الماتى وبلىسى وتكەن جىلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بويىنشا ورنىقتى ءوسىم كورسەتتى. ينۆەستيتسيا تارتۋ قارقىنى كۇشەيىپ, ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى ارتتى. ءوڭىردىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى مەن الداعى باسىم باعىتتارى تۋرالى وبلىس اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ سۇحبات بارىسىندا جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى.
– مارات ەلەۋسىز ۇلى, الماتى وبلىسىنىڭ بولىنگەنىنە بىرنەشە جىل بولىپ قالدى. قازىر ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى قانداي؟
– الماتى وبلىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, كەيىنگى ءتورت جىلدا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم دەڭگەيىن كورسەتىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا شىقتى. وسى كەزەڭدە وڭىرلىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتىق تۇسىمدەر شامامەن ەكى ەسە ارتتى, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى ءۇش ەسەگە جۋىق قىسقاردى. بۇل جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كەڭەيگەنىن, حالىق تابىسىنىڭ وسكەنىن, كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى.
ايتالىق, 2021 جىلى وبلىس جالپى وڭىرلىك ءونىم ءجوو كولەمى جونىنەن رەسپۋبليكادا 10-ورىندى يەلەنىپ, ونىڭ كولەمى 3,4 ترلن تەڭگەنى قۇراسا, 2024 جىلى 5-ورىنعا كوتەرىلىپ, ءجوو كولەمى 6,0 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل – 1,7 ەسەدەن استام ءوسىم. سونىمەن قاتار ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىندەگى نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ينۆەستيتسيالاردى بەلسەندى تارتۋ بولدى. 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا وبلىسقا شامامەن 3,7 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ينۆەستيتسيا كولەمى 2,2 ەسە ءوسىپ, 614 ملرد تەڭگەدەن 1 355 ملرد تەڭگەگە جەتتى.
ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ۇلعايۋى وبلىس بيۋدجەتىنە دە وڭ اسەرىن تيگىزىپ, سالىقتىق تۇسىمدەر كولەمى جونىنەن دوتاتسيالىق وڭىرلەر اراسىندا كوشباسشىلار قاتارىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, 2021 جىلى وبلىس بيۋدجەتىنە (جەتىسۋ ءوڭىرىن ەسەپكە الماعاندا) 317 ملرد تەڭگە تۇسسە, 2025 جىلى بۇل كورسەتكىش 628,6 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, ەكى ەسە ارتتى. وسىلايشا, الماتى وبلىسى دوتاتسيالىق 17 ءوڭىردىڭ اراسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ەڭ از تاۋەلدى وڭىرگە اينالدى, ياعني بۇل تاۋەلدىلىك 32%-دان 13%-عا دەيىن تومەندەدى.
سونىمەن قاتار وبلىس ىشىندە دونورلىق اۋدانداردىڭ سانى ەكىدەن بەسكە دەيىن ارتتى. قاراساي, ىلە اۋداندارىمەن قاتار, دونور مارتەبەسىن تالعار, ەڭبەكشىقازاق اۋداندارى, سونداي-اق قوناەۆ قالاسى يەلەندى. وسى قارقىن ساقتالعان جاعدايدا, 2029 جىلعا قاراي الماتى وبلىسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تولىق دونور ءوڭىر مارتەبەسىنە يە بولادى دەگەن ءۇمىت بار.
– ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ تيىمدىلىگىن باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتتىڭىز. وسى ورايدا ەرەكشە اتاپ وتەتىن ءىرى جوبالارعا توقتالساڭىز.
– وسى جىلدار ىشىندە كوپتەگەن ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە استى. ونىڭ ناتيجەسىندە 18,6 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا قۇنى 135 ملرد تەڭگە بولاتىن «جەتىسۋ ۆولفرامى» زاۋىتى, «KT&G» تەمەكى ونىمدەرىن ءوندىرۋ زاۋىتى (80,2 ملرد تەڭگە), «تەحنونيكول – ورتالىق ازيا» ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن جىلۋ وقشاۋلاۋ ماتەريالدارى زاۋىتى (43,8 ملرد تەڭگە), «Fruit Art» سۋبليماتسيالىق زاۋىتى, جەمىس ساقتاۋ قويمالارى, جىلىجاي كەشەنى (42,8 ملرد تەڭگە), «پريما كۋس» قۇس شارۋاشىلىعى كەشەنىنىڭ 1-كەزەڭى (33,6 ملرد تەڭگە), «Focus Logistics» لوگيستيكالىق پاركتەرى (70 ملرد تەڭگە), «MP Solution» ا كلاستى لوگيستيكالىق كەشەنى (17 ملرد تەڭگە), «ەۋرازيالىق لوگيستيكالىق پارك» (22 ملرد تەڭگە), سونداي-اق «Kucukler Holding» (LC Waikiki) كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىن (30 ملرد تەڭگە) اتاپ وتۋگە بولادى.
