قازاقستانداعى قاتەرلى ىسىك: ەلدىڭ ونكولوگيالىق كارتاسىندا قانداي وزگەرىستەر بار؟

2025 جىلى قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 61 جاعدايعا دەيىن تومەندەدى. ءبىر جىل ىشىندە 42 مىڭنان استام جاڭا وبىر وقيعاسى تىركەلىپ, بۇگىندە 246 مىڭعا جۋىق ناۋقاس ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇر. بۇل رەتتە پاتسيەنتتەردىڭ بەس جىلدىق ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشى 63%-عا دەيىن ءوستى.

قازاقستاندا وبىردى بارلىق ءتورت كەزەڭدە دە كەشەندى تاسىلدەردى پايدالانا وتىرىپ ەمدەيدى: حيرۋرگيا, ساۋلەلىك تەراپيا (ونىڭ ىشىندە توموتەراپيا) جانە دارىلىك تەراپيا (حيميو-, تارگەتتىك جانە يممۋنوتەراپيا).

ءى-ءىى ساتىلاردا – ىسىكتى راديكالدى تۇردە جويۋعا; ءىىى-ءىV ساتىلاردا – ىسىك ءوسۋىن تەجەۋگە, سيمپتومداردى جەڭىلدەتۋگە جانە ءومىردى ۇزارتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى.

قازاقستانداعى ەمدەۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرى:

I-II ساتىلار (ەرتە): تولىق ەمدەلۋ ىقتيمالدىعى وتە جوعارى. ءىىى كەزەڭ: ليمفا تۇيىندەرىندەگى جانە تىندەردەگى وبىر جاسۋشالارىن جويۋعا باعىتتالعان ارالاس ەمدەۋدى (وپەراتسيا + ساۋلەلىك/حيميوتەراپيا) تالاپ ەتەدى. IV كەزەڭ (مەتاستاتيكالىق): نەگىزگى ماقسات – پاللياتيۆتىك كومەك كورسەتۋ, جاي-كۇيدى جەڭىلدەتۋ جانە مەتاستازداردى باقىلاۋ ءۇشىن حيميوتەراپيا/تارگەتتىك تەراپيا قولدانۋ. وبىردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى تابىستى ەمدەلىپ جاتقانىمەن, ەرتە كەزەڭدە انىقتالسا, ناتيجە ەداۋىر جوعارى بولادى.

بارلىق ەلدەردە ەمدەۋ حاتتامالارى بىردەي. باستى ايىرماشىلىعى – قازاقستاندا تەگىن, ال شەت ەلدەردە مىڭداعان دوللار تۇرادى. سوندىقتان ءوز ەلىمىزدە دە ساپالى ەم الۋعا بولادى, تەك اۋرۋدى اسقىندىرىپ الماۋ ماڭىزدى.

ەگەر اۋرۋ العاشقى 1-2 ساتىدا انىقتالسا, 30 جىل ءومىر سۇرۋگە كەپىلدىك بار دەۋگە بولادى. كەيىنگى ەكى دەڭگەيدە دە ەمدى دۇرىس جۇرگىزسە, ناۋقاستىڭ جازىلىپ شىعۋ جولىندا جىگەرى, سەنىمى, اينالاسىنا دەگەن مەيىرىمى مەن كەشىرىمى بولسا ءومىرى ءبىرشاما ۇزارادى. دارىگەر نۇسقاۋلىعىن مۇلتىكسىز ورىنداپ, پسيحوسوماتيكامەن كۇن سايىن جۇمىس ىستەۋگە ەرىنبەۋ كەرەك. ال قازاقستاننىڭ ونكولوگتارى – ءوز ءىسىنىڭ ناعىز مىقتى ماماندارى. ارينە, اجالى جەتىپ, دەرت ابدەن اسقىنىپ كەتكەن جاعدايدا مەديتسينانىڭ دا دارمەنى شەكتەۋلى. بۇل دا ءبىر ساتتىلىك پەن تاعدىردىڭ سىناعى ىسپەتتى.

