قازان ايىندا ەلورداداعى قاللەكي تەاترىندا اقىش قوڭىرتاي ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان شىعارماشىلىق كەشى ءوتتى. سوندا ساحنا ساڭلاقتارى بەلگىلى اكتەردىڭ ونەردەگى تابىسى, ۇستازدىق قىزمەتى, ازاماتتىق كەلبەتى جايىندا اعىنان اقتارىلىپ سويلەدى. ايتالىق, ونەر قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تۇڭعىشباي ءال-تارازي: «اقىش جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇشار باسىندا جۇرەتىن, ءسوزى مەن ءىسى بىرىككەن, تازا جىگىت. تالانتتى اكتەر, ءبىلىمدار ۇستاز, كىسىلىگىنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ازامات» دەسە, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تىلەكتەس مەيراموۆ: «اقىشتىڭ تاعى ءبىر جاقسى قاسيەتى – ول ءوزىن-ءوزى دارىپتەۋدەن, ناسيحاتتاۋدان مۇلدە اۋلاق. ايتپەسە ونىڭ كەز كەلگەن ءرولى تۋرالى ۇلكەن ماقالا جازۋعا بولار ەدى. بىراق ول ەشقاشان ءوز-ءوزىن ماقتاتپايدى. بۇل قاسيەتى ونىڭ بۇگىنگى كوپتەگەن «جۇلدىزسىماقتان» ەرەكشەلەپ تۇرادى», دەپ جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. شىنىندا, تانىمال تۇلعانىڭ بويىنان ءبىر بەكزاتتىقتى بايقايسىز. ۇستامدى. بايىپتى. اسىپ-تاسىعانىن كورمەيسىز. ۇنەمى بىرقالىپتا جۇرەدى. ونەردە تىندىرعانى دا كوپ. ءبىز بۇگىن ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ بەلدى اكتەرى, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اقىش ومارمەن ءومىر جولى مەن بۇگىنگى تەاتر ونەرى جايىندا اڭگىمەلەستىك.
اباي تەاترىنان رۋحاني ازىق الدىم
– كەيبىر ونەرپازدار «كىشكەنتايىمنان ونەرگە جاقىن بولدىم. سودان وسى جولعا بىردەن كەلدىم» دەپ ايتادى. ءسىز دە اكتەرلىكتى بالا جاسىڭىزدان تاڭدادىڭىز با؟
–شىنىمدى ايتسام, «اكتەر بولسام» دەپ ەشقاشان ويلاعان جوقپىن. مەنى ونەرگە ءبىر قۇدىرەتتى كۇش ءوزى جەتەكتەپ الىپ كەلگەندەي. جاس كۇنىمنەن اكەمە جاقىن ءوستىم. كەشكىلىك اكەم مەنى قۇشاقتاپ جاتىپ, اڭگىمەلەسەتىن. بولاشاق ارماندارىم تۋرالى سۇرايدى. بىردە سونداي اڭگىمە ۇستىندە: «بالام, سەنىڭ ونەرگە جاقىندىعىڭدى بايقايمىن. كينورەجيسسەر بولساڭ قايتەدى؟ ول سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى. وسىعان باعىڭدى ءبىر سىناپ كورشى», دەدى. وتباسىمىزدا ونەرگە جاقىن ەشكىم جوق. الايدا «اكەم مۇنى نەگە ايتتى ەكەن؟» دەپ ويلادىم. مەكتەپتە كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ, ءبىر-ەكى شاعىن سپەكتاكل قويعان ەدىك. سونداعى ويناعان رولىمە كوپشىلىك ريزا بولعان. بىراق وعان بالالىق قىزىعۋشىلىق دەپ قارادىم. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن اسكەرگە الىندىم. ودان ورالعان سوڭ اۋىلدا جۇمىس ىستەدىم. ءبىر كۇنى گازەتتە الماتى ەت-كونسەرۆى كومبيناتى جۇمىسشىلار قابىلدايتىنىن جازىپتى. وندا: ء«تورت ايلىق كۋرسىمىز بار: جاتاقحانا بەرىپ, ءبىر ماماندىققا ۇيرەتەمىز. تەگىن تاماق بەرىلەدى» دەلىنگەن. سودان اكە-شەشەمنىڭ رۇقساتىن الىپ, الماتىعا كەلدىم. وسى ەت كومبيناتىندا ءۇش جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتتىم. تاعى بىردە رەسپۋبليكالىق باسىلىمنان: «الماتى مەملەكەتتىك تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتى اشىلادى» دەگەن حابارلاندىرۋدى كوردىم. ونىڭ ىشىندە تەاتر جانە كينو اكتەرى ءبولىمى بار ەكەن. سونى وقىپ, بالا كۇنىمدەگى اكەمنىڭ ءسوزىن ەسىمە الدىم. وسى وقۋ ورنىنا باعىمدى سىناپ كورگىم كەلدى. باتىل قادام جاساپ, قۇجاتىمدى تاپسىردىم. العاشقى كونسۋلتاتسياعا بارعان كۇنى الدىمنان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور اسقار توقپانوۆ شىقتى. اسەكەڭ جىلى جىميىپ:
– ازىرشە, نە كورسەتە الاسىڭ؟ – دەدى.
قىسىلىپ, قىمتىرىلىپ انەكدوت ايتىپ بەردىم. سول ساتتە ول كىسى كوزىنەن جاس اققانشا كۇلدى. مەنىڭ ازىلىمە ريزا بولىپ, ەمتيحانعا قالاي دايىندالۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىردى. ءسويتىپ, سىناقتان سۇرىنبەي ءوتىپ, وقۋعا ءتۇستىم. مۇندا مەن كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور ىدىرىس نوعايباەۆ, پروفەسسور رابيعا قانىباەۆا, گۇلجانات جانىسباەۆا سەكىلدى وتە بىلىكتى ۇستازداردان ءدارىس تىڭدادىم. ءتالىم-تاربيەسىن كوردىم. تەاتر ونەرىنىڭ تەرەڭىنە بويلادىم. مەنىمەن بىرگە ساعي ءاشىموۆ, بولات ءابدىلمانوۆ, جانات بايجانباەۆ, باقىت يسابەكوۆا, ساكەن راقىشەۆ سەكىلدى تالانتتى قىز-جىگىتتەر وقىدى. قازىر ولاردىڭ ەسىمدەرىن جالپاق جۇرت بىلەدى. ءبارى دە بەلگىلى ونەر قايراتكەرلەرى. ينستيتۋتتا وقىپ ءجۇرىپ, جارىمدى جولىقتىرىپ, وتباسىن قۇردىم. زايىبىمنىڭ ەسىمى – راۋشان. ونىڭ دا ماماندىعى اكتريسا. كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ شەبەرحاناسىندا وقىعان.
– ەڭبەك جولىڭىزدى تۋعان جەرىڭىزگە ورالىپ, اباي تەاترىنان باستاپسىز. الماتىدا قالۋعا مۇمكىندىك بولمادى ما؟
– ارينە, بولدى. ءتىپتى ماعان ينستيتۋتتا وقىتۋشى بولۋعا ۇسىنىس ايتىلدى. بىراق ءوزىم تەاتردى قالادىم. مينيسترلىك جولداماسىمەن راۋشان ەكەۋمىز سەمەي تەاترىنا ورنالاستىق. سول جولى وسىندا ءبىر توپ تالانتتى جاس كەلدى. ونەر ۇجىمى جىلى قارسى الدى. كورەرمەن بىزبەن بىرگە جاڭا لەپ كەلگەندەي سەزىندى. اباي تەاترى – ەلىمىزدەگى بىرەگەي ونەر ورداسى. تاريحى دا باي. تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى – قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ەسمۇحان وباەۆ اعامىز ەدى. وتە تالعامپاز. ءار رولگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. العاشقى ونەر جولىم ءساتتى باستالدى. جاس بولسام دا بىرقاتار باستى رولدەردى وينادىم. ماسەلەن, ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتىسىندا» – اقان سەرى, م.باجيەۆتىڭ «قوجامجاسىندا» – قوجامجاس, ر.سەيسەنباەۆتىڭ «تۇنگى ديولوگىندە» – اداي, م.حاسەنوۆتىڭ «ماحاببات نەگە ويانبادى» قويىلىمىندا – مۇرات سەكىلدى كەيىپكەرلەر بەينەسىن سومداپ, كورەرمەن ىقىلاسىنا بولەندىم. تاجىريبەمدى شىڭدادىم. ابىلقاسىم جاڭبىرباەۆ, كۇلاش ساكيەۆا, بەكەن يماقانوۆ سياقتى اعا بۋىنمەن ساحناعا بىرگە شىقتىم. سولاردىڭ ۇلگى-ونەگەسىن كوردىم. بۇل تەاتردا ءۇش جىل عانا ىستەدىم. الايدا بار سانالى ومىرىمە جەتەتىن رۋحاني ازىق الدىم.
– اۋەزوۆ تەاترىنا قاشان كەلدىڭىز؟
– بۇل كيەلى قاراشاڭىراقتا قىزمەت ىستەۋ – ارمانىم بولاتىن. سونى ىسكە اسىرۋعا بەل بايلاپ, اكەمتەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, كورنەكتى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆكە كەلىپ, ءوتىنىشىمدى ايتتىم. جالپى, ول كىسى سالقىنقاندى ادام. بىردەن ءىشىن بەرمەيدى. ارتىق ەشتەڭە ايتقان جوق. كوركەمدىك كەڭەسكە جىبەردى. كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ءبارى ىعاي مەن سىعايلار. اتاقتارىنان ات ۇركەدى. ءسابيرا ماي- قانوۆا, حاديشا بوكەەۆا, شولپان جانداربەكوۆا, فاريدا ءشارىپوۆا, ىدىرىس نوعايباەۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ... كىلەڭ ونەرى اڭىزعا اينالعان تۇلعالار. سولاردىڭ الدىندا ونەرىمدى كورسەتىپ, تەاترعا قابىلداندىم. سول كۇنى قۋانىشىم قوينىما سىيمادى.
ازەكەڭنىڭ ونەگەسى بولەك
– سول جىلدارداعى اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ورتاسى قانداي ەدى؟ سونى ايتاسىز با؟
– ءوز باسىم اكەمتەاتردىڭ سول كەزەڭىن «التىن ءداۋىر» دەپ باعالايمىن. شىنىندا, ونەر ورداسىنىڭ سول شاقتاعى اۋراسى, ورتاسى بولەك ەدى. قازاق تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان كوريفەيلەردىڭ كوزى ءتىرى بولاتىن. سولارمەن بىرگە ساحنادا ونەر كورسەتىپ, باتاسىن الدىم. ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە ءىلتيپاتى, قۇرمەتى ەرەكشە. اعا, ورتا, جاس بۋىن وكىلدەرى اراسىندا جاراسىمدى سىيلاستىق ورناعان. تەاتردىڭ ىشكى ءوز زاڭدىلىعى بار. مىسالى, ەكى اكتەرگە ءبىر ءرول بەرىلەدى. العاشقى قۇرامدا اعا بۋىن اكتەرى, ەكىنشى قۇرامعا جاستاردى شىعارادى. وسىنداعى العاشقى ءرولىم – «شوقان ءۋاليحانوۆ» سپەكتاكلىندەگى نەمىستىڭ بەينەسى. مۇنى بەلگىلى اكتەر ءاشىرالى كەنجەەۆ ەكەۋمىز كەزەكتەسىپ وينادىق. ونى ءازىربايجان مامبەتوۆ ساحنالالادى. اكەمتەاتردىڭ داۋىرلەگەن تۇسى ازەكەڭمەن تىكەلەي بايلانىستى. شىن مانىندە, ول كىسى – رەفورماتور تۇلعا. ۇلت رەجيسسۋراسىنا تىڭ ءورىس اشتى. ازەكەڭ باسقارعان جىلدارى اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ابىرويى اسپاندادى. قازاق تەاترى وداق كولەمىندە تانىلدى.
قازىر ويلاسام جيىرما جىلعا جۋىق ءومىرىم اكەمتەاتردا ءوتىپتى. وسى ارالىقتا ۇلكەن-كىشىلى 80-نەن اسا رولدەردى وينادىم. جۇلقىنىپ تۇرعان جاسپىز. رەجيسسەر ۇسىنعان كەز كەلگەن كەيىپكەردى سومدادىم. اسىرەسە ەپيزودتاعى شاعىن بەينەلەرمەن كوپ شىقتىم. ساحنا مايتالماندارىمەن بىرگە ونەر كورسەتىپ, تەاتر الەمىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىم. ءازىربايجان اعادان باستاپ, رايىمبەك سەيىتمەتوۆ, جانات حادجيەۆ, تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, اۋباكىر راحيموۆ, ەسمۇحان وباەۆ, بولات اتاباەۆ, قايرات سۇگىربەك سەكىلدى ايتۋلى رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەدىم.
– مامبەتوۆ رەجيسسەرلىگىنىڭ «قۇپياسى» نەدە دەپ ويلايسىز؟
– ازەكەڭ رەجيسسەر رەتىندە اكتەرگە بارىنشا ەركىندىك بەرەدى. قىسپايدى. بىراق سىرتىنان باقىلايدى. ول كىسى قاللەكي تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولعان جىلدارى چەحوۆتىڭ «ۆانيا اعايىن» قايتا ساحنالادى. سوندا پروفەسسور سەرەبرياكوۆتى وينادىم. عالىم بولسا دا جاعىمسىز بەينە. كەيىپكەرىمنىڭ وبرازىن بىرازعا دەيىن تابا المادىم. قاتتى قينالدىم. دايىندىقتا ازەكەڭە ويىمدى ايتىپ ەدىم, «ول ءومىر سۇرۋدەن شارشاعان ادام», دەدى. وسى ءبىر سوزدەن سەرەبرياكوۆتىڭ وبرازىن شىعاردىم. كەيىن بۇل ءرولىم رەسپۋبليكالىق تەاتر بايقاۋىندا «ۇزدىك ەر ادام بەينەسى» اتالىمىن جەڭىپ الدى.
ءازىربايجان اعامىزدىڭ ءار قويىلىمى – ايتۋلى ءبىر وقيعا سانالۋشى ەدى. رەجيسسەر رەتىندە ادام جانىنا تەرەڭ ۇڭىلەتىن. دايىندىقتا ءاربىر سوزگە بويلاپ, «كەيىپكەر ونى نەگە ايتتى, قانداي استارى بار؟» دەپ مۇقيات ءمان بەرەدى. اكتەرگە ءبىر ءرولدى سەنىپ تاپسىرادى. ەگەر ول ونى كوڭىلىنەن شىعارا الماسا, كەلەسى ادامعا بەرەدى. ال اكتەر بويىنان جاڭاشىل ىزدەنىس كورسە, بىردەن شابىتتاندىردى. ءاربىر سپەكتاكلدى ابدەن ءيىن قاندىرىپ, ساحناعا شىعارادى. جۇمىسقا وتە تالاپشىل, قاتال. الايدا ومىردە جۇمساق ادام.
ازەكەڭ قاللەكي تەاترىندا دا سونى ءىز قالدىردى. ونەر ۇجىمىنا تالانتتى جاستاردى تارتتى. مۇندا «عاسىردان دا ۇزاق كۇن», «انا – جەر-انا» سەكىلدى كلاسسيكالىق تۋىندىلاردى قويدى. اكتەر كلاسسيكالىق شىعارمالارمەن وسەدى. وسى جاعىنان العاندا, ول كىسىنىڭ ونەگەسى بولەك. قازىرگى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنەن تەاتر ءبولىمىن اشۋعا مۇرىندىق جاسادى. العاش تەاتر فاكۋلتەتى اشىلعاندا 7 بالا وقىسا, قازىر 300-دەن اسا جاس ءبىلىم الادى. وسىنىڭ ءبارى – ءبىرتۋار تۇلعانىڭ ەڭبەگى. اقيقاتىندا, ازەكەڭ – ۇلى ادام. قادىرىن ەندى ءتۇسىنىپ ءجۇرمىز.
– الماتىدان استاناعا كەلگەندە م.گوركي اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنا قىزمەتكە ورنالاسىپسىز. وسىعان توقتالاسىز با؟
– ەل ورداسى الماتىدان ارقاعا كوشكەن جىلى زايىبىم پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە قىزمەت اتقاراتىن. سوندىقتان ول استاناعا الدىمەن كەلدى. مەن اۋەزوۆ تەاترىنداعى جۇمىسىمنان شىعا المادىم. 2005 جىلى يۋري حانينگاننىڭ شاقىرۋىمەن گوركي تەاترىنا جۇمىسقا قابىلداندىم. مەن ەكى تىلدە ەركىن رولدەردى ويناي بەرەمىن. مۇندا دا بىرنەشە بەينەلەردى شىعاردىم. اسىرەسە مولەردىڭ «تارتيۋف» قويىلىمىنداعى تارتيۋف پەن م.شاحانوۆتىڭ «شىڭعىسحان» دراماسىنداعى قايىرحاندى ەرەكشە ايتار ەدىم. بۇل تەاتردا كوپ ىستەگەن جوقپىن. بىردە جاڭا پرەمەرا كورۋگە ازەكەڭ كەلدى. مەنى كورىپ, «مۇندا نەعىپ ءجۇرسىڭ. ورىس اكتەرى بولىپ كەتتىڭ بە؟» دەپ قاتۋلانىپ سۇرادى. سودان كەيىن مەنى قاللەكي تەاترىنا شاقىرىپ الدى.
ساحنادا ادامنىڭ شىنايى بەينەسى جوعالىپ بارادى
– قازىر ەلىمىزدە ءبىراز تەاتر بار. وندا قانشاما پرەمەرا قويىلادى. بىراق مامبەتوۆ تۋىندىلارىنداي «جارىلىس» جوق. بۇعان نە دەيسىز؟
– بۇعان جاۋاپ بەرۋ قيىن. قازىر كەيبىر رەجيسسەرلەر قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءبىر سپەكتاكلدى ازىرلەپ, ساحنالايدى. اراسىندا مۋزىكانى ويناتىپ, ءان سالعىزادى. بيلەتەدى. ءسوزدىڭ سالماعىن ەشكىم بەزبەندەمەيدى. بۇيتە بەرسەك, تەاتر بولاشاقتا «شوۋعا» اينالا ما دەپ قورقامىن. تەاتردىڭ نەگىزگى ميسسياسى – ادام جان-دۇنيەسىن اشىپ كورسەتۋ. ساحنادان ادامنىڭ شىنايى بەينەسى جوعالىپ بارادى. كورەرمەندى تەبىرەنتەتىن, مۇڭايتاتىن قويىلىمدار ازايدى. مىسالى, چەحوۆ شىعارمالارى الەم تەاترلارىندا ءجيى قويىلادى. سەبەبى ونىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ ءبارى ءوزىن-ءوزى ىزدەيدى. قازىرگى ادامداردىڭ باسىنداعى جاعداي. وسىنى كورەرمەن تەاتردان كورگىسى كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە تالانتتى رەجيسسەرلەر جەتەدى. بىراق تالعامپاز جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن شىعارما سيرەك. ادام جان-دۇنيەسىن اقتارىپ تاستايتىن پسيحولوگيالىق درامالار جەتپەيدى. بۇگىنگى جاس رەجيسسەرلەردىڭ اراسىنان فارحاد مولداعاليەۆتىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتەمىن.
– كلاسسيكاعا اينالعان قويىلىمدارعا ەكسپەريمەنت جاساۋ «داستۇرگە» اينالىپ بارادى. وسى جايىندا ايتىپ وتسەڭىز؟
– ارينە, ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرمايدى. العا جىلجىپ داميدى. بۇگىنگى سپەكتاكلدەرگە زاماناۋي شەشىمدەر قاجەت ەكەنى انىق. الايدا حالقىمىزدىڭ اسىل قازىناسىنا اينالعان كلاسسيكاعا ەكسپەريمەنت جاساۋدى قالامايمىن. كەيبىرەۋلەر سول ارقىلى اتىن شىعارعىسى كەلەتىن سەكىلدى. مۇنى جاستار جاقسى قابىلدايدى. ال ەگدە جاستاعىلاردىڭ ۇعۋى قيىن. ويتكەنى قويىلىمنىڭ سىرتقى مازمۇنى كەرەمەت. جالت-جۇلت ەدى. اسەم مۋزىكامەن بىردەن ەلىتىپ الادى. بىراق شىعارمانىڭ تەرەڭىنە ەشكىم بويلامايدى. ماسەلەن, كەزىندە جانات حادجيەۆ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» ساحنالادى. ونى جۇرتشىلىق جىلى قابىلدادى. مۇنى ءازىربايجان اعا دا قويعان ەدى. بىراق جاناتتىكى ازەكەڭنىڭ دۇنيەسىنە مۇلدە ۇقسامايدى. جاڭاشا جول تاپقان. بىراق وندا قازاقتىڭ ءيسى بار ەدى. ال بۇگىنگى ەكسپەريمەنتتىك تۋىندىلاردان ونداي ەرەكشەلىكتى كورمەيسىڭ. ۇلتتىق بوياۋ جوق. كلاسسيكانى ساحنالاۋ وڭاي ەمەس. وعان جان اياماي ەڭبەك ەتۋ كەرەك. اسىرەسە مۇحتار اۋەزوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ درامالارىنداعى بەينەلى كوركەم ءتىل قانداي! سونى كورەرمەنگە شەبەرلىكپەن جەتكىزە الاسىڭ با؟ ۇلتتىق قۇندىلىقتى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. ايتپەسە باي قازىنامىزدان ايىرىلامىز. مەن ونەردەگى جاڭالىققا قارسى ەمەسپىن. بۇگىنگى جازىلعان تۋىندىلارعا تاجىريبە جاساي بەرسىن. دەگەنمەن كلاسسيكانىڭ تۇپنۇسقاسىن وزگەرتۋگە بولمايدى.
– ۇزاق جىلدان بەرى تەاتر ساحناسىندا ءجۇرسىز. قانشاما بەينەنى سومدادىڭىز. سولاردىڭ ىشىنەن تابيعاتىڭىزعا جاقىن ءرولدى ايتاسىز با؟
– جانىما جاقىن رولدەرىم كوپ. ونىڭ ىشىندە نەشە ءتۇرلى كەيىپكەرلەر بەينەسى بار. جالپى, كومەديالىق شىعارمالاردى جاقسى كورەمىن. كەيدە كۇلكىلى كەيىپكەرلەردى ويناعاندا حالىق سوعان ءماز بولىپ كۇلسە, سودان كەرەمەت شابىت الامىن. اۋەزوۆ تەاترىندا دا كومەديالىق قويىلىمدا وينادىم. ءاربىر كەيىپكەر بەينەسى اكتەردىڭ ىشىنەن تۋادى. ايتالىق, اكەمتەاتردا ك.گوتسيدىڭ «تۋراندوت حانشايىمىندا» – ءارتاۋىم يمپەراتوردى سومدادىم. وسى بەينەم وزىمە ۇنايدى. ودان كەيىن قۋانىشباەۆ تەاترىندا ا.دۋدارەۆتىڭ «كەش» دراماسىندا ءۆاسيليدى (مۋلتي) وينادىم. بۇل شىعارمانى فاريزا وڭعارسىنوۆا اۋدارعان. رەجيسسەر بولات ۇزاقوۆ ساحنالادى. وسى تۋىندىنى قويعان رەجيسسەرگە العىسىم شەكسىز. مۇندا جۇرتتا قالعان ءۇش قارتتىڭ ءومىرى باياندالعان. بالالارى قالادا تۇرادى. اۋىلعا كەلمەيدى. بىلايشا ايتقاندا, بۇگىنگى ءومىر بەينەسى. وسىنداعى مۋلتيك بەينەسى تابيعاتىما سونداي جاقىن. ءۇش قاريا ءبىر-بىرىمەن كۇندە ۇرىسىپ, تاتۋلاسادى. قويىلىم سوڭىندا گاستريت قايتىس بولعاننان كەيىن مۋلتيكتىڭ ايتاتىن مونولوگى بار. «تاعى ءبىر ادامنىڭ جارىعى ءسوندى. كەش تە تايادى. وسى ومىردە كۇلدىك, جىلادىق, ازاپ شەكتىك. سول ءۇشىن كۇن ساعان راحمەت! سوڭىمىزداعى ۇرپاعىمىز سوعىس كورمەسە ەكەن, كوبەيسىن!» دەيدى. وسى قويىلىمدى كورۋگە زايىبىم بارعان ەدى. سونىڭ قاسىندا 14–15 جاستاعى بالا وتىرىپتى. سول «سپەكتاكلدەن شىققاننان كەيىن اۋىلداعى اتاما حابارلاسامىن» دەپ سولقىلداپ جىلاپتى. وسىلاي جىلاعان بالا ءۇشىن تەاتردا ويناۋعا بولادى.
شاكىرتتەرىمنىڭ ونەرىنە ءتانتىمىن
– كينوعا نەگە سيرەك ءتۇستىڭىز؟
– سوعان ءوزىم دە تاڭعالامىن. ناتىندە, سىرتقى كەلبەتىم كەلمەدى مە, كينوعا جولىم بولمادى. ايتپەسە كوركەم فيلمدەرگە تۇسۋدەن باس تارتقان جوقپىن. بۇرىن «توعىسپاعان تاعدىرلار» سەريالىنا ءتۇستىم. وندا شاعىن ءرولدى وينادىم. ودان كەيىن دە ءبىر-ەكى سەريالعا شاقىردى. بىراق رەجيسسەر تالابىمەن كەلىسە المادىم. كينونىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. ونى ميلليونداعان ادام تاماشالايدى. بىردەن ەلگە تانىلاسىڭ. بۇل دا ونەر ادامى ءۇشىن ساتتىلىك دەپ ويلايمىن.
– جانقالدىبەك تولەنباەۆ ەكەۋىڭىزدىڭ شەبەرحانالارىڭىزدىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان «جان» يممەرسيۆتى تەاترى تۋرالى ءسوز ەتە كەتسەڭىز؟
– بۇل ونەر ورداسىنىڭ ىرگەتاسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن قالاندى. تەاتر رەپەرتۋارىندا ءۇش قويىلىم بار. از ۋاقىت ىشىندە «جان» وسى تۋىندىلاردى 31 رەت ساحنالادى. بارلىق قويىلىم انشلاگپەن ءوتتى. تەك قانا باس شاھاردا ونى 12 600-دەن استام ادام تاماشالادى. تەاتردىڭ شىعارماشىلىق قۇرامىن 32 جاس اكتەر قۇرايدى. ءبارى دە شەتىنەن ونەرلى. سونىڭ دەنى – مەنىڭ شاكىرتتەرىم. شامام كەلگەنشە جاس تالانتتاردى قولداعىم كەلەدى. وسى تەاتردى سول ءۇشىن اشتىق. قازىر ۇجىم جاس بولسا دا كورەرمەن ىقىلاسىنا بولەنىپ ۇلگەردى.
– ءبىراز جىلدان بەرى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شاكىرت تاربيەلەيسىز. اكتەرلىك ماماندىقتا وقيتىن جاستارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– جيىرما ەكى جىلدان بەرى جوعارى وقۋ ورنىندا وقىتۋشى بولىپ قىزمەت اتقارىپ كەلەمىن. بۇگىنگى جاستاردىڭ تانىمى, كوزقاراسى باسقاشا. زاماناۋي ويلايدى. ارينە, تەاتر بولىمىنە دارىندى جاستار كوپ تۇسەدى. كەيدە ولار قازاق تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان تۇلعالار, رەجيسسەرلەر, بىرەگەي ساحنا شەبەرلەرى تۋرالى بىلمەي جاتادى. مەن وعان تۇسىنىستىكپەن قارايمىن. ولارعا كىتاپ وقىمايتىن اكتەردىڭ جانى تەرەڭ بولمايتىنىن ايتىپ وتىرامىن. جالپى, اكتەر بولۋ قيىن. ادامنىڭ تالانتى بىردەن اشىلمايدى. بىرەۋدىڭ دارىنى ەرتە, بىرەۋدىكى كەش ءبۇر جارادى. جاستار وتە قابىلەتتى. ونەرلى. جاڭا تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرگەن. شەت تىلدەرىندە ەركىن سويلەيدى. ءبىراز شاكىرتىم قاللەكي تەاترىندا جەمىستى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. سولاردىڭ ساحناداعى ونەرىن كورىپ, مارقايىپ وتىرامىن. ەڭبەگىمنىڭ بوسقا كەتپەگەنىنە شۇكىرشىلىك ەتەمىن.
– ومىردە وكىنىشىڭىز بار ما؟
– وكىنىشىم جوق. تاعدىرىما ريزامىن.
اڭگىمەلەسكەن –
ازامات ەسەنجول,
«Egemen Qazaqstan»