ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى, بيىل تۋعانىنا 145 جىل تولىپ وتىرعان قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى ەڭ اۋەلى ءوزىن جاڭاشىل مۇعالىم, تاباندى ءجاديتشى رەتىندە تانىتقان-تۇعىن. ول 1880 جىلى رەسەي يمپەرياسىنا قاراستى تۇركىستان ولكەسى پەروۆسك ۋەزىنىڭ حان اۋىلىندا (قازىرگى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سىرداريا اۋدانىندا) دۇنيەگە كەلگەن.
اۋىلىندا مۇسىلمانشا, 1892 جىلدان پەروۆسكىدە (قازىرگى قىزىلوردادا) قازاق-ورىس مەكتەبىندە, قالالىق ۋچيليششەدە, 1900–1904 جىلدارى تاشكەنت مۇعالىمدەر سەمينارياسىندا وقىعان. سامارقان وبلىسىنداعى ۇرگىت اۋىلىندا, سىرداريا وبلىسىنداعى حان اۋىلىندا, پەروۆسك, قارناق, انديجانداعى يمپەريالىق ورىس-تۋزەم مەكتەپتەرىندە مۇعالىم, مەڭگەرۋشى بولعان. پەروۆسك قالاسىنداعى تەمىرجول جۇمىسشىلارى مەكتەبىندە ءبىرىنشى ورىس رەۆوليۋتسياسى وقيعالارى جونىندە ەركىن پىكىر ايتقانى ءۇشىن پوليتسيا قاداعالاۋىنا ىلىككەن. ول – قازاق بالالارىنا قازاق تىلىندە ساۋات اشقىزۋ ماسەلەسىن ۇدايى نازاردا ۇستاعان, سول ماقساتتا العاشقى قازاق الىپپەسىن جاساعان پەداگوگ.
جاديتشىلەر قوزعالىسىنىڭ ورىستەۋىنە وراي, مەكتەپ-مەدرەسەلەردە, اۋىلدارداعى مەشىتتەر مەن مەكتەپتەردە قۇراندى ۇيرەتۋگە نەگىزدەلگەن باعدارلامانى قاراستىرىپ, قازاق بالالارىنىڭ ساۋات اشۋ تاجىريبەسىن زەرتتەي كەلە, اعارتۋ ىسىندەگى كوپ كەمىستىكتىڭ قازاق تىلىندە ارنايى جازىلعان ساۋات اشۋ كىتابى جوقتىعىنان ەكەنىنە ونىڭ كوزى ابدەن جەتەدى دە, سول جوقتىڭ ورنىن حال-قادەرىنشە تولتىرۋعا تىرىسادى. العاشقى قازاق الىپپەسىن جاساپ, اراب-پارسى الىپبيىندەگى ارىپتەرمەن ءار قازاقى دىبىستى جەكە ارىپپەن بەلگىلەۋ جولىن ۇسىنادى. ءبىر دىبىستى ءبىر ارىپپەن تاڭبالاۋ ادىستەرىن مىسالدارمەن جۇيەلەپ كورسەتەدى. ءوزى مۇعالىمدەردىڭ پايدالانۋىنا ۇسىنىپ وتىرعان وسى «قازاق الىپپەسىنەن سوڭ قۇران الىپپەسىن وقىسا», بالالاردىڭ «باسىلىمدار جازۋىن تانۋ» مۇمكىندىگى ارتاتىنىن ايتىپ, الىپپەنىڭ حرەستوماتيالىق بولىمىنە اركىم بىلۋگە ءتيىس ءتۇرلى ماعلۇماتتار, اڭگىمەلەر, ولەڭدەردى جاڭا ادىستەمە ارقىلى وقۋعا لايىقتاپ توپتاپ بەرەدى. ء«بىزدىڭ قازاق بالالارى مەكتەپتە از بولسا ەكى جىل, ءۇش جىل, وزسا ونان دا كوپ وقىپ, زوردان حات تانىپ قاعاز جازاتىن بولىپ شىعادى... مۇنىڭ سەبەبى... قازاقتىڭ ءوز تىلىندە ساۋات مەكتەپتەرىنە جازىلعان الىپپە كىتابىنىڭ بولماعاندىعى. ءار ءىستىڭ وزىنە لايىق اسپاپ-سايمانى بولماسا, جاراقسىز بارىپ جاۋلاۋ مۇمكىن بە. قولدارىندا قازاقشا كىتاپتارى بولماسا, قازاقشا جازۋدى بالالارعا مولدالار نە قىلىپ ۇيرەتەر؟» دەيدى ول قۇران مەن ونىڭ ۇعىمدارىن وقىتاتىن مولدالارعا, مۇعالىمدەرگە 1912 جىلعى 27 ناۋرىزدا جازعان ارناۋىندا.