ونكولوگ-دارىگەر الما جىلقىايداروۆانىڭ ايتۋىنشا, دۇنيەجۇزى بويىنشا اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ حاتتامالارى بىرەگەي. بىراق كەيبىر ناۋقاستار وتاندىق مەديتسيناعا سەنبەي, شەتەل اسادى. دەگەنمەن, ەمىن شەت ەلدە باستاعان ناۋقاستاردىڭ باسىم بولىگى كەيىن ءبارىبىر قازاقستانعا كەلىپ جالعاستىرادى.

ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر جانە وڭىرلىك كارتا:

2026 جىلعا ارنالعان وبىرمەن سىرقاتتانۋدىڭ ناقتى كارتالارى ازىرگە جاسالعان جوق. قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا باستاپقى سىرقاتتانۋشىلىق دەڭگەيى بويىنشا جوعارى پوزيتسيادا تۇر: 100 مىڭ ادامعا 204,8 كورسەتكىشىمەن 5-ورىندا. بۇل تمد بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن (103,3) ەكى ەسە جوعارى. ءتىزىمنىڭ الدىندا بەلارۋس (646,9), رەسەي (466,2) جانە مولدوۆا (328,7) تۇر. ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا قازاقستان ءابسوليۋتتى «انتيليدەر»: كورسەتكىشتەر كورشىلەرگە قاراعاندا 2-6 ەسە جوعارى. سالىستىرۋ ءۇشىن: قىرعىزستاندا – 86, وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستاندا – 74,1, ال تاجىكستاندا 100 مىڭ ادامعا شاققاندا نەبارى 32,1 جاعداي تىركەلگەن.

ەلىمىزدە ونكولوگيالىق ءولىم-ءجىتىمنىڭ ارتۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 65,1-دەن 68-گە دەيىن ۇلعايدى. ءوسىم 20 ءوڭىردىڭ 13-ىندە بايقالدى. ءولىم-ءجىتىمنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى شىعىس قازاقستان (117,7) جانە اباي (117,2) وبلىستارىندا تىركەلگەن. قىزىعى, اباي وبلىسىندا ونكولوگتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى (10 مىڭ ادامعا 1 مامان) ۇلتتىق كورسەتكىشتەن (0,6) جوعارى. الايدا ونكولوگيالىق توسەك-ورىن سانى بويىنشا جاعداي ءماز ەمەس: شقو-دا بۇل كورسەتكىش 10 مىڭ ادامعا 1,2 بولسا, ەل بويىنشا ورتاشا دەڭگەي – 1,5.

بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 246 178 ونكولوگيالىق ناۋقاس ديناميكالىق باقىلاۋدا تۇر. 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 6,6%-دى قۇرادى. ءبىرىنشى رەت انىقتالعان جاعدايلاردىڭ 51%-ى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادامدار (43 مىڭنان استام ادام).

قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايشا مولداشەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءسۇت بەزى وبىرى, كولورەكتالدى وبىر, وكپە وبىرى, اسقازان وبىرى جانە جاتىر موينى وبىرى بۇرىنعىسىنشا الدىڭعى ورىندا. ءولىم-ءجىتىم قۇرىلىمىندا وكپە وبىرى الدىڭعى ورىندا.

ايتا كەتەرلىگى, قالالاردا اۋرۋ كورسەتكىشى ءوسىپ, اۋىلدىق جەرلەردە ازايىپ وتىر. ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەر قاراعاندى, قوستاناي جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى سياقتى ونەركاسىپتىك-ەكولوگيالىق ايماقتاردا تىركەلەدى. قالالاردا سىرقاتتانۋشىلىق 100 000 تۇرعىنعا 239 جاعدايدان كەلسە, اۋىلدا بۇل كورسەتكىش – 147. بۇل ساندار ءومىر ءسۇرۋ سالتى, ەكولوگيا جانە دياگنوستيكانىڭ قولجەتىمدىلىگىن كورسەتەدى. دياگنوزدار سانىنىڭ ارتۋى تەك جاعدايدىڭ ناشارلاۋى ەمەس, سكرينينگتىڭ كەڭەيۋى مەن اۋرۋدى ەرتە تىركەۋدىڭ ناتيجەسى بولۋى دا مۇمكىن.