ءاربىر ينۆەستوردىڭ ۇسىنىستارى مەن ماسەلەلەرىن جۇيەلى تۇردە شەشەمىز. ولارمەن بىرىگە وتىرىپ, ەكى جاققا ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلدايمىز. ماسەلەن, «Focus Logistics» لوگيستيكالىق پاركتەر جوباسى بويىنشا ينۆەستور الداعى جىلدار ەسەبىنەن اۆانسپەن سالىقتىق تولەمدەردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تولەپ, سول قاراجات سوماسىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» ارقىلى جوبا ينفراقۇرىلىمىنا جۇمسادىق.
وڭىرگە جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالار تاراپىنان دا ايرىقشا قىزىعۋشىلىق بايقالىپ وتىر. قازىر جوبالاۋ ساتىسىندا بىرقاتار ءىرى باستاما بار. ونىڭ ىشىندە «Mars» كومپانياسىنىڭ جانۋارلارعا ارنالعان جەم ءوندىرۋ زاۋىتى, قىتايدىڭ «Beijing Xinfadi» كومپانياسىنىڭ الماتى قالاسى اۋەجايى ماڭىندا ەكولوگيالىق ونىمدەر پورتىن سالۋ جوباسى, سونداي-اق بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ «Talgar Eco City» زاماناۋي قالاسىن سالۋ جوباسى بار. بۇدان بولەك, وزگە دە ونەركاسىپتىك, لوگيستيكالىق نىساندار پىسىقتالىپ جاتىر.
ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ قىزمەتىنە قولايلى جاعداي جاساۋ نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. وسى باعىتتاعى ەڭ ءتيىمدى قۇرالداردىڭ ءبىرى – ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ نۇكتەلەرى سانالاتىن يندۋستريالىق ايماقتاردى دامىتۋ. البەتتە, يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن سالۋ قوماقتى قاراجاتتى قاجەت ەتەدى, وبلىستىق بيۋدجەتكە اۋىرتپالىق تۇسىرەدى. وسى سەبەپتەن مۇنداي ايماقتاردى دامىتۋدا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك تەتىگىن كەڭىنەن قولدانىپ وتىرمىز, بۇل ءوز كەزەگىندە بيۋدجەتكە ءبىر مەزەتتەگى جۇكتەمەنى ازايتادى. سونىمەن قاتار كەيبىر يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ اۋماعى جەكەمەنشىك جەر يەلەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ارقىلى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.
مىسالى, وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى – «قايرات» يندۋستريالىق ايماعىن الاتىن بولساق, ونىڭ ينفراقۇرىلىمىنا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك ارقىلى 10,8 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمسالدى. يندۋستريالىق ايماق اۋماعىنداعى جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى 125 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر. ناتيجەسىندە, بيۋدجەتتەن جۇمسالعان ءاربىر 1 تەڭگەگە 10 تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
وسى تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, قازىردە اۋماعى 5,6 مىڭ گەكتار بولاتىن 15 يندۋستريالىق ايماق قۇرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ ۇلعايۋىنا, بولاشاقتا بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ وسۋىنە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى.
ينۆەستيتسيانىڭ 56,3%-ى ونەركاسىپكە, كولىك پەن قويمالاۋ سالاسىنا باعىتتالعان, بۇل ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەيىنگى ءۇش جىلدا قويمالاردىڭ جالپى الاڭى 17,5 ەسەگە ءوسىپ, 8,8 مىڭ شارشى مەتردەن 153,9 مىڭ شارشى مەترگە جەتتى. بۇل – ورتالىق ازياداعى كولەمى جاعىنان ەڭ ءىرى قويما الاڭدارى.
قازىردە وبلىستا 1 866 ونەركاسىپتىك كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, ءوندىرىستىڭ شامامەن 90%-ى وڭدەۋ سەكتورىنا تيەسىلى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا وبلىس استانا, شىمكەنت قالالارىنان كەيىن 3-ورىندا تۇر.
ونەركاسىپ پەن ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى سىرتقى ساۋدا كورسەتكىشتەرىنە دە وڭ اسەرىن تيگىزدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا ەكسپورت كولەمى شامامەن 1,5 ەسەگە ءوسىپ, ەكسپورت ونىمدەرى الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ 59 ەلىنە جەتكىزىلەدى. ەكسپورت قۇرىلىمىنىڭ نەگىزىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى, سۋسىندار, تەمەكى ونىمدەرى, كارتون قاپتامالارى, فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر, وزگە دە تاۋارلار قۇرايدى.
– وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنە يە قوناەۆ قالاسىنىڭ دامۋى تۋرالى دا ايتىپ بەرسەڭىز.
– قوناەۆ قالاسىنا كەلسەك, بۇرىن, وبلىس ورتالىعى بولماي تۇرعاندا 60 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار, شاعىن قالا بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىنىڭ توزىعى جەتىپ, جولدار مەن ەلەكتر جەلىلەرى, سۋ قۇبىرلارى, ۇيلەردىڭ قاسبەتتەرى ەسكىرىپ, كوشەلەر مەن پاركتەر اباتتاندىرۋدى قاجەت ەتتى. توزۋ دەڭگەيى 90%-دان اساتىن كارىز جەلىلەرى مەن سورعى ستانسالارىن قايتا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى جۇمىس باستالدى. سوندىقتان اكىمشىلىك عيماراتتار مەن الەۋمەتتىك, مادەني نىسانداردى قولعا الماس بۇرىن, قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىنا ەرەكشە نازار اۋداردىق. بۇل وزگەرىستەر بىردەن بايقالا بەرمەۋى مۇمكىن, الايدا ءدال وسى شارالار قالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا بەرىك نەگىز قالايدى. قالا بيۋدجەتى دە قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتىر, ەگەر 2022 جىلى بيۋدجەت 9,2 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, بۇگىندە 3 ەسە ارتىپ, 30,5 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر.
قاپشاعاي سۋ قويماسى قوناەۆ قالاسىنىڭ باستى رەكرەاتسيالىق ورتالىعى بولعاندىقتان, قالالىق جاعاجايلاردىڭ بارلىعى قولعا الىپ, جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بىلتىر «Freedom Holding» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن 4,5 ملرد تەڭگەگە №5 جاعاجاي اباتتاندىرىلىپ, دەمالىس جايلى ءارى قاۋىپسىز جاعدايعا كەلتىرىلدى.
قۇنى 11 ملرد تەڭگە بولاتىن, 4 000 ورىندىق مىنبەسى بار حالىقارالىق «ASP-Arena» سپورت ارەناسى, سونداي-اق ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى 20 مىڭ شارشى مەترلىك مۇز ايدىنى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل نىساندار قالانىڭ سپورتتىق تۋريزمدەگى تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى. ناتيجەسىندە, وتكەن جازعى ماۋسىمدا شامامەن 1,8 ملن ادام دەمالىپ, ولاردىڭ سانى 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 20%-عا ارتتى.
بىلتىر شەتەلدىك تۋريستەر الماتى وبلىسىنىڭ ءارتۇرلى تابيعي نىساندارى مەن كورىكتى جەرلەرىنە جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ەڭ ۇلكەن سۇرانىسقا «كولساي كولدەرى», «ىلە-الاتاۋ», «شارىن» ۇلتتىق پاركتەرى يە. ۇلتتىق پاركتەرگە كەلۋشىلەر سانى 33,6%-عا ارتىپ, شامامەن 1,8 ملن ادامدى قۇرادى (2024 جىلى – 1,3 ملن ادام).
– دامۋدىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قانداي جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتىر؟ مال باسىن كوبەيتىپ, ونىڭ ەتى مەن ءسۇتىن, ءجۇنىن وندىرەتىن كاسىپورىنداردى ىسكە قوسۋ بارىسى قالاي؟
– اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا 5-ورىندى يەلەنىپ, ۇلەسى 8,1%-دى نەمەسە 798,4 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردى پايدالانۋ تيىمدىلىگى جونىنەن وبلىس رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندا تۇر, ياعني 1 تەڭگە سۋبسيدياعا 17 تەڭگە كولەمىندە ءونىم وندىرىلەدى. ءىرى قارا مال مەن ۇساق مال باسىنىڭ سانى 33,9%-عا ارتتى, بۇل ەت پەن ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. وبلىس ەت ءوندىرۋ, قۇس سانى جاعىنان كوشباسشى ورىندا, قوي مەن ەشكى سانى 3-ورىندا, جۇمىرتقا مەن ءسۇت وندىرۋدە 4-ورىندا, ءىرى قارا مال سانى بويىنشا 5-ورىندا تۇر.
سۋارۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە قاتىستى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلە باستادى. وبلىستاعى سۋارۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 70–80%-عا جەتىپ, سۋ شىعىنىنىڭ 60%-عا دەيىن ارتۋىنا الىپ كەلدى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا 2022 جىلدان باستاپ وڭىردە سۋارۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ جونىندەگى شارالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. نەگىزگى جوبالاردىڭ ءبىرى – بالقاش, ەڭبەكشىقازاق, ۇيعىر اۋداندارىنداعى سۋارۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ, سونداي-اق رايىمبەك اۋدانىنداعى ارنانى كۇردەلى جوندەۋ. بۇل مەملەكەتتىك كەپىلدىك الۋ راسىمىنەن كەيىن يسلام دامۋ بانكىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. ناتيجەسىندە, 35 مىڭ گەكتار جەردى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سۋارۋ جەلىلەرىن دامىتۋمەن قاتار, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلاتىن القاپ كولەمى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,3 ەسەگە ارتىپ, 2025 جىلى 66,6 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. بۇل وبلىستاعى جالپى سۋارمالى ەگىستىك جەردىڭ 30%-ىن قامتيدى. 2030 جىلعا دەيىن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ كولەمىن 138,7 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار 2022 جىلدان باستاپ وبلىستا پايدالانىلماي جاتقان 1 405,1 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى انىقتالدى, ونىڭ 37%-ى مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. بۇل جۇمىس اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, جەرگىلىكتى فەرمەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا جالعاسىن تابادى.
اۋىل تۇرعىندارىن قولداۋ, كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. باعدارلاما اياسىندا بۇگىنگە دەيىن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى, كووپەراتيۆتەردى, وتباسىلىق بيزنەستى دامىتۋعا جالپى سوماسى 11,7 ملرد تەڭگەگە 1 662 ميكروكرەديت بەرىلدى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە اۋىل حالقىنىڭ ورتاشا تابىسى 2022 جىلعى 196 مىڭ تەڭگەدەن 2024 جىلى 311 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ, 1,6 ەسەلىك وسىمگە قول جەتكىزىلدى. 2026–2029 جىلدارعا جوسپارلانعان 708,7 ملرد تەڭگەلىك 26 جوبا ءوڭىردىڭ اگرارلىق الەۋەتىن تولىق اشۋعا, اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا نەگىز بولادى.
– وڭىردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى قانداي؟
– تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى دا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىممەن ۇندەستىرىلە جوسپارلانعان. بىلتىر وبلىستا 1 ملن 69,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, جوسپار 111,3%-عا ورىندالدى. ءۇش جىل ارالىعىندا 5 144 كەزەكتە تۇرعان ازامات باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل 1 ملن 75 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 1 018 پاتەرلى 20 نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان.
– جاڭادان قالىپتاسىپ كەلە جاتقان الاتاۋ قالاسى مەن الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋ ماقساتىندا قانداي ءىس-شارالار قابىلدانىپ جاتىر؟
– بۇگىندە قالانىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارى بەكىتىلدى. قالا اۋماعىندا 6,8 مىڭ گا جەردى قامتيتىن 12 ءوسىم نۇكتەسى انىقتالدى. بۇل جەرلەردە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن قارجىلىق رەسۋرستارعا يە ينۆەستورلار جۇمىسىن باستاپ كەتتى. وسى ء«وسىم نۇكتەلەرىندە» تاماق ونەركاسىبى, لوگيستيكا, ءبىلىم, تۋريزم سالالارىندا بىرقاتار ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. اتاپ ايتساق, «PepsiCo», «مولوچنايا دولينا», «اركاز ينۆەست», «يستكومترانس», «G-Trans», «مارەۆەن فۋد», «گريففين لوگوپارك» سەكىلدى ءىرى كومپانيالارمەن بىرلەسكەن جوبالار قولعا الىندى.
قازىر الاتاۋ قالاسىندا جالپى قۇنى 1,5 ترلن تەڭگەدەن اساتىن 32 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبالار ناتيجەسىندە 37 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە 536 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 17 جوبا بەلسەندى ىسكە قوسىلدى. وتكەن جىلى قالادا 60,4 ملرد تەڭگەنىڭ قۇرىلىسى جۇزەگە استى. وسى كەزەڭدە جالپى اۋماعى 151,1 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن تۇرعىن ۇيلەر پايدالانۋعا بەرىلدى.
وبلىستاعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – ءوڭىردىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋ. بۇگىندە اگلومەراتسيا حالقىنىڭ جالپى سانى 3,4 ملن ادامنان اسادى. نەگىزگى وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىندا حالىقتىڭ ماياتنيكتىك كوشى-قونى, جول-كولىك جەلىسىنىڭ شامادان تىس جۇكتەلۋى, قالا ماڭىنداعى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكىلىكسىز دامۋى, الەۋمەتتىك نىساندارعا تۇسەتىن جوعارى جۇكتەمە بار. اتالعان ماسەلەلەردى جۇيەلى شەشۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, «اگلومەراتسيالاردى دامىتۋ تۋرالى» زاڭ, وڭىرارالىق سحەمالار, 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. كەشەندى جوسپار رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر, سونداي-اق جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن جالپى سوماسى 3,4 ترلن تەڭگەگە 130 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى.
اگلومەراتسيانى جەدەل دامىتۋ ماقساتىندا بيۋدجەت زاڭناماسىنا كولدەنەڭ قارجىلاندىرۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. بۇل تەتىك قالا ماڭىنداعى اۋماقتارداعى وزەكتى ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان مەحانيزم العاش رەت الماتى وبلىسىندا ىسكە اسىرىلدى.
– بيىلعى «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» اياسىندا جۇزەگە اساتىن جۇمىس جوسپارلارىڭىز قانداي؟ الىس-جاقىن اۋىلدار ينتەرنەتپەن تولىق قامتىلعان با؟
– الماتى وبلىسىندا تسيفرلىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋ, ينتەرنەت ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇگىندە وڭىردەگى 373 ەلدى مەكەننىڭ 355-ءى, ياعني 95,2%-ى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 352 ەلدى مەكەندە ءموبيلدى ينتەرنەت قولجەتىمدى. بۇل – اۋىل مەن قالا اراسىنداعى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ ايىرماسىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ساياساتتىڭ ناتيجەسى.
وتكەن جىلى ينتەرنەتپەن قامتىلماعان 11 اۋىلعا العاش رەت كەڭ جولاقتى بايلانىس جەتكىزىلدى. ءتورت ەلدى مەكەندە 4G ستاندارتى ەنگىزىلسە, جەتى اۋىلدا سپۋتنيكتىك ينتەرنەت ورناتىلدى. بۇل ءتاسىل گەوگرافيالىق تۇرعىدان كۇردەلى, تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى تارتۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز ەلدى مەكەندەر ءۇشىن بالاما شەشىم رەتىندە قولدانىلىپ وتىر. ناتيجەسىندە, شالعاي اۋىل تۇرعىندارى دا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ونلاين الۋ, قاشىقتان وقۋ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. سونىمەن قاتار بايلانىس ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «كار-تەل» كومپانياسى وبلىس اۋماعىنداعى بارلىق 3G بازالىق ستانسالارىن جوعارى جىلدامدىقتى 4G ستاندارتىنا كوشىرۋ جۇمىسىن اياقتادى. بۇل ءموبيلدى ينتەرنەتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن وتكىزۋ قابىلەتىن ايتارلىقتاي ارتتىردى. ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە كولىك ينفراقۇرىلىمى دا نازاردان تىس قالعان جوق. رەسپۋبليكالىق جانە ءبىرىنشى كەزەكتەگى وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردى ءموبيلدى بايلانىس, ينتەرنەتپەن قامتۋ جوسپارلانعان.
– ءوڭىردىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ گازبەن قامتىلۋى قاي دەڭگەيدە؟
– وبلىستا 169 ەلدى مەكەن گازداندىرىلعان, تابيعي گازعا قولجەتىمدىلىك 1,24 ملن ادامعا قامتاماسىز ەتىلگەن, بۇل – ءوڭىر حالقىنىڭ جالپى سانىنىڭ 81%-ى. بىلتىر «قازىبەك بەك» اگرس-ءى ىسكە قوسىلىپ, جامبىل اۋدانىنىڭ 7 ەلدى مەكەنىن گازبەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى, 16 مىڭ ادامعا گاز جەتكىزىلدى. سونىمەن بىرگە بالقاش اۋدانىن گازداندىرۋ ىسكە اسىپ جاتىر. اۋدان اۋماعىندا 28 ەلدى مەكەن ورنالاسقان, ولاردىڭ ىشىندە وڭىرلىك گازداندىرۋ سحەماسىنا سايكەس 2030 جىلعا دەيىن 11 ەلدى مەكەن گازداندىرىلۋعا جاتادى. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا ۇزىندىعى 237,9 كم بولاتىن «شەلەك – كەگەن – نارىنقول» گاز قۇبىرىن سالۋ جوسپاردا بار. اتالعان جوبا الماتى وبلىسىنىڭ گازبەن تولىق قامتىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ۇلبوسىن يسابەك,
«Egemen Qazaqstan»