سازى دا, ءسوزى دە ۇيلەسكەن, جازىلعانىنا قىرىق جىلدان اسسا دا جۇرت جاتقا ايتاتىن, حيت بولۋدان ەشقاشان قالماعان, قوستانايلىق اقىن سەرىكباي وسپانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان جاقسى ءاننىڭ ءبىرى – «ساعىندىم الماتىمدى» تۋىندىسى.
بۇل ءاننىڭ تۋ تاريحى تالاي رەت جازىلعان, ايتىلىپ تا ءجۇر. دەگەنمەن, جۇرەككە جەتكىزىپ جازاتىن التىنبەك قورازباەۆ سەكىلدى دارىندى كومپوزيتوردىڭ وسى انىنەن اتتاپ كەتە الماسىمىز بەلگىلى.
– «ساعىندىم الماتىمدى» ءانى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانى ەندى عانا ءتامامداپ, جامبىل وبلىستىق «الاتاۋ» ءان-بي ءانسامبلىن باسقارىپ جۇرگەن كەزىمدە شىققان ەدى. ناعىز جاستىق داۋرەن, بەس جىلدىق ستۋدەنتتىك قىزىقتى كەزدەرىمنىڭ ءبارى الماتىدا ءوتتى. وسى تۋىندىدا ايتىلاتىن كوكتوبە مەن الماتىنىڭ ساياباقتارىندا قىدىرعان كۇندەرىمدى شىن ساعىنىپ, ءاننىڭ العاشقى شۋماقتارىن ەپتەپ قۇراستىرا باستادىم, – دەيدى كومپوزيتور.
سونىمەن, 1974 جىلى التىنبەك قورازباەۆ اعامىز الماتىعا «التىباقان» دەگەن تەلەحابارعا كەلەدى. بۇل ءوزى ۇيىمداستىرعان «الاتاۋ» تريوسىنىڭ حالىققا ەندى تانىلا باستاعان كەزى ەكەن. سودان سازگەر قازاق راديوسىنداعى دوسى ءانۋار بەكجانوۆقا ساعىنىشتان تۋعان جاڭا شىعارماسىن ورىنداپ بەرەدى. ءماتىنى شالاعايلاۋ ءاندى تىڭداعان دوسى: «جاقسى دۇنيە ەكەن. بىراق, وسىندا مەنىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن سەرىكباي وسپانوۆ دەگەن جىگىت بار. ولەڭىن سوعان جازدىرايىق», دەگەن ۇسىنىس ايتادى.
كەلەسى كۇنى جامبىلدىق قوناق جاتقان «جەتىسۋ» مەيمانحاناسىنا اقىن بەس جاسار ۇلىن ەرتىپ, سالەم بەرە كەلەدى. سول ارادا «ساعىندىم الماتىمدى» ءانى بىرنەشە مارتە ورىندالادى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ادەمى ساز ءۇنىن ءارى تىڭداپ, بەرى تىڭداپ ويلانىپ قالعان اقىن ۇندەمەستەن كەتىپ قالادى. ءسويتىپ, ەرتەڭىنە قايتا ەسىك قاعىپ, قازىر كەڭ تارالىپ كەتكەن ولەڭدى كومپوزيتور قولىنا ۇستاتادى.
قوسامىن انگە اتىڭدى,
توسامىن ءار حاتىڭدى.
ساعىندىم الما باعىن,
ارايلى الماتىمدى.
ساعىندىم اققۋ ءۇندى,
ساعىندىم اق گ ۇلىمدى.
الماتىم, سىيلادىڭ سەن,
شابىتتى شاتتىعىمدى...
ءماتىن كومپوزيتورعا قاتتى ۇنايدى. العاشقى جىلدارى ءاندى ءوزى ورىنداپ, كەيىننەن جامبىل وبلىستىق «الاتاۋ» تريوسىنىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگىزەدى.
– 1982 جىلى جامبىل وبلىستىق فيلارمونياسىن باسقارىپ ءجۇرگەنىمدە, ءبىزدىڭ وڭىرگە رەسەي حالىق ءارتيسى ۆالەنتينا تولكۋنوۆا گاسترولدىك ساپارمەن كەلدى, – دەيدى كومپوزيتور. – قادىرلى مەيمانداردى قوناقجايلىلىقپەن كۇتىپ وتىرعانىمىزدا, ۆالەنتينا: «جولداس ديرەكتور, ءسىزدى كومپوزيتور دەپ ەستىپ ەدىك. ءبىر ءانىڭىزدى ورىنداپ بەرمەيسىز بە؟» دەدى. مەن دومبىرامەن «ساعىندىم الماتىمدى» تۋىندىسىن شىرقاپ بەردىم. ءان اياقتالا سالىسىمەن, ول كىسى: «مىنا ءانىڭىزدى ماعان سىيعا تارتىڭىز. مەن ورىسشا اۋدارىپ, وركەسترگە ءتۇسىرىپ, رەسەيدىڭ ۇلكەن سارايلارىندا ورىندايمىن», دەدى شىن كوڭىلمەن. انشىمەن بىرگە كينوستسەناريست, ءارى اقىن وسكار ۆولين جانە اتاقتى ەسترادالىق پيانيست داۆيد اشكەنازي بىرگە كەلگەن بولاتىن. وسكار ۆولين مەنەن ءاننىڭ ماعىناسىن سۇرادى. ءتۇسىندىرىپ بەرىپ ەدىم, ول تابان استىندا:
درەۆني گورود ۆ تسۆەتاح,
مۋدرىي تى, كاك اكساكال.