2025 جىلدىڭ العاشقى التى ايىنداعى نەگىزگى دەرت تۇرلەرى:

ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگى; كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك; وكپە قاتەرلى ىسىگى; اسقازان قاتەرلى ىسىگى; جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگى.

ەمدەۋ كورسەتكىشتەرى جوعارى وبىر تۇرلەرى (اسىرەسە ەرتە كەزەڭدە):

قالقانشا بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى; ءسۇت بەزى وبىرى; پروستاتا بەزىنىڭ وبىرى; قالىڭ ىشەك وبىرى; تەرى وبىرى (بازاليوما جانە جازىق جاسۋشالى وبىر); حودجكين ليمفوماسى.

ءسۇت بەزى وبىرى قازاقستاندا ەڭ كوپ تارالعان ءتۇرى بولىپ قالا بەرەدى. ونىڭ باستى سەبەپتەرى رەتىندە سەمىزدىك, گيپوديناميا, الكوگول جانە گورمونالدى فاكتورلار اتالادى. مامموگرافيا 40 جاستان باستاپ ەكى جىلدا ءبىر رەت ءوتۋ ۇسىنىلادى.

قالىڭ ىشەك وبىرى (كولورەكتالدى وبىر) سوڭعى جىلدارى ەرلەر مەن ايەلدەردە بىردەي جيىلىكتە تىركەلىپ وتىر.

«20 ميلليون حالقى بار قازاقستاندا كولورەكتالدى وبىرمەن اۋىراتىن 18 500-ءدى قوسا العاندا, 200 000-نان استام ناۋقاس بار. جىل سايىن شامامەن 40 000 قاتەرلى ىسىك اۋرۋى انىقتالىپ, ولاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. جىل سايىن 50 000-عا جۋىق پاتسيەنت ىسىككە قارسى تەراپيا الادى, ول مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ ەسەبىنەن تەگىن ۇسىنىلادى. ۇكىمەت 2000 جىلى وبىردى ەمدەۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوستى جانە ونىڭ بيۋدجەتى 2002 جىلى 5 ميلليون دوللاردان 2024 جىلى 200 ميلليون دوللارعا دەيىن ءوستى», دەيدى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى اباي جۇمانوۆ.

قاراعاندى جانە شىعىس قازاقستان سياقتى ونەركاسiپتiك لاستانۋ دەڭگەيi جوعارى وبلىستاردا وبىرعا شالدىعۋ كورسەتكiشتەرi ورتاشادان ەداۋiر جوعارى. بۇل ەكولوگيا مەن قورشاعان ورتا جاعدايلارى ونكولوگيالىق اۋرۋلار قاۋپىنە اسەر ەتەدى دەگەن بولجامدى نىعايتادى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىندا وڭ وزگەرىستەر بايقالادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ونكولوگيانىڭ جاڭا جاعدايلارىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى تەگىن سكرينينگتەر مەن پروفيلاكتيكالىق باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا ەرتە, جەڭىل ەمدەلەتىن كەزەڭدەردە انىقتالادى. سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ وسۋىنە قاراماستان, قازاقستاندا وبىردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم تومەندەۋ ءۇردىسىن كورسەتىپ وتىر. ءتۇرلى دەرەككوزدەر, سونىڭ ىشىندە بيلىكتىڭ رەسمي مالىمدەمەلەرى ونكولوگيامەن كۇرەس جونىندەگى كەشەندى باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى ءولىم-ءجىتىم مالىمەتىنشە, ونكولوگيانىڭ جاڭا جاعدايلارىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى تەگىن سكرينينگتەر مەن پروفيلاكتيكالىق باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا ەرتە, جەڭىل ەمدەلەتىن كەزەڭدەردە انىقتالادى. سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ وسۋىنە قاراماستان, قازاقستاندا وبىردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم تومەندەۋ ءۇردىسىن كورسەتىپ وتىر. ءتۇرلى دەرەككوزدەر, سونىڭ ىشىندە بيلىكتىڭ رەسمي مالىمدەمەلەرى ونكولوگيامەن كۇرەس جونىندەگى كەشەندى باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى تومەندەگەنىن ايتادى.