باكۋدە ءان سالعان امىرە

وسىدان جەتى-سەگىز جىل بۇرىن «photoirs.musigi-dunya.az» سايتىنداعى ازەربايجاننىڭ ءتىلتانۋشى عالىمى, پەداگوگ فارحاد اعازادەنىڭ قورىنان باكۋ سەزىنە قاتىسۋ­شىلاردىڭ بىرنەشە سۋرەتىن كەزىك­تىردىك. كەيىن ول سۋرەتتەردى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە سالىپ, ءسۇيىنشى حابار دا جاريالادىق. سونىڭ بىرىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ بەينەسى كوزگە وتتاي باسىلدى.

ناقتىراق ايتار بولساق, ءبىرىنشى قاتاردا قاق ورتادا قاسقايىپ احمەت بايتۇر­­سىن ۇلى وتىر. ونىڭ وڭ جاعىنا تۇركىتانۋشى عالىم بەكير چوبانزادە, سول جاعىنا ءبىلال سۇلەي ۇلى جايعاسقان. ال ەكىنشى قاتاردا سول جاقتان ءبىرىنشى امىرە قاشاۋباەۆتى كورۋگە بولادى. شاشىن تىقىرلاپ الىپ تاستاعان, سونى جاسىرۋ ءۇشىن باسىنا فۋراجكا كيگەن. ۇستىنە كيگەنى – قارا پالتو, موينىنا شارف تاققان. امىرەنىڭ باكۋگە بارعانىن وسى سۋرەتتىڭ ءوزى-اق ايعاقتاپ تۇر. امىرەدەن كەيىن ەلدەس ومار ۇلى مەن ازەربايجان پەداگوگى فارحاد اعازادە تۇر. كەيىن احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى عىلىمي ىسساپارمەن باكۋ قالاسىنا بارىپ, سالمان مۋمتاز اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن وسى جانە باسقا دا سۋرەتتەر مەن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن ەلگە اكەلدى.

ءانشى امىرەنىڭ بۇرىن-سوڭدى بەيمالىم بولىپ كەلگەن سۋرەتىن مۋزىكا زەرتتەۋشىسى, امىرەتانۋشى جارقىن شاكارىمگە كورسەتكەنىمىزدە: «تاعى دا سول مۇڭ, تاعى دا سول زار امىرە تۇرىنەن سىرت كوزگە انىق كورىنىپ تۇر. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن تۇركىتانۋشىلاردىڭ قۇرىلتايىنا امىرە رەسمي تۇردە شاقىرىلعان», دەگەن ەدى. ءتىپتى جارقىن شاكارىم ءانشىنىڭ باكۋ ساپارى جايىندا جازۋعا دا وقتالدى. الايدا جازىپ ۇلگەرمەگەن سىڭاي­لى. امىرەنىڭ سەزگە شاقىرتۋ العا­نىنا قاراعاندا, جيىندا ءان سالعان سەكىلدى.

باكۋ ساپارىنا قاتىستى سۇراقتى ونەر زەرتتەۋشىسى رۇستەم نۇركەنوۆتەن سۇراعانىمىزدا, ول دا بۇعان قاتىستى قىسقا عانا قايىردى. «امىرە 1925 جىلى پاريجگە, 1927 جىلى ماينداعى فرانكفۋرتقا باردى. سونىڭ اراسىندا, ياعني 1926 جىلى ارنايى شاقىرتۋمەن, باكۋگە بارعان بولۋى مۇمكىن. سەبەبى پاريجدەن كەلگەن سوڭ امىرەنىڭ تانىمالدىلىعى ارتتى. تۇركى حالىقتارى ىشىندە قازاقتان ءانشى امىرە, باشقۇرتتان سىبىزعىشى جۇمابايدىڭ بەدەلى بيىك بولدى. سوعان قاراعاندا باكۋدەگى سەزگە ەكەۋىن ارنايى شاقىرعان بولۋى مۇمكىن», دەدى رۇستەم نۇركەنوۆ.

امىرەنىڭ باكۋگە بارعانى جۇمات ءشانيننىڭ ەستەلىگىندە ايتىلادى. «1926 جىلى باكۋدە وتكەن تۇركولوگيا سەزىنە بارىپ, ءان سالىپ قايتتى» دەگەن ءبىر-اق سويلەم. سەزگە ءانشى نە ءۇشىن شاقىرىلدى, جيىندا قانداي ءان شىرقادى, ول جاعى بەلگىسىز. تۇركىتانۋشىلار سەزىنىڭ ستەنوگرامماسىندا دا بۇل جايىندا ءبىراۋىز ءسوز جوق. دەمەك امىرەنىڭ وسىدان تۋرا 100 جىل بۇرىنعى باكۋ ساپارى ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى دەگەن ءسوز.