاپيتالىنا باسىمدىق بەرۋ. كونستيتۋتسيا جوباسىندا ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت پەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلۋى دە ۋاقىت تالابى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك جاڭا جوبانىڭ الەۋمەتتىك جانە قۇندىلىق تۇرعىسىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ادامدار كونستيتۋتسيانى قاۋىپسىزدىك پەن ادىلدىكتىڭ ءىس جۇزىندەگى كەپىلدىگى رەتىندە سەزىنۋگە ءتيىس.
«رەفەرەندۋمدا تاڭداۋ جاساۋ – ءوز تاعدىرىڭ مەن مەملەكەت بولاشاعىنا بەيجاي قاراماۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, ءاربىر وتباسىنىڭ دا قورعانى», دەپ اتاپ ءوتىپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىن ەسكە سالدى.
جاڭا جوبانى تالقىلاۋ جيىنىنا ءماجىلىس دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ باسقارما توراعاسى – رەكتورى بولات تىلەپ, «قازاقستان حالقىنا» قق باسقارما توراعاسى ءلاززات شىڭعىسباەۆا, «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا, جەتىسۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى گۇلنار تويلىباەۆا, جەتىسۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرمەك كەلەمسەيىت قاتىستى.
قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتورى بولات تىلەپ جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ماڭىزى مەن مازمۇنى تۋرالى ويىمەن ءبولىستى.
«جاڭا اتا زاڭنىڭ مازمۇنىندا «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسىنىڭ ارمان-مۇراتى, مۇمكىندىكتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى, ساۋالدارى مەن جاۋاپتارى كورىنىس تاپقان. ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردىڭ تەرەڭ ماعىناسى مەن تاريحي ماڭىزىن مەن وسىدان كورەمىن», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
«قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا نەكە ينستيتۋتىن كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا نىعايتۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق جانە قوعامدىق نەگىزدەرىن نىعايتۋداعى اتالعان نورمالاردىڭ ماڭىزىن تىلگە تيەك ەتتى.
«نەكەنى ەر مەن ايەلدىڭ ەركىن ءارى تەڭ قۇقىلى وداعى رەتىندە كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا بەكىتۋ قوعام تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىرعان نەكە مودەلىن جوعارى زاڭدىق كۇشى بار نورما رەتىندە بەكىتۋگە, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇقىق قولدانۋ جانە پروفيلاكتيكالىق قىزمەتى ءۇشىن بىرىڭعاي باعدار قالىپتاستىرۋعا, نەكەگە ماجبۇرلەۋدىڭ كەز كەلگەن فورماسىنا قاتىستى نولدىك توزىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, وتباسى ينستيتۋتىن ۇزاقمەرزىمدى ورنىقتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ نەگىزى رەتىندە نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ءتۇسىندىردى ج.ىسقاقوۆا.
جەتىسۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرمەك كەلەمسەيىت پارلامەنت اتاۋىنىڭ قۇرىلتاي بولىپ وزگەرۋى جايىنداعى باستامانىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلە, ونىڭ تاريحي ءارى رۋحاني تەرەڭ مانىنە نازار اۋداردى.
ء«بىز دە پارلامەنتتىڭ قۇرىلتاي دەپ اتالۋى تۋرالى باستامانى جاي عانا فورماسىن اۋىستىرۋ ەمەس, تاريحي تامىرىمىزعا قايتۋ ءارى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى بەكىتۋ رەتىندە قارايمىز. بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىك داستۇرلەرىمىزدىڭ جاڭعىرۋى مەن دامۋى», دەدى ول.
جەتىسۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى گۇلنار تويلىباەۆا جاڭارعان اتا زاڭنىڭ باستى ەرەجەلەرىنە قاتىستى ويىن ءبىلدىرىپ, مەملەكەتتىڭ قۇندىلىق باعدارلارىن نىعايتۋ ماسەلەسىنە دەن قويدى.
«ادىلدىك, زاڭ مەن ءتارتىپ, تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە تۇڭعىش رەت بەكىتىلىپ وتىر. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ قاينار كوزى قازاقستان حالقى ەكەنى ايقىن جازىلدى. باستى يدەيا – ءبىلىمنىڭ, عىلىمنىڭ, مادەنيەت پەن يننوۆاتسيانىڭ, سونداي-اق ادام كاپيتالىنىڭ دامۋىنا باسىمدىقتىڭ بەرىلۋى», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
بۇدان بولەك, جەتىسۋ وبلىسىندا ءوڭىردىڭ عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ ءوتتى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ايدا بالاەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ تۇپكى ءمانى – ءار ازاماتتىڭ قادىر-قاسيەتىن قورعاۋ مەن ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا پرەامبۋلادا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى رەتىندە ايقىندالۋى – وسى باعىتتاعى تۇبەگەيلى بەتبۇرىستىڭ ايعاعى.
سونىمەن بىرگە بىرلىك پەن ءوزارا سىيلاستىق, ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ بەرىك نەگىزى رەتىندە بەكىتىلىپ وتىر. بۇل قاعيداتتار كوپەتنوستى, كوپكونفەسسيالى قوعامدا تۇراقتىلىق پەن سەنىمدى دامۋدىڭ باستى شارتى ەكەنى انىق. ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىك, ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى وزگەرمەيتىن, مىزعىماس قۇندىلىقتار رەتىندە بەلگىلەنۋى – مەملەكەتتىڭ بەرىكتىگىنە بەرىلگەن ناقتى قۇقىقتىق كەپىل. قانداي جاعدايدا دا بۇل ۇستانىمدار مەملەكەت دامۋىنىڭ بۇلجىماس تىرەگى بولماق.جاڭا اتا زاڭدا ادىلدىك, زاڭ مەن ءتارتىپ, تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ سەكىلدى قۇندىلىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلۋى قوعامدا جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. بۇل تەك بۇگىنگى كۇننىڭ ەمەس, كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى مىندەتتى دە ايقىندايدى», دەدى ايدا بالاەۆا.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاتىسۋشىلار سۇراقتارىن قويىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى بويىنشا ۇسىنىستارىن ايتتى. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
جەتىسۋ وبلىسى