جازدا جەرى ساعىمعا, قىستا ەلى سوعىمعا باي سارىسۋ اۋدانىنىڭ تورىنەن ورىن تەپكەن يگىلىك اۋىلىندا قازىر 200-ءدىڭ ۇستىندە ءتۇتىن بار. بىرەۋدەن ىلگەرى, بىرەۋدەن كەيىن تىرشىلىك ەتىپ, وزىنە لايىقتى كوش-كەرۋەنىن جالعاستىرىپ جاتقان يگىلىكتە ءبىراز يگى تىرلىكتەردىڭ باسى قايىرىلىپتى. مەكتەپ, كلۋب, فەلدشەرلىك پۋنكت, مەشىت ءۇيى سونادايدان مەن مۇندالايدى. ءبىر اتتەگەن-ايى, ەل اۋىزسۋدى ءالى كۇنگە قۇدىقتان الىپ ءىشىپ وتىر. بىراق, اۋىلعا قۇبىر تارتۋعا جوبا جاسالىنعان ەكەن. ءساتىن سالسا تازا سۋ ىشەتىن كۇن الىس ەمەس سەكىلدى.
وسىنداعى ونەر مەكتەبىنىڭ ءىشى دە كۇمبىرلەگەن ۇنگە تولى. مىنا بولمەنىڭ ەسىگىن اشىپ قالساڭىز, دومبىرا تارتۋدى ۇيرەنىپ جاتقان جاس بالا, انا بولمەسىندە قوبىزىن قۇشاقتاعان وقۋشى قىز... ارقايسىسى ءارتۇرلى شىعارمانى ورىنداپ جاتسا دا ءبارى قوسىلىپ وسى شاڭىراققا ءتان, قۇلاققا جاعىمدى ءبىر اۋەنگە ۇلاسادى. ويتكەنى, وسى شاڭىراقتا ونەر ۇيرەنىپ جۇرگەن جاس بالالاردىڭ بويىندا ەرەكشە ءبىر قۇلشىنىس, قۋانىش, كۇش-قۋات بار ەكەن. ولارعا ءدارىس بەرىپ جۇرگەندەردىڭ ىشىندە بالتاباي داۋىربەكوۆتى سارىسۋ جۇرتى عانا ەمەس, وبلىس حالقى جاقسى تانيدى. ونەردىڭ ارقاسىندا ءونىپ-ءوسىپ, قوس ىشەكتىڭ ارقاسىندا قاناتىن كەڭگە جايعان بالتەكەڭنىڭ ۇيىندە دومبىرا, قوبىز جاسايتىن شاعىن تسەح بار. ول شاڭىراققا دا سالەم بەردىك. شاعىن عانا بولمەگە دومبىرانىڭ بىرنەشە تۇرلەرى ءىلىنىپتى. ءالى بىتپەي, جارىم-جارتىلاي ىستەلگەندەرى دە بارشىلىق.
جالپى, بۇل ونەر قونعان شاڭىراق. بالتاباي اعانىڭ پەرزەنتتەرى – بىلتەباي, الماباي, جانار, دينارا, اسەل, جاراس, ايتكۇل, ءبارى-ءبارى شەتىنەن دومبىراشى, قوبىزشى. بارلىعى دا تەرمەنى, حالىق اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ايتادى. نەمەرەلەرى جاندوس, ايدا, جالعاستار دا اتادان دارىعان ونەردى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان دارىندار. جامبىل گۋمانيتارلىق كوللەدجىنىڭ ءىىى كۋرسىندا وقيتىن تاعى ءبىر نەمەرەسى الماس ستۋدەنتتەر اراسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ «قىلقوبىز» اتالىمى بويىنشا لاۋرەات.
– دومبىرا, قوبىز جاساۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىما 14 جىلدان استى, – دەيدى بالتاباي بەكبول ۇلى. – جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەنمىن. دومبىرانىڭ بارلىق ءتۇرىن جاسايمىن. ارينە, بۇل كاسىپتى بىردەن مەڭگەرىپ كەتكەنىمىز جوق. تاجىريبە جوقتىقتان وپىنعان جاعدايلار دا بولدى. ءالى ەسىمدە... مۋزىكالىق اسپاپ جونۋدى جاڭادان ۇيرەنىپ جۇرگەن كەزىمدە باقانداي ەلۋ دومبىرانى الماتىعا اپارىپ, ۇلكەن ءبىر كونتسەرتتىڭ كەزىندە ساتپاقشى بولدىم. سوندا ءتىزىلىپ تۇرعان دومبىرانى كورىپ, ءبىر كىسى بۇرىلدى. الگى كىسى دومبىرانىڭ ءبىر-ەكەۋىن شەرتىپ كورىپ: «مۇنىڭ نە؟ ماڭقا دومبىرالارىڭدى نەمەنەگە سامساتىپ اكەلگەنسىڭ؟» دەپ, تەرىس بۇرىلىپ كەتىپ قالدى. كەيىن ءبىلدىم, بۇل – نۇرعيسا تىلەنديەۆ ەكەن. سويتسەم دومبىرانىڭ شاناعىنان پەرنەلەرىنە قاراي كوز جىبەرگەندە, سىزعىشپەن سىزعانداي ءتۇپ-ءتۇزۋ بولىپ تۇرۋى ءتيىس ەكەن. ءسال قيسايسا, ءۇنى بۇزىلاتىن كورىنەدى. نۇرعيسا اعامنىڭ جاساعان دۇنيەمدى جاراتپاي تاستاۋى ساباق بولدى. قازىر تاپسىرىس كوپ. ءتىپتى, كەيبىر دومبىرامىزدى 1000 اقش دوللارىنا باعالاپ, ساتىپ الىپ كەتەدى. جالپى, ءوزىم بالا كەزىمنەن اعاش جونۋعا قۇمار بولدىم. يرەك, قيسىق ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردى كورسەم, كوز الدىما تالاي بەينەلەر ەلەستەيتىن. قازاق وسى ۇلتتىق اسپاپتارىمەن باي ەمەس پە؟ ءبىر جىلدارى قىلقوبىز دەگەندى ەشكىم قولعا ۇستاماي, قۇرىپ بارا جاتىر ەدى. قازىر اللاعا شۇكىرشىلىك, ۇلتتىق اسپاپتارعا دەگەن قامقورلىق جاقسى. اۋىلداعى ونەر مەكتەبى تالاي جاستىڭ بولاشاعىنا جارقىن جول اشتى. ۇنەمى بايقاپ جۇرەمىن, وقۋشىلار مەيلىنشە ونەر ساباعىنان قالماۋعا تىرىسادى. جاس بالالاردىڭ ونەرگە دەگەن قۇلشىنىسى – ومىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى, ۇمتىلىسى ەمەس پە؟
ءيا, ونەر – قۇدىرەت. قۇدىرەتتى ءبارى مويىندايدى. تەك بانكتەر بولماسا... ەر ادام قاشاندا سابىرلى, سالماقتى عوي. ال ايەل ادىلەتسىزدىككە شىداپ تۇرا المايدى. وسى ءۇيدىڭ وتاناسى ءحالبۇبى اپامىز سىرىن ايتامىن دەپ شىنىن ايتىپ قالدى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتاعاسى قولعا العان كاسىپكە ءال-ازىرگە بانكتەر تاراپىنان ەشقانداي قولداۋ-قولپاشتاۋ بولماي تۇر ەكەن. «نەسيە بەرەمىز دەگەن سوڭ جاز بويى قۇجات جيناۋمەن ۋاقىتىم ءوتتى. نەمەرەلەرىمنىڭ اۋزىنان جىرىپ العان 40 مىڭ تەڭگەم وسىعان بەكەرگە كەتتى. اقىرىندا نەسيە بەرىلمەدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, بانكتەر بۇل كاسىپتەن پايدا تۇسەتىنىنە سەنبەيدى. ءتىپتى, كەپىلدىك قويساڭ دا جولاتپايدى ەكەن. اللاعا شۇكىر, 15 جىلدان بەرى وسى اسپاپتاردى ساتۋدىڭ ارقاسىندا كۇنىمىزدى كورىپ كەلەمىز عوي. اكىمدىكتەگىلەر مەرەيتوي يەلەرىنە سىيلىق جاساۋعا كەي كەزدەرى دومبىرا-قوبىزىمىزدى قارىزعا الىپ كەتىپ, اقشاسىن كەيىن اكەپ بەرىپ جاتادى. راحمەت, اكىمدىك قولداۋ كورسەتتى. بىراق, بانكتەگىلەردىڭ باسى وسى ىسكە يىلمەي-اق قويدى» دەپ كۇيىنەدى اپامىز شايىن قامداپ جاتىپ.
ارينە, بۇل جەردە باس سالىپ بانكتى كىنالاۋعا بولماس. ولار دا ارى-بەرى ەسەپتەپ, كوزدەرى انىق جەتپەگەننەن كەيىن بۇل ىسكە اقشا سالعىسى كەلمەگەن شىعار. بىراق اۋدان باسشىلارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جالپى بانكتەردىڭ سارىسۋعا قارجى سالۋعا قۇلقى جوق. سوڭعى 2 جىلدا «دامۋ» قورى بۇل وڭىردەگى 1-اق جوبانى قارجىلاندىرۋعا كەلىسىم بەرىپتى. وتكەن جىلى «حالىق بانكىنە» ۇسىنىلعان 41 جوبانىڭ ەكەۋى, «بانكتسەنتركرەديتكە» ۇسىنىلعان 15 جوبانىڭ ۇشەۋى عانا وتكەنى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولسا كەرەك. ۇلكەن جوبالاردىڭ ءوزىن جولدا قالدىرىپ جاتقان بانك دومبىرا مەن قوبىزعا قايدان قارجى ءبولىپ بەرسىن؟
مەيلى, ءار قازاقتىڭ شاڭىراعىنىڭ تورىندە دومبىرا تۇرۋى كەرەك دەگەندى ۇران قىلىپ ۇستاعان حالىقپىز عوي. قازاق امان تۇرعاندا ۇلتتىق ونەردى ۇلىقتاپ جۇرگەندەردىڭ دە جاعدايلارى جامان بولماس. سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى قاناتبەك مادىبەك دومبىرانى سەرىك ەتكەن داۋىربەكوۆتار وتباسىنىڭ كاسىبىنە الداعى ۋاقىتتا جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە بەرىلەتىنىن ايتىپ قالدى. ازىرگە اكىمنىڭ ۇلتتىق ونەرگە دەگەن وسى جاناشىرلىعى عانا كوڭىلگە دەمەۋ بولىپ تۇر.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى,
سارىسۋ اۋدانى.