لەبەدەم بەلىي پلىۆەش,
گورود موي الما-اتا, –
دەپ ورىسشاعا اۋدارىپ جىبەردى. ءبىزدى باعانادان بەرى تىڭداپ وتىرعان داۆيد اشكەنازي ءاندى نوتاعا ءتۇسىرىپ الدى دا: «بۇل ءاندى ەرتەڭ كەشكە جۇرتشىلىققا تارتۋ ەتەتىن بولامىز», دەدى. كەلەسى كۇنى ۆالەنتينا تولكۋنوۆا قاراتاۋ قالاسىندا كونتسەرت قويدى. مەن وسى شاراعا جاۋاپتى بولعاننان كەيىن كەش بارىسىن تەكسەرىپ كەلگەنمىن. سويتسەم, ۆالەنتينا ساحنادان: «جولداس ديرەكتور, بۇگىن ءسىزدىڭ ءانىڭىزدى ورىندايمىز», دەيدى. زالدا وتىرىپ, ءاندى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە تىڭداپ, ءوزىمدى كەرەمەت باقىتتى سەزىندىم. وسى ۋاقىتتان باستاپ مەنىڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ شارىقتاۋ شاعى باستالدى, – دەيدى التىنبەك قورازباەۆ جۋرناليست قانشايىم بايداۋلەتكە بەرگەن سۇحباتىندا.
– بىراق, مەن ۆالەنتينانىڭ سول كۇنى ايتىپ كەتكەنىنە ءتىپتى, سەنگەن جوق ەدىم. مەنىڭ ءانىمدى رەسەيدىڭ ونەر جۇلدىزدارى ورىنداپ تۇرعانى شىعارماشىلىعىما ۇلكەن قۋانىش سىيلادى. ال ءبىر اي وتكەن سوڭ, ۇمىتپاسام, قازان ايىندا ۆالەنتينا وسى ءاندى الماتىداعى بۇرىنعى لەنين قازىرگى رەسپۋبليكا سارايىندا ورىندادى. ودان كەيىن الماتىدا 1984 جىلى بۇكىل كەڭەس وداعى كومپوزيتورلارىنىڭ سيمپوزيۋمىندا دا ءان رەسەي ءانشىسىنىڭ ورىنداۋىندا شىرقالدى. سول سەبەپتى دە, مەن «ساعىندىم الماتىمدى» ءانىنىڭ حالىققا كەڭىنەن تارالۋىن ۆالەنتينا تولكۋنوۆانىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرامىن. دەگەنمەن دە, بۇل ءاندى ماقپال ءجۇنىسوۆا, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ تا ءوز دەڭگەيىندە جاقسى ورىندادى. ال «مۋزارت» توبىنىڭ ورىنداۋىن ءاننىڭ قايتا تۋى دەپ تۇسىنەمىن, – دەيدى التىنبەك قورازباەۆ.
ۆالەنتينا تولكۋنوۆا ماسكەۋگە ورالعان سوڭ, قازاق كومپوزيتورىنا بەرگەن ۋادەسىندە تۇرىپ, ءاندى ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترمەن ايتادى. 1983 جىلى وداق بويىنشا «ءومىردى انمەن ورنەكتەپ» فەستيۆالى الماتىدا وتەدى. سول باسقوسۋدا ون بەس رەسپۋبليكا ونەرپازدارى الدىندا كەڭەس وداعىنىڭ سۇيىكتى انشىلەرىنىڭ ءبىرى ۆالەنتينا تولكۋنوۆا «ساعىندىم الماتىمدى» ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقايدى. ءان ۇزاق ۋاقىت تەلەارنالاردان تۇسپەيدى.
تابيعاتتى قولىنا قالام ۇستاعاننان بەرى جىرلاپ كەلە جاتقان تالانتتى اقىندارىمىزدىڭ ءبىرى سەرىكباي وسپانوۆ تا: «الماتىمدى ساعىنعاندا وسى ءاندى تىڭداپ جۇرەمىن», – دەيدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.