ول قازاقشا ساۋات اشۋ كىتابىندا ءبىر دىبىستى ءبىر ارىپپەن بەلگىلەۋ ادىستەرىن جۇيەلەپ كورسەتەدى دە, شاكىرتتەر «كۇنىنە ءبىر سىنىپتان الىپ تۇرسا, ءۇش اپتادا الىپپەنى تامام قىلىپ, جازۋدى ءتۇسىنىپ قالسا كەرەك» دەگەن وي ايتادى. «قازاق الىپپەسىنەن سوڭ قۇران الىپپپەسىن وقىسا», بالالاردىڭ «وسى ەكى الىپپە ارقىلى باسىلىمدار جازۋىن تانۋ» مۇمكىندىگى ۇلعاياتىنىنا سەنىم ارتادى. سونداي ماقساتپەن, اركىم بىلۋگە ءتيىس ءتۇرلى ماعلۇماتتار, اڭگىمەلەر, ولەڭدەردى توپتاپ الىپپەنىڭ حرەستوماتيالىق بولىمىنە بەرەدى. ءوزىنىڭ ۇسىنىپ وتىرعان الىپپەسى «تاجىريبە-ءدۇر», «كورمەگەن جەردىڭ وي-شۇقىرى كوپ دەگەن ءسوز بار ەمەس پە», سوندىقتان مۇعالىمدەردىڭ ساباق بەرۋ ۇدەرىسىندە كەزدەسۋى ىقتيمال, ولاردىڭ وقۋلىقتى «جاتسىناتىن جەرلەرى» جايىندا تىڭداۋعا ءازىر. «ەگەردە ءبىزدىڭ الاشقا ۇسىنعان ءجاديتىمىزدىڭ نە ارتىق, نە جەتپەگەن جەرلەرى بولسا», وي-پىكىرلەرىن تىكەلەي نە حات ارقىلى بىلدىرگەندەرگە «كوپتەن كوپ العىس ايتامىز», دەيدى ول. اعارتۋشى قوڭىرقوجا قوجىقوۆتىڭ قازاق مەكتەپتەرىنە ارنالعان «الىپپە» كىتابى تۇركىستان گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىنىڭ وقۋ بولىمىندە ارنايى قارالىپ, باستىرۋعا رەسمي رۇقسات بەرىلگەن.
قوجىقوۆ «الىپپەسىن» 1912 جىلى ورىنبورداعى بەلگىلى قالامگەر, ساياسي قايراتكەر جانە باسپاگەر فاتيح كاريميدىڭ باسپاسىنان شىعاردى. كاريمي العاشقى ورىس رەۆوليۋتسياسى جىلدارى پەتەربور مەن تومەنگى نوۆگورودتا وتكەن مۇسىلمان سەزدەرىنە قاتىسۋشى, سوندا ۇيىسقان جالپىرەسەيلىك مۇسىلمان ساياسي پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولاتىن. ورىنبور مۇسىلماندارى گۋبەرنيالىق جينالىستارىنىڭ تۇراقتى توراعاسى رەتىندە حالىق مۇڭ-مۇقتاجىن تەرەڭ بىلەتىندىگىمەن جانە باسپاگەرلىك, ءارى «قۇسايىنيا» مەدرەسەسىندەگى ۇستازدىق قىزمەتىمەن قوسا, «ۋاقىت» اتتى تاتار تىلىندەگى قوعامدىق-ساياسي گازەتتىڭ رەداكتورى رەتىندە وتار ەلدى وياتىپ, رۋحاني جاڭعىرتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جانە سول قىزمەتتەرى ارقىلى جۇرتقا كەڭ تانىلعان تۇلعا بولاتىن. ول قوڭىرقوجا قوجىقوۆتىڭ قازاق مەكتەپتەرىنە جاديتتىك وقۋ ءتاسىلىن ەنگىزۋدى كوزدەگەن الىپپەسىن باسپاحاناسىندا تەزدەتىپ باستىرىپ بەردى. «الىپپەcىن» قوجىقوۆ كەزىندە الەمگە تانىمال ء«تارجىماننىڭ» باس رەداكتورى, اتاقتى اعارتۋشى, ءجاديتشى, قوعام قايراتكەرى ىسمايىل عاسپرالىعا سىيعا تارتقان ەكەن, سول كىتاپ بۇگىندە ۇلى پەداگوگتىڭ باقشاسارايداعى مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر.
قوڭىرقوجا «الىپپەسىن» باستىرۋ ءۇشىن 1912 جىلى ورىنبورعا بارعان ساپارىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلىمەن تانىسادى. ول ءوزىنىڭ «وقۋ قۇرالىن» جانە «قازاق» گازەتىن شىعارۋ شارۋالارىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن. ەكەۋى ءوزارا جان-جاقتى پىكىرلەسىپ, ءوز ەلدەرىندەگى ازاماتتارمەن حابارلاسا كەلە, فاتيح كاريميگە اسا ماڭىزدى ءوتىنىش ايتادى. فاتيح ولاردى قولدايدى دا, ءىىى دۋما جۇمىسىن اياقتاپ, ءىV دۋماعا دەپۋتاتتار سايلاۋ ناۋقانى باستالعالى تۇرعان شاقتا قازاقتاردىڭ گۋبەرنياداعى مۇسىلمان قاۋىمى سايلاۋشىلارىنا ارناعان اشىق حاتىن «ۋاقىت» گازەتىندە جاريالايدى. اشىق حاتتا 1907 جىلعى «3 ماۋسىم توڭكەرىسىنەن» كەيىن «ازاماتتىق سەزىمدەرى جەتىلمەگەن بۇراتانالار» رەتىندە مەمدۋماعا دەپۋتات سايلاۋ قۇقىنان ايرىلعان دالا جانە تۇركىستان ولكەلەرى قازاقتارىنان ءبىر وكىل سايلاۋ ءۇشىن تاتار-باشقۇرت باۋىرلار وزدەرىنە بولىنگەن كۆوتادان ءبىر ورىندى قيىپ بەرسە دەگەن ءوتىنىش بىلدىرىلگەن بولاتىن. رەداكتسياعا قوڭىرقوجانىڭ تۇركىستاندىق جەرلەستەرىنەن اشىق حات مازمۇنىن قۋاتتاعان جەدەلحاتتار كەلىپ جاتتى. الايدا وزىق پىكىرلى تاتار ازاماتتارى قولداۋ كورسەتكەنمەن, سايلاۋدىڭ باسقا ءبىر ماڭىزدى شارتى ورىندالماعاندىقتان, باستاما وڭ شەشىمىن تاپپادى.
1917 جىلعى اقپان رەۆوليۋتسياسىنان كەيىن قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى فەرعانا وڭىرىندەگى قازاقتاردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن «كوشپەندى» اتتى ۇيىم قۇرىپ, وعان جەتەكشىلىك ەتتى. تاشكەنتتەگى مۇسىلمان ۇيىمدارى جۇمىستارىنا بەلسەنە قاتىستى. ول 1917 جىلعى تامىزدا وتكەن تۇركىستان ولكەسى قازاقتارىنىڭ سەزىندە بۇكىلرەسەيلىك قۇرىلتاي جينالىسىنا دەپۋتاتتىققا كانديدات رەتىندە ۇسىنىلدى. فەرعانا اۋداندارىنىڭ بىرىندە ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ كوميسسارى بولىپ قىزمەت اتقاردى. قوجىقوۆ ولكە بيلىگىن سوۆەتتەردىڭ وزبىرلىقپەن باسىپ الىپ, ۇكىمەت قۇرامىنا جەرگىلىكتى حالىق وكىلدەرىن كىرگىزبەۋىنە شامدانۋ ناتيجەسىندە شۇعىل تۇردە شاقىرىلعان قوقانداعى ءىV توتەنشە مۇسىلماندار سەزىندە جاريالانعان اۆتونوميانىڭ بەلسەندى قايراتكەرلەرى قاتارىنان تابىلدى. ول تۇركىستان اۆتونومياسى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانعان-تىن.
اۆتونوميا بولشەۆيزمنىڭ قارۋلى كۇشىمەن قۇلاتىلعاننان كەيىن قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى كەڭەستىك وقۋ ورىندارى مەن مەكەمەلەرىندە ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقاردى. 1921 جىلى تۇركرەسپۋبليكا جەر حالكوماتىنىڭ مۇشەسى, سودان سوڭ جەر حالكومىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 1922 جىلى اۋليەاتادا ۋەزدىك جەر باسقارماسىندا ىستەدى, جەتىسۋ وبلىسىندا جەر-سۋ رەفورماسىن باسقاردى.
ونىڭ قىزمەتى جونىندە باس حاتشى ي.ستالين مەن مەملەكەتتىك ساياسي باسقارماعا (گپۋ) بەلگىلى ءبىر كوممۋنيستىڭ 1924 جىلعى ساۋىردە قۇپيا جولداعان حاتىنا بىلاي دەلىنگەن: قوجىقوۆ جەر رەفورماسىن جۇرگىزۋ كەزىندە «...جۇرتتىڭ بارىنە ورىستاردى «وڭدى سوعۋدامىز» دەپ ايتىپ ءجۇردى. 1922 جىلى جەرگە ورنالاستىرۋدى باسقاردى, قازىر جەرگە ورنالاستىرۋ باسقارماسىندا ىستەيدى. قوجىقوۆ قوجانوۆپەن ءبىر پاتەردە تۇرادى. وسى قوجىقوۆ, قوجانوۆ, اسفەندياروۆ, توقتىباەۆ – بەلگىلى ءلاپيننىڭ قىزدارىنا ۇيلەنگەن, ءسويتىپ ولار قازاق حالقىن ەڭ الدىمەن وسى تۋىسقاندىق بەلگىلەرى بويىنشا بىرلەسىپ بيلەۋدە. قوجىقوۆ الدەنەشە رەت تۇركتسيك مۇشەلىگىنە سايلاندى جانە «قوسشى» ورتالىق كوميتەتى باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 1921 جىلى قوجانوۆتىڭ جانە اسفەندياروۆتىڭ كەپىلدىگىمەن, ءتىپتى, پارتياعا دا كىردى, الايدا كەيىن شىعارىپ جىبەرىلدى. قازىر تاپ وسى قوجىقوۆ قوجانوۆتى بيلەپ تۇر (ول وتە تاجىريبەلى ادام). قوجانوۆقا قىزمەتكەرلەر كەلگەندە, ولاردى ەڭ الدىمەن وسى قوجىقوۆقا ماسەلەلەردى كەلىسۋ ءۇشىن جىبەرىپ الادى, ءتۇرلى ۇكىمەتتىك جانە ءتىپتى پارتيالىق حاتتامالار دا وعان پىكىرىن ءبىلۋ ءۇشىن جىبەرىلىپ جاتادى».
بۇل قۇپيا جازبادان انىق بايقالاتىنى سول, قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا ۇلت كوممۋنيستەرىنىڭ بىرقاتارى اقىل-كەڭەس سۇراپ تۇراتىن, ايتقان پىكىرىنە ءسوزسىز قۇلاق اساتىن بەدەلدى قايراتكەر بولعان. مۇنى دىنمۇحامەد ءادىلوۆتىڭ 1928 جىلعى 27 جەلتوقساندا وگپۋ تەرگەۋشىسىنە 1925 جىلعى ساۋىردە وتكەن قازاقستان كەڭەستەرىنىڭ V سەزى كەزىنەن بەرگەن كورسەتۋى دە راستايدى. ول ۇكىمەتتىڭ اقمەشىت قالاسىنا كوشىپ كەلۋىنە بايلانىستى قالا اتىن وزگەرتۋ ماسەلەسى سەزد اياقتالار كۇنگى تۇسكى اس كەزىندە كوتەرىلىپ, ات ويلاستىرا باستاعاندارىن, قىزىلوردا دەگەن اتاۋدى بىردەن قوجىقوۆ ويلاپ تاپقانىن, وسىلاي اتاعاندا «ەكى جاقتان دا» تالاس تۋمايدى, ويتكەنى «قىزىل» ءسوزى رەۆوليۋتسيالىق ءتۇس رەتىندە بولشەۆيكتەرگە ۇنايدى, ال «وردا» – ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق اتاۋىمىز دەپ دايەكتەگەنىن, قازولكەپارتكومنىڭ ەكىنشى حاتشىسى سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ونى كەسىمدى تۇردە قولداپ, سەزدە كۇن تارتىبىندە كوزدەلمەگەن – حالىققا تاريحي «قازاق» اتالىمىن قايتارۋ, تيىسىنشە «كيرگيز رەسپۋبليكاسىنا» «قازاق رەسپۋبليكاسى» دەپ قايتا ات قويۋ, اقمەشىتتى قىزىلوردا دەپ اتاۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى ۇسىنعانىن, دەلەگاتتاردىڭ ولاردى ءبىراۋىزدان قابىلداعانىن اڭگىمەلەگەن.
قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى 30-جىلدارى بىرىڭعاي عىلىمي جۇمىستارمەن شۇعىلدانا باستاعان. پروفەسسور سانجار اسفەندياروۆپەن بىرگە كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ قازاق فيليالىندا قىزمەت ەتىپ, ۇلتتىق مادەنيەت عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. جەتىسۋ وڭىرىنە ءجيى ەكسپەديتسياعا شىعىپ, كونە قورعاندار مەن ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەۋمەن اينالىستى. ورحون جازۋى, قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ, كەلىنشەكتاس, اقتاس مازارلارى تۋرالى عىلىمي ەڭبەكتەر جاريالادى, ولاردى مەملەكەت تاراپىنان قورعاۋعا الۋ تۋرالى ماسەلە كوتەردى. ال قازاق كسر-ءى مەملەكەتتىك كوپشىلىك كىتاپحاناسىنىڭ (قازىرگى ۇلتتىق كىتاپحاناسى) سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مەن قولجازبالار قورى بولىمىندە قىزمەت اتقارعان كەزىندە, 1936 جىلى سۇلەيمەن باقىرعانيدىڭ «حيكمەت حازىرەت سۇلتان ءال-عاريفين» اتتى قولجازباسىن سايرامنان تاۋىپ اكەلىپ, قورعا تاپسىردى. پروفەسسور س.اسفەندياروۆتىڭ باسشىلىعىمەن 1935–1936 جىلدارى جارىق كورگەن ەكى تومدىق «قازاقستاننىڭ وتكەندەگى تاريحى تۋرالى دەرەكتەر مەن ماتەريالدار» اتتى جيناقتى قۇراستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. قوجىق ۇلى اراب, پارسى, شاعاتاي تىلدەرىن جەتكىلىكتى مەڭگەرگەندىكتەن, وسى تىلدەردەگى جيناققا كىرەتىن تاريحي جانە ادەبي شىعارمالاردى قازاقشاعا اۋداردى.
قوڭىرقوجا قوجىق ۇلى 1938 جىلعى 27 قاڭتاردا تۇتقىندالىپ, نكۆد-نىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا باسقارماسى «ۇشتىگىنىڭ» 1938 جىلعى 15 اقپانداعى ۇكىمىمەن جازانىڭ جوعارعى شاراسىنا كەسىلدى. تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ اسكەري تريبۋنالى 1957 جىلعى 23 جەلتوقساندا, قىلمىس قۇرامى دالەلدەنبەگەندىكتەن, قوجىقوۆتى اقتاپ شىعاردى. تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە قوڭىرقوجا قوجىقوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جونىنەن ەسكە الۋ جيىندارى, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, كونفەرەنتسيالار ءوتتى, ەڭبەكتەرى قايتا باسىلدى. قايراتكەردىڭ تۋعانىنا 145 جىل تولۋىنا وراي, وزبەكستان عالىمدارى تاشكەنتتە حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, قوڭىرقوجا قوجىق ۇلىنىڭ بەلسەندى قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىمەن قاتار جاديتشىلىك ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.
قوڭىرقوجا قوجىقوۆ – عىلىم مەن مادەنيەتتە وزىندىك ءىز قالدىرعان تۇلعا. سونىمەن قاتار ول قازاق ونەرى تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن تۇتاس ءبىر ونەر قايراتكەرلەرى اۋلەتىنىڭ باسى: جۇبايى ءلاتيپا – قازاق كاسىبي تەاترىنىڭ تۇڭعىش ساحنا جاساقتاۋشىسى, 1936 جىلى ماسكەۋدەگى قازاق ادەبيەتى مەن ونەرى دەكاداسىندا ونەر كورسەتكەن جەتەكشى ارتىستەر ءۇشىن ۇلتتىق كيىمدەر تىككەن ىسمەر, قازاق قىزدارىنان شىققان تۇڭعىش كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى; ۇلكەن ۇلى قوڭىرقوجا – تۇڭعىش سۋرەتشى-گرافيك (ول دا اكەسىنىڭ ارتىنشا رەپرەسسياعا ۇشىراعان), ورتانشى ۇلى قۇلاحمەت – ءبىرىنشى تەاتر جانە كينو سۋرەتشىسى, ءۇشىنشى ۇلى نۇراحمەت – مونۋمەنتاليست-ءمۇسىنشى, كەنجە ۇلى سۇلتاناحمەت – «قىز جىبەك» فيلمىمەن الەمدى اۋزىنا قاراتقان ايگىلى كينورەجيسسەر.
وتاعاسىنىڭ «حالىق جاۋى» اتانۋى كەزىندە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك جولىندا كوپ كەدەرگىلەر مەن قيىندىقتار تۋعىزعانى تۇسىنىكتى. بۇگىندە قازاق مادەنيەتىندە وشپەس ءىز قالدىرعان قوجىقوۆتار اۋلەتى حاقىنداعى اقيقات بىرتىندەپ اشىلىپ, كوپكە تانىلا تۇسۋدە. بۇل رەتتە قوڭىرقوجا قوجىق ۇلىنىڭ نەمەرەسى ساۋلە قۇلاحمەتقىزى قوجىقوۆا (حودجيكوۆا) وسىناۋ ونەر اۋلەتىنىڭ شىن مانىندەگى شىراقشىسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ول اكەسىنەن مۇراعا قالعان وتباسىلىق ءارحيۆتى ءوزىنىڭ زەرتتەۋشىلىك ىزدەنىستەرىمەن تولىقتىرا وتىرىپ, اتاسىنىڭ ءومىر جولىن جاڭعىرتتى, ونىڭ جاديتشىلىك قوزعالىستاعى ەڭبەگىن تۋىسقان وزبەك عالىمدارىنىڭ تەرەڭ تانۋىنا تۇرتكى بولدى, اۋلەت مۇشەلەرىنىڭ الدەنەشە تاقىرىپتىق كورمەلەرىن ۇيىمداستىردى. قوجىقوۆتار اۋلەتىنىڭ قازاق ونەرى تاريحىندا وزىندىك مارتەبەلى ورىندا تۇرۋىنا لايىق ەكەنىن دالەلدەدى. اۋلەت باسى مەن مۇشەلەرىنىڭ ەسىمدەرىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ شارالارىن ويلاستىرۋ, ارينە, الداعى ۋاقىت ەنشىسىندە.
بەيبىت قويشىباەۆ,
جازۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
«ادىلەت» تاريحي-اعارتۋ قوعامى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى