تۇراقتى جۇمىس, الاڭسىز زەينەت

جيىنتىق زەينەت­اقى­نىڭ ورتاشا مولشەرى جىل قو­رى­­تىندىسىندا 143 143 تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە ىنتى­ماق­تى زەينەتاقى – 95 549 تەڭ­گە, بازالىق زەينەتاقى – 47 594 تەڭگە. بىلتىر جىل باسىنان بە­رى بازالىق زەينەتاقى تو­لە­مى­نىڭ مولشەرى ۇلتتىق بانك اي­قىن­دايتىن ينفلياتسيانىڭ بولجامدى دەڭگەيىنە سايكەس 6,5%-عا, ىنتىماقتى زەينەتاقى 8,5%-عا,­ ياعني ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن 2%-عا ۇلعايدى. وسىعان قوسا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2023 جىلدان باستاپ ­بەس جىل ىشىندە ەڭ تومەن بازا­­لىق زەينەتاقىنى ەڭ تومەن كۇن­كو­رىس دەڭگەيىنىڭ 70%-ىنا دەيىن, ەڭ جوعارى – 120%-عا دەيىن جىل سايىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوتەرۋ جولعا قويىلعان. وسىلايشا, 1 قاڭتاردان باستاپ بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەن مول­شەرى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى­نىڭ 65%-نان 70%-عا دەيىن ۇل­عايدى. بۇل 32 360 تەڭگەنى قۇراسا, ونىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنەن, ­105-تەن 110%-عا دەيىن ارتىپ, ­50 851 تەڭگەنى قۇرايدى.

2018 جىلى 1 شىلدەدەن بەرى مەملەكەتتىك بازالىق زەينەت­اقى تولەمى زەينەتاقى جۇيەسىن­دەگى ءوتىلىن ەسكەرە وتىرىپ, ءار الۋ­شى­عا جەكە تاعايىندالادى. بۇل رەتتە 1998 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا ىنتىماقتى جۇيەدە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتى, سونداي-اق مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى تولەنگەن كەزەڭدەر زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ەڭبەك وتىلىنە قوسىلادى. ەگەر ازامات­تىڭ زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ءوتىلى 10 جىل نەمەسە ودان از بولسا نەمەسە مۇلدە جوق بولسا بازا­لىق زەينەتاقى ەڭ تومەنگى كۇنكو­رىس دەڭگەيىنىڭ 70%-نا تەڭ بول­سا, سودان كەيىن 10 جىلدان اسقان ءار جىل ءۇشىن ونىڭ مولشەرى 2%-عا ارتادى. ەگەر ەڭبەك ءوتى­لى 20 جىل بولسا, بازالىق زەي­نەت­اقى تومەنگى كۇنكورىس دەڭگە­يىنىڭ 90%-ىن قۇرايدى. ەڭبەك ءوتىلى 30 جىل نەمەسە ودان كوپ بول­سا, كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ ەڭ جو­عارعى مولشەرىندە, 110% بولىپ بەلگىلەنەدى. ياعني مىن­دەتتى زەي­نەتاقى جارنالارى نەعۇرلىم تۇراقتى, تولىق كو­لەمدە اۋدارى­لاتىن بولسا, زەينەت جاسىنا جەتكەندە بازا­لىق زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرى سوعۇر­لىم كوپ بولادى. ءوز كەزەگىندە ازاماتتىڭ جاسىنا بايلانىستى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرى 1998 جىلعى 1 قاڭتارداعى جۇمىس وتىلىنە (كەم دەگەندە 6 اي قاجەت), زەينەتكەرلىككە دەيىنگى كەزەڭدەگى ورتاشا ايلىق تابىسىنا بايلانىستى بولادى.

2024 جىلعى قاڭتاردان ەلى­مىزدە جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىن­دەت­تى زەينەتاقى جارنالارى ەن­گىزىلگەنى بەلگىلى. وسىنىڭ اياسىندا بىلتىر جۇمىس بەرۋشىلەر 5 514 050 جۇمىسشىنىڭ پاي­داسىنا 760 ملرد تەڭگە سوما­سى­نا مىندەتتى زەينەتاقى جار­نالارىن اۋدارىپتى. بۇل قادام جاس بۋىن­دى قولداۋعا باعىتتالعان. ەندى ولاردىڭ زەينەتاقىسى ءۇش كومپونەنتتەن: مەملەكەتتەن ­با­زالىق زەينەتاقى, بىرىڭ­عاي جي­ناقتاۋشى زەينەتاقى قو­رىنا ءوز اۋدارىمدارى ەسەبىنەن تۇ­سە­تىن سوما, جۇمىس بەرۋشى­لەر­دىڭ جارنالارى ەسەبىنەن شارت­تى-جيناقتاۋشىدان قۇرا­لا­دى. ­ايتا كەتەرلىگى, جۇمىس بەرۋ­شى­نىڭ مىندەتتى زەينەت­اقى جارنالارىن جۇمىس بەرۋ­شى­لەر 1975 جىلعى 1 قاڭتاردان كەيىن تۋعان ازاماتتارعا عانا تولەيدى.