دوللاردىڭ قۇنسىزدانۋى نارىقتاعى باعاعا قالاي اسەر ەتتى؟

ەكونوميكاداعى مۇنداي جاعدايدى, ساراپشىلار «كەرى حراپوۆيكتىڭ تەتىگى» دەپ اتايدى ەكەن. 2022 جىلى ۇلتتىق بانك 2022 جىلى دوللار باعامى مەن ينفلياتسياعا قاتىستى وسى اسەردىڭ بار ەكەنىن مويىندادى. باعالار تەڭگەنىڭ ءوسۋى مەن قۇلدىراۋىنا اسيممەتريالى اسەر ەتەدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا السىرەگەن كەزدە باعالار كۇرت وسەدى. ال نىعايعاندا – تومەندەمەيدى.

ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ اپتا باسىندا بىركەلكى قاتاڭ ساياسات ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن ارتتىرعانىن, تەڭگەلىك قۇرالداردىڭ ناقتى كىرىستىلىگى وسكەنىن ايتسا دا, 500 تەڭگەگە دەيىن تومەندەپ كەتكەن دوللاردىڭ باعاعا اسەر ەتە الماي وتىرعانىن ءتۇسىندىرىپ بەرە المادى.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە تاۋارلاردىڭ قۇنى دوللارعا بايلانىپ قالعان. دوللاردىڭ قۇنسىزدانۋى يمپورتتىق تاۋارلار مەن شيكىزاتتىڭ باعاسىن كوتەرەدى, بۇل وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن ينفلياتسيا مەن شىعىنداردىڭ وسۋىنە, دەمەك, جەرگىلىكتى تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋىنا الىپ كەلەدى. ەكونوميستەردىڭ ايتۋىنشا باعام تۇراقتالسا دا, شىعىندار ءوستى: جالداۋ, لوگيستيكا, جالاقى, ساتىپ الۋ. ۆاليۋتا باعامى اراسىنداعى ەمەس, ساتىپ الۋ مەن ساتۋ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى وتەۋ ءۇشىن ولار ءبىرىنشى كەزەكتە تاۋاردىڭ باعاسىن كوتەرەدى. ءبىر تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى مەن ۇستەمە باعاسى اراسىنداعى ايىرماشىلىق بىرنەشە ەسە كوپ ەكەنىن ساراپشىلار ءجيى ايتادى. بىراق قازىرگى جاعداي قازىر اقشا-كرەديت ساياساتىندا ىلگەرىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى ايتىلۋدا. كۋرس ءالى دە بولسا  قالىپتى جاعدايعا وتۋگە ىڭعاي تانىتىپ جاتىر.

قارجى ساراپشىسى ايدارحان قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا اقش دوللارىنىڭ وڭتايلى باعامى قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى ايتۋ قيىن. بۇل ماسەلە ۇلتتىق بانكتىڭ باقىلاۋىندا. ۇلتتىق بانك باسشىلىعى الداعى بىرەر بازالىق مولشەردەمەدە ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن وزگەرىس جوسپارلانباعانىن ايتتى. دەمەك, ۇلتتىق بانك دوللاردىڭ تىم قۇنسىزدانىپ كەتۋىنە جول بەرمەيدى, ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە سەنبەيدى.

ءبىزدىڭ ەلدەگى باعا ساياساتى تولىققاندى جەتىلمەگەنىن, تەڭگەنىڭ تاۋارعا اسەر ەتۋ قۇنى وتە ءالسىز ەكەنىن ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى ايتادى. مىسالى, 2023-2024 جىلدارى تەڭگە 480-دەن 435-440-عا دەيىن نىعايىپ, 7-8 اي بويى ساقتالعان كەزدە دە باعا شەگىنبەي, سول قالىپتا قاتىپ قالدى. سول كەزدە مۇنىڭ سەبەبى تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ ءوسۋى مەن قۇلدىراۋىنا باعانىڭ اسيممەتريالىق رەاكتسياسى دەپ باعا بەرگەن. ياعني تەڭگەنىڭ السىرەۋى باعانىڭ ستاتيستيكالىق تۇرعىدان ايتارلىقتاي وسۋىنە الىپ كەلەدى, بىراق ونىڭ نىعايۋى ينفلياتسياعا اسەر ەتپەيدى. بۇل باعانى كەرى اينالدىرۋ ءۇشىن كۋرس كەم دەگەندە ءبىر جىل بويى مىقتى بولۋى قاجەت.

ساراپشى ءتۇسىندىرىپ وتكەندەي, تەڭگەنىڭ نىعايۋى 10 پايىزدان كەم. يمپورت ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار شەڭبەرىندە الىس جەرلەردەن تاسىمالدانادى. دەمەك باعا دوللاردىڭ باعامدىق اۋىتقۋ مولشەرىنە ەمەس, ولاردىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى بولاتىنىنا سەنىمدى. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى ۋاقىتشا وزگەرىستەردىڭ باعاعا اسەرى از. ەڭ جاقسى  جاعدايدا قىمباتشىلىقتى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن كەيىنگە قالدىرادى. حالىقتىڭ پسيحولوگياسى يمپورتەرلەردىڭ پايداسىنا جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ السىزدىگى نارىقتا الدىن-الا بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ەكسپورتقا باعدارلانعان ەل بولعاندىقتان, شيكىزاتتى دوللارعا ساتامىز, بىزگە تەڭگەنىڭ قۋاتتى بولۋى ءتيىمسىز.

«الداعى ۋاقىتتا تەڭگەگە قوسىمشا دەم بەرەتىن قۋاتتى ەكونوميكالىق رەسۋرستاردى كورىپ تۇرعان جوقپىن. قازىر ۇلتتىق بانككە دوللاردى ازداپ ساتۋ كەرەك. نارىققا باسى ارتىق قارجى كىرسە, ينفلياتسيا باستالادى. بىراق دوللار 470-480 تەڭگەگە دەيىن تومەندەپ كەتپەيدى. ءدال قازىر 470 تەڭگەلىك باعامدى ۇستاپ تۇرۋ نارىققا سالماق سالادى», دەيدى ساراپشى.

ساراپشىنىڭ بولجامىنشا 2026 جىلى تەڭگەنىڭ تاعدىرىنا كەرى اسەر ەتەتىن فاكتورلار ءالسىز. مۇناي ارزانداپ, گەوساياسي تاۋەكەلدەر جوعارى. سوندىقتان ءبىز 2026 جىلدىڭ كوكتەمىن دوللار باعامىن 530 تەڭگەلىك كورسەتكىشپەن قارسى الۋىمىز مۇمكىن.

«ۇلتتىق بانكتىڭ تەڭگە باعامىنا قاتىستى شەشىمىنە نارىقتىڭ پسيحولوگياسى دا اسەر ەتەتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. الداعى بەرەر ايدا 500-510 دياپازونىنداعى باعامدى ۇستاپ, سودان كەيىن 520 تەڭگەلىك كورسەتكىشكە توقتاعانى اقىلعا قونىمدى ساياسات», دەيدى ايدارحان قۇسايىنوۆ.

كەلەسى ساراپشى ارمان بەيسەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا ءوندىرىس وشاعى قازاقستاندا بولسا دا تاۋار قۇرامى يمپورتتان تۇرادى. تەلەديدار ەلدە شىعارىلسا دا ميكرو چيپتەر قىتايدان كەلەدى. ءدارى-دارمەكتەرىمىزگە ءۇندىستاننىڭ سۋبستانتسيالارى كەرەك. ءتىپتى كوسمەتيكامىزدىڭ شيكىزاتى دا قىتاي مەن ءۇندىستاننان جەتكىزىلەدى. حيميا ونەركاسىبى ونىمدەرى مەن كاۋچۋك (19%) جانە ازىق-ت ۇلىكتاۋارلارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتى (13%) -يمپورت. ەكىنشى سەبەپ - ينفلياتسيالىق ينەرتسيا. بۇرىنعى باعالاردى ساقتاي وتىرىپ, ۆاليۋتا قۇنىنىڭ قۇلدىراۋىنا قاراماستان, بيزنەس تاۋەكەلدەردەن ساقتاندىرىلادى. تاۋەكەلدىڭ قۇبىلمالىلىعى جاعدايىندا وندىرۋشىلەر مەن كاسىپكەرلەردە تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا سەنبەيدى. قازىر Apple iPhone 17 ۇيالى تەلەفونىنىڭ نارىقتاعى ورتاشا باعاسى 525 000 تەڭگە. تەحنيكا وندىرۋشىلەر وزدەرى بار ءاربىر ەلدە بەلگىلى ءبىر باعانى بەلگىلەيدى. دوللاردىڭ قازىرگى باعاسى اقش ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەپ تۇر. سەبەبى تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن دوللارداعى تاۋارلار ارزانداپ, اقش-تىڭ ەكسپورتتىق تاۋارلارى ءۇشىن قىمباتتار جاتىر.

«بۇل جەردە تاۋاردىڭ باعاسى كەدەندىك باجدار مەن سالىقتارعا بايلانىستى. ەگەر اقش-تان 300 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الساق, ەلدە كەدەندىك باج سالىعى مەن ققس تولەگەن كەزدە 525 مىڭ تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن. دەمەك بىزدە باعاعا تەك دوللار عانا ەمەس, ءبىزدىڭ ەلگە جەتكىزىلگەنگە دەيىنگى فاكتورلاردىڭ ءبارى اسەر ەتەدى», دەيدى ارمان بەيسەمباەۆ.