جاڭا جىل – جاڭا مۇمكىندىك پەن باستامالاردىڭ ۋاقىتى. وسى تۇرعىدان العاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتى – ەلدىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبىن ايقىنداپ بەرەتىن باعدارلى اڭگىمە. سۇحباتتىڭ وزەگىندە ءبىر وي ايقىن: قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى, ەندىگى مىندەت – رەفورمانى ناتيجە ولشەمىمەن دالەلدەۋ.
پرەزيدەنت «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىرۋ قاجەتتىگىن ناقتىلادى. بۇل – تەك قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ مىندەتى ەمەس, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ بارلىق بۋىنىنا قاتىستى باسقارۋشىلىق تالاپ. زاڭ ۇستەمدىگى ورنىقپايىنشا, ادىلەتتى باسەكە قالىپتاسپايدى; ادىلەتتى باسەكە بولمايىنشا, ەكونوميكا ءونىمدى بولمايدى; ال ءونىمدى ەكونوميكا بولماسا, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ دە ساپاسى تومەندەيدى. سوندىقتان «زاڭ» مەن ء«تارتىپ» – مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ ءسينونيمى.
سۇحباتتاعى ءتۇيىندى تۇستاردىڭ ءبىرى – 2026 جىلدى «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالاۋ. بۇل باستاماعا فورمالدى ۇران رەتىندە قاراۋعا بولمايدى. پرەزيدەنتتىڭ پايىمى بويىنشا تسيفرلىق شەشىمدەر باسقارۋداعى دالەلدى ساياساتتى كۇشەيتۋگە ءتيىس, دەرەككە سۇيەنگەن شەشىم قابىلداۋ مادەنيەتى مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ تابيعي داعدىسىنا اينالۋى قاجەت. دەمەك, تسيفرلاندىرۋ – جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن باسقارۋ قۇرالى.
ەلىمىزدىڭ «تسيفرلىق دەرجاۆا» بولۋ تالابى دا ءدال وسى لوگيكادان تۋىندايدى. تسيفرلىق ەگەمەندىك – تەحنولوگيا ساتىپ الۋ عانا ەمەس, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ساقتاپ قالۋ شارتى. جاساندى ينتەللەكتى مەن دەرەكتەر ەكونوميكاسى قالىپتاسقان داۋىردە «ەرتەڭگە ۇلگەرۋ» ماسەلەسى ءار ەل ءۇشىن ستراتەگيالىق تاۋەكەلگە اينالدى. پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاقتىڭ كەمەسىنە مىنگەن ەلدەر مەن ەسكى زاماندا قالعان ەلدەردىڭ اراسى الشاقتاي باستادى» دەگەن تۇجىرىمى – گەوساياسي شىندىق.
بۇل وي ءبىلىم سالاسىنا تىكەلەي قاتىستى. ويتكەنى كەز كەلگەن جاڭعىرۋ ەڭ الدىمەن ادام كاپيتالى ارقىلى جۇزەگە اسادى. مەكتەپ – قوعامنىڭ ەرتەڭگى كاسىبي قۇرىلىمىن قالىپتاستىراتىن ورتا. مۇعالىم – سول قۇرىلىمدى ۇستاپ تۇرعان نەگىزگى تۇلعا. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم جۇيەسىنە ەنگىزۋ ماسەلەسىن پەداگوگيكانىڭ مازمۇنىن جاڭارتاتىن مۇمكىندىك رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت.
جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمدى الماستىرمايدى. كەرىسىنشە, ۇستازدىڭ ۋاقىتىن ارتىق ەسەپ-قيساپ پەن قايتالاناتىن راسىمدەردەن بوساتىپ, وقۋ ۇدەرىسىن جەكەلەندىرۋگە, وقۋشىنىڭ وقۋ تراەكتورياسىن ناقتىلاۋعا, باعالاۋدىڭ ادىلدىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ءبىز وقۋشىنى «ورتاشا دەڭگەيگە» تەڭەستىرە بەرسەك, دارىندى دا, قولداۋدى قاجەت ەتەتىن دە بالانى جوعالتامىز. جي قۇرالدارى – ءدال وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىن الەۋەت.
سۇحباتتا ايتىلعانداي, تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ باستاپقى مۇمكىندىكتەرى جامان ەمەس. الايدا مۇمكىندىكتى ساپالى ناتيجە ەتۋ ءۇشىن ەكى شارت قاجەت: ءبىرىنشىسى – كادرلىق الەۋەت, ەكىنشىسى – اشىق ءارى ءادىل ەرەجە. وسى ورايدا «AI-Sana» سياقتى باستامالاردىڭ كەڭەيۋى ماڭىزدى. جۇزدەگەن مىڭ ستۋدەنتتىڭ جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن مەڭگەرۋى – ەلدىڭ بولاشاق ەڭبەك نارىعىنا جاسالعان ينۆەستيتسيا. دەگەنمەن كولەمنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز: بىزگە مازمۇن ساپاسى, قولدانبالى جوبالار, عىلىمي زەرتتەۋ مەن ءوندىرىستىڭ بايلانىسى جانە ناقتى قۇزىرەتتەردىڭ ەڭبەك نارىعىندا باعالانۋى كەرەك.
وڭىرلەر ءۇشىن بۇل مىندەتتىڭ سالماعى ءتىپتى جوعارى. سەبەبى تسيفرلىق تەڭسىزدىك – الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ جاڭا فورماسىنا اينالۋى مۇمكىن. ەگەر اۋىل مەكتەبى ساپالى ينتەرنەتسىز, زاماناۋي قۇرىلعىسىز قالسا, وندا ول جەردەگى بالا «كىناسىز تۇردە» باسەكەدەن تىس قالادى. سوندىقتان تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋ – ەڭ الدىمەن تەڭ مۇمكىندىك ساياساتى. مۇندا «بىردەي مۇمكىندىك» دەگەن ءسوز – ءار بالانىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋ جولىن ناقتى قامتاماسىز ەتۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەسىنە كەلگەندە پرەزيدەنت ۇستانىمى – انىق ءارى كەسىمدى: بۇل كۇرەس بارلىق دەڭگەيدە جۇرۋگە ءتيىس جانە ەشبىر سالا «ەرەكشە رەجىم» سۇراي المايدى. جەمقورلىق – ەكونوميكانى دا, مورالدىق كەڭىستىكتى دە بۇلدىرەتىن قۇبىلىس. ونىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىر جولى – جازالاۋ عانا ەمەس, توزبەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. مەكتەپتىڭ بۇل ۇدەرىستەگى ءرولى بولەك: ادالدىقتى ۇرانمەن ەمەس, كۇندەلىكتى تاجىريبەمەن ۇيرەتۋ قاجەت. بالا زاڭدى قاعاز جۇزىندە ەمەس, ومىرلىك نورما رەتىندە قابىلداعاندا عانا ناتيجەگە جەتەمىز.
قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندەگى مىندەتتەمەلەرى تۋرالى وي دا سۇحباتتا كەڭ قامتىلعان. الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ولشەمى – ونىڭ ادىلدىگى مەن نىسانالىعى. اسىرەسە ءبىلىم سالاسىنداعى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى قوعامدا ءاردايىم سەزىمتال تاقىرىپ. مەملەكەتتىك قولداۋ بار جەردە مىندەتتى تۇردە اشىقتىق, ەسەپتىلىك جانە تەڭ تالاپ بولۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى دا وسى باعىتتى ناقتىلاپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعى تەڭ, ەشكىمگە ارتىقشىلىق بەرىلمەۋى كەرەك دەگەن قاعيداتتى ايرىقشا اتادى. بۇل قاعيدات بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولۋ مەن باقىلاۋ جۇيەسىندە – ءبىرىنشى كەزەكتە – ناقتى ەرەجە, تولىق تسيفرلىق ءىز جانە قوعامعا تۇسىنىكتى ەسەپ تۇرىندە كورىنىس تابۋعا ءتيىس.
وتانشىلدىق تۋرالى ايتىلعان ويلار – بۇگىنگى قوعام ءۇشىن ەرەكشە وزەكتى. پرەزيدەنتتىڭ «وتانشىلدىق جىلتىراق سوزبەن باعالانبايدى», دەگەن ءتۇيىنى – اسىرە ارەكەت پەن جاساندى پافوستان ارىلۋعا شاقىرۋ. ناعىز پاتريوتيزم – ءتارتىپ, ەڭبەك, جاۋاپكەرشىلىك, تابيعاتتى ايالاۋ, قوعام يگىلىگى ءۇشىن ناقتى ءىس. «تازا قازاقستان» باستاماسى دا ءدال وسىنى كوزدەيدى: تازالىقتى ءبىر كۇندىك سەنبىلىككە ەمەس, ۇلت مادەنيەتىنىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ. 2026 جىلدىڭ حالىقارالىق ەرىكتىلەر جىلى رەتىندە جاريالانۋى – وسى يدەولوگيامەن ۇندەسەتىن جاھاندىق باعداردىڭ ءبىر دالەلى.
قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۇحباتى ءبىر مەزەتتە ءۇش مىندەتتى ايقىنداپ بەردى: زاڭ ۇستەمدىگىن كۇشەيتۋ, تسيفرلىق جاڭعىرۋدى ناقتى ىسكە اينالدىرۋ جانە قوعامداعى جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن ورنىقتىرۋ. ەندى ءبىز بۇل باعىتتاردى قۇجاتتىڭ سانى ارقىلى ەمەس, ازاماتتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى ادىلدىك پەن ساپانىڭ ارتۋى ارقىلى ولشەۋگە ۇيرەنۋىمىز كەرەك.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ ءبىلىم سالاسى ءۇشىن بۇل سۇحباتتىڭ ءمانى بولەك. سەبەبى جاڭا كەزەڭنىڭ نەگىزگى «سىناعى» – مەكتەپ پەن مۇعالىمنىڭ كاسىبي دەڭگەيى ارقىلى وتەدى. ءبىز ۇستاز بەدەلىن جۇيەلى قورعاۋعا, وقۋشىنىڭ بولاشاعىن ساپالى بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتىمىز. جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى بىلىك ارقىلى شىنايى مازمۇنعا يە بولادى.
عالىمجان ورىنوۆ,
تۇركىستان وبلىسى ